Olivier Blanchard, hoofdeconoom van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) verlaat het IMF. Het IMF, de instelling die zegt dat meer staatsschulden, structurele begrotingstekorten, meer overheid, meer regels en last but not least (fors) meer, en structurele, inflatie dé redding is van de crisis. De vraag is alleen: redding voor wie?

Het Internationaal Monetair Fonds is de kern van het internationale financiële stelsel. Niets wordt er in de politiek-economisch-financiële wereld ondernomen zonder dat het IMF daar het groene licht voor geeft, mee doet in een of andere vorm of op zijn aller- allerminst er van tevoren over geïnformeerd wordt. De macht van het in Washington zetelende fonds reikt ver. Heel ver. Dat in combinatie met het economische DNA ervan moet eenieder grote zorgen baren.

Dominique Strauss-Kahn

Dominique Strauss-Kahn

“Je moet het IMF als een dokter zien. Het geld is de medicijn en de landen de patiënten.” Enkele jaren geleden las ik een interview met de Fransman Dominique Strauss-Kahn in het Duitse blad Der Spiegel en die uitspraak is me altijd bijgebleven. Zo ziet het IMF zich, als de enige redder in nood te midden van zieken om zich heen. “De patiënten moeten hun gedrag aanpassen als ze gered willen worden, dat is de enige weg hulp te krijgen” vervolgde Strauss-Kahn.

De dokter van de wereld hield, zoals elk jaar, in april 2015 zijn jaarvergadering. In alle zichzelf respecterende kranten en dagbladen konden we, zoals elk jaar, allerlei exclusieve interviews en verslagen ervan lezen. Mij gaat het om de, in mijn ogen beangstigende, rode draad die door de laatste jaarvergaderingen van het IMF loopt.

Zoals gezegd reikt de invloed van het IMF ver. Het fonds speelt bijvoorbeeld een rol in de reddingsoperatie van Griekenland. Toen zo een beetje heel Azië in 1997 en 1998 in een crisis verkeerde, klopte het ene na het andere land voor hulp bij het IMF. Er is geen economische of financiële crisis geweest in de afgelopen decennia waar het IMF níet bij betrokken is geweest. De adviezen en aanbevelingen van het IMF doen ertoe.

Levensgevaarlijke dokter

Die adviezen zijn echter de afgelopen jaren eerder een gevaar voor onze welvaart op termijn dan de redding. De dokter, om in de lijn van Strauss-Kahn te blijven, schrijft ons een middel voor dat levensgevaarlijk is.

Olivier Blanchard

Olivier Blanchard

Olivier Blanchard, de Fransman die sinds september 2008 (het begin van de crisis dus) hoofdeconoom is van het IMF, heeft meermaals gezegd dat 4 procent inflatie in het Westen zeer gewenst is. Ook betreurt hij het dat de inflatie in de jaren vóór de crisis niet veel hoger is geweest. Dan hadden de centrale banken meer ruimte gehad de rente te verlagen, aldus de Fransman. Over het feit dat dat een regelrechte aanslag op de middenklasse was geweest geen woord van de Franse econoom. Die overigens met zijn – belastingvrije – inkomen zeker níet tot de middenklasse behoort.

4 Procent inflatie per jaar waar Blanchard en het IMF voor pleiten, betekent dat de koopkracht van úw euro na 10 jaar ruim gehalveerd is. Hoe alles en iedereen armer maken ons allen uit de crisis moet helpen, ik heb geen idee. Wat ik wél weet is dat 4 procent inflatie per jaar de overheden (die vaak gigantische en stijgende schulden met zich meetorsen) en de banken enorm zou helpen. Maar dat is iets heel anders dat de crisis oplossen. Blanchard pleit ook voor meer staatsinmenging in de economie. Meer fiscaal stimuleren, dus hogere begrotingstekorten, is ook waar de Fransman voor pleit. Hij ziet de overheden ook graag aandelen en onroerend goed opkopen. Het opkopen van staatsobligaties door de centrale banken, wat tegenwoordig onschuldig klinkend quantitative easing wordt genoemd maar wat niets anders is dan monetaire financiering van begrotingstekorten (wat in het verleden keer op keer tot grote problemen heeft geleid) zou de norm voor het monetaire beleid moeten worden en geen uitzondering. En overheidsinterventie op de financiële en andere marken is ook wat nodig is volgens de Fransman.

De al genoemde Strauss-Kahn, tussen 2007 en 2011 de baas van het IMF en dus gedurende die periode ook de baas van Blanchard, reageerde ooit op het voorstel van zijn landgenoot met de opmerking dat het ‘een interessant idee is dat zeker serieus onderzocht moet worden.’ Het is zeer waarschijnlijk dat Strauss-Kahn meegedacht heeft met Blanchard, zeker als we weten dat dat soort zeer controversiele voorstellen zoals gedaan door Blanchard niet besproken werden in het IMF-bestuur voordat hij ze publiceerde. Hoe vaak Christine Lagarde, sinds 2011 de baas van het IMF, opgeroepen heeft tot