Statistiek. Niets zo saai als statistiek. Niets zo leugenachtigs als statistiek. Niets zo ondoorgrondelijk als statistiek. Alles was ik ooit gehoord heb over statistiek komt samen bij de herziening van de Europese statistieken. Behalve dat het saai is dan. En aangezien ik gepromoveerd ben in Econometrie (zeg maar een combinatie van statistiek en economie), heb ik veel gehoord en veel gezien. Toch begrijp ik er nog weinig van.

De Europese Unie heeft besloten om net als andere landen het nieuwe ESA2010 systeem van statistieken in te voeren. Dat betekent dat het bruto binnenlands product volgens nieuwe standaarden berekend wordt. Zoals dat gaat in Europa wordt dat vastgelegd in een Europese wet, een verordening van meer dan 800 pagina’s, waarin precies beschreven staat wat er gedaan moet worden.

In de technische briefings en andere documenten staat nog geen woord over mogelijke naheffingen, ook niet wanneer de eerste uitkomsten beschikbaar komen. Op 17 oktober verschenen de nieuwe statistieken samen voor alle landen. Zes weken later zullen landen op basis van deze statistieken geld moeten overmaken of ontvangen. Een bijzondere procedure zullen we maar zeggen. Over het politieke traject zullen veel vragen gesteld worden, zoals de vraag wanneer Minister-President Rutte ergens vanaf wist. Maar laten we in dit stuk kijken naar de data zelf.

Over het politieke traject zullen veel vragen gesteld worden, zoals de vraag wanneer Minister-President Rutte ergens vanaf wist.

Wat doet Nederland?

De landen gaan het volgende anders doen. Aan de ene kant moeten zij 44 wijzigingen doorvoeren, die berekeningen wijzigen. De meest in het oogst springende, die groter is dan alle andere 43 samen, is dat R&D (Research and Development) geen consumptiegoed meer is maar een investering. Hierdoor stijgt in landen met veel R&D het BBP aanzienlijk. Dat zijn bijvoorbeeld Zweden en Finland. En illegale activiteiten tellen nu ook echt mee. Dat had overigens al in 1995 doorgevoerd moeten worden, maar gebeurde toen niet. In Nederland gaat het om:

Jalta_372_miljard
Dit is interessant, maar in lijn met andere landen. En hier zitten niet de grote wijzigingen en of de wijzigingen met grote beleidsgevolgen, zoals we in het vervolg zullen zien. De definitiewijzigingen leiden tot een 3% hoger BBP, iets meer dan het EU gemiddelde.

BBP stijgt met 44,7 miljard

Ten tweede gaan landen al hun bronnen herzien. Het Nederlandse BBP stijgt vooral door de bronnenwijziging (+4,7%). De laatste bronnenwijziging is tien jaar oud, dus dit is een enorme stijging in het bruto binnenlands product. Er zijn landen die door bronnenwijziging zelfs een daling hebben. Zonder deze bronnenwijziging zou er nauwelijks sprake zijn van een nabetaling. In het totaal stijgt het BBP met 44,7 miljard euro.

Summiere toelichtingen

Wat is er dan gebeurd in Nederland? Dit is enorm lastig te achterhalen, omdat vele grote wijzigingen niet of zeer summier worden toegelicht. Wat heeft het CBS allemaal ontdekt? Nou dat staat in deze publicatie van het CBS. Een aantal zaken valt op bij de wijzigingen. Nederland blijkt door betere bronnen meer dan €10 miljard meer per jaar uit het buitenland te ontvangen aan inkomen. Daarop is geen toelichting, terwijl dit toch omvangrijke financiële stromen zijn. In totaal is er via betere bronnen maar liefst €10 miljard extra salaris en €20 miljard inkomen uit vermogen gevonden. Dat geld wordt ook uitgegeven. Een voorbeeld: de uitgaven voor de horeca bedragen voor revisie 13 miljard en stijgen door betere bronnen met €5 miljard. Ook bij cultuur en recreatie leiden betere bronnen tot €5 miljard meer uitgaven. Ik heb het gejuich bij Koninklijke Horeca Nederland overigens nog niet gehoord. Is er beter gecontroleerd, meer gehandhaafd? Ik tast in het duister. Helemaal bont wordt het bij de balansen. Er worden daar in de hele economie tijdens de revisie €1139 miljard nieuwe vorderingen gevonden en maar liefst €1514 miljard nieuwe schulden. Er worden dus nieuwe schulden gevonden die 2,5 keer zo groot zijn als het totale BBP. Toelichtingen zijn summier. Zoals: “Het financieel vermogen van de financiële sector is met 77 miljard opwaarts bijgesteld. Nieuwe gegevens van DNB spelen hier een doorslaggevende rol. Nieuwe informatie over de Bijzondere Financiële Instellingen (BFI’s) leidt tot een verhoging van de activa en passiva met meer van 900 miljard.”

