Laat ik nog even terugkomen op de column van vorige week waarin ik aangaf dat John Kennan’s studie ‘Open Borders’ erg onvolledig is. De conclusie, en in navolging daarvan die van Coen Teulings, dat (im)migratie ‘per saldo’ altijd welvaartsverhogend is, is daardoor erg kort door de bocht.

Gemakshalve wordt eraan voorbijgegaan dat immigranten niet alleen in banen maar ook in uitkeringen terechtkomen. En dat hiermee bij specifieke groepen migranten de balans ‘per saldo’ negatief is voor het ontvangende land. Het is een publiek geheim dat dit in Nederland (helaas) voor niet-Westerse immigranten het geval is. Studies van Pieter Lakeman (1999), het Centraal Planbureau (2003) en Nyfer (2010) wijzen allemaal op aanzienlijke kosten door een groter beroep op sociale voorzieningen door deze (diverse) groep. Ongetwijfeld hebben ook deze studies hun tekortkomingen maar de uitkomstrichting is duidelijk. Bij mijn weten is er geen enkel onderzoek dat iets anders laat zien. Er is in het verleden veel weerstand geweest tegen onderzoeken als bovengenoemde. ‘Het is idioot de waarde van mensen in geld te willen uitdrukken’ zei toenmalig Groen Links fractievoorzitter Femke Halsema in 2009. Iets zegt mij dat als er ook maar de geringste aanleiding was geweest om een andere uitkomst te vermoeden, Femke met genoegen een dergelijk onderzoek had laten uitvoeren. Maar daar waar de realiteit afwijkt van het gewenste beeld kijken we liever de andere kant uit. Jammer. Het stond en staat het zoeken naar verklaringen en oplossingen langdurig in de weg. Niet dat die heel moeilijk te vinden zijn overigens.

Moeilijker aan een baan dan een uitkering

De eerste generatie gastarbeiders kwam Nederland binnen met een baan op zak. In veel gevallen ingehuurd in een poging om ten dode opgeschreven bedrijfstakken met lage lonen nog even kunstmatig in leven te houden. Maar toen de bedrijven waar ze werkten alsnog over de kop gingen stroomden ze geruisloos een uitkering in om daar nooit meer uit te komen. Latere groepen kwamen vaak als vluchteling en zonder een baan Nederland binnen. Ook zij kwamen door een combinatie van lage opleidingen, taalproblemen en ‘culturele inpassingproblemen’ moeilijker aan een baan dan aan een uitkering. Echte immigratielanden als de Verenigde Staten en Canada hebben een minder toegankelijk – en genereus stelsel van uitkeringen en een flexibeler arbeidsmarkt. Daardoor hebben zij veel minder problemen met massa werkloosheid onder immigranten dan wij. Daardoor ook zijn de ‘integratieproblemen’ er beperkter. Ook niet ondenkbaar is dat deze landen hierdoor een ander type migrant aantrekken.

Ongelukkige combinatie

Het simpele feit is dat ruime en makkelijk toegankelijke uitkeringen zich slecht verhouden met immigratie. Als de immigratie alleen zou bestaan uit goed opgeleiden die het land binnenkomen met een baan op zak dan is de combinatie wellicht geen groot probleem. Maar wel als de immigratie voor een groot deel bestaat uit mensen die het land binnenkomen zonder baan en met geringe arbeidsmarktkwalificaties. Dan is het gewoon een zekerheid dat dit type migrant massaal in een uitkering belandt.

Je hoort geluiden dat de immigranten die nu onze kant uitkomen allemaal hoogopgeleide artsen en ingenieurs zijn die we hier keihard nodig hebben. Waarop dit is gebaseerd hoor ik niet en zonder bewijzen lijkt het me of wishful thinking, of bewuste propaganda van het soort dat ook migratieprofessor Leo Lucassen niet schuwt. “Hoe zou ASML (en per implicatie de Nederlandse economie) ervoor staan zonder immigranten?” twitterde hij op 13 juni. Er zat een foto bij van jonge medewerkers van het technologieconcern waaronder diverse uit andere landen. Een nogal selectieve steekproef. Dan kun je met evenveel recht van spreken een foto met alleen Somalische bijstandsontvangers rondtwitteren. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de met de onze botsende culturele waarden van vooral Islamitische immigranten. Als we hier immigranten krijgen die komen uit een cultuur die voor een groot deel evident intolerant is tegen andersdenkenden of vrouwenemancipatie dan lopen maatschappelijke – en direct economische kosten verder op.

Amerikaanse toestanden

Dat het met die nieuwe migranten dus automatisch beter zou gaan dan met eerdere generaties is bij ongewijzigd arbeidsmarkt – en uitkeringsbeleid een onrealistische verwachting. Ik bespeur bij veel mensen een grote correlatie tussen de bereidheid immigranten toe te laten en een weerstand tegen ‘Amerikaanse toestanden’ maar die aversie kunnen ze hier maar beter snel loslaten.

Natuurlijk kan Femke Halsema ook nu weer zeggen dat het niet ons doel mag zijn dat we rijker worden van vluchtelingen en dat het onze morele plicht is ze onderdak te bieden, ook als het per saldo geld kost. Een politiek standpunt dat je mag verdedigen natuurlijk. Maar ook wanneer migranten initieel als vluchtelingen binnenkomen is het veel socialer dat die veilige haven niet synoniem wordt met uitkeringsafhankelijkheid en een bestaan in een parallelle samenleving.