Financiële sector rijker dan gedacht

U leest het goed: de financiële sector – die met tientallen miljarden gesteund werd in dit jaar 2010 – bleek 77 miljard rijker dan gedacht. En de BFI’s – die ook soms brievenbusmaatschappijen genoemd worden – bleken maar liefst 900 miljard meer bezittingen en schulden te hebben. Beide veranderingen hebben natuurlijk enorme beleidsimplicaties. Denk aan steun aan de financiële sector en transparantie van de brievenbussector, die de overheid niet eens in kaart lijkt te hebben

Het eindigt met: “Het netto financieel vermogen van het buitenland is met 372 miljard opwaarts bijgesteld van -392 miljard naar -20 miljard. Dat betekent dat Nederland minder bezittingen in het buitenland heeft dan tot dusverre werd geraamd. De bijstelling is bijna volledig toe te schrijven aan de aansluiting bij de DRA-statistieken van DNB.” Vrij vertaald: wij zijn veel armer dan gedacht en bezitten netto slechts €20 miljard in het buitenland, terwijl we eerst dachten €392 miljard te bezitten. Wat is hier aan de hand: waren of zijn de DNB statistieken slecht? En hoe komt het dat een land dat tientallen jaren overschotten met het buitenland boekt, nu bijna niets in het buitenland bezit? Dit is echt een enorme economische puzzel, want hier verdwijnt een bedrag van de orde van de grootte van de hele Nederlandse staatsschuld in het niets.

Eurostat

Naast deze vragen aan Nederland kunnen we natuurlijk ook gelijksoortige vragen stellen aan 27 andere landen. Want de nabetaling hangt af van het feit dat wij Nederland veel meer hebben veranderd dan andere landen. Statistieken zijn essentieel voor de bankenunie (hoeveel bezitten de banken eigenlijk? Wie kan er omvallen en voor wie moeten de belastingbetalers opdraaien?), voor de betalingen, voor het vaststellen van het tekort. Bij meer dan 3% tekort krijg je een forse boete. Maar die statistieken zijn slecht in de EU. Dat weten we sinds Griekenland in 2005 voor het eerst zeer fors moest herzien. En het is niet veel verbeterd schrijft de Europese Rekenkamer in 2012

Oncontroleerbare cijfers

Conclusie VI luidt: “Er is niet voldoende betrouwbare informatie beschikbaar over de huidige stand van uitvoering van de code in het Europees statistisch systeem (ESS). De recente initiatieven van de Commissie om een nieuwe impuls te geven aan de volledige naleving van de code zijn een stap in de goede richting maar onvoldoende om alle zorgen weg te nemen. Er blijft onduidelijkheid bestaan over de aard van de verplichting om de code na te leven. Er is nog geen toereikend inspectiemechanisme voorgesteld voor gevallen waarin een verkeerde voorstelling van gegevens plaats kan vinden. Er is geen voorstel gedaan om een onafhankelijke toezichthoudende instantie te ontwikkelen. “

Op dit moment kunnen we dus niet controleren of andere landen hun cijfers op orde hebben. Maar minister Dijsselbloem heeft wel beloofd dat deze week te doen. Wij wensen hem veel succes daarmee. Om zelf te begrijpen wat er gebeurt, heb ik in Nederland het initiatief genomen om een hoorzitting te houden met CBS en met Eurostat. Wellicht kunnen die wat zorgen wegnemen. Zorgelijk is in ieder geval dat wij, zover mijn kennis rijkt, het enige parlement in de hele EU zijn dat zo’n hoorzitting houdt.

Op dit moment kunnen we dus niet controleren of andere landen hun cijfers op orde hebben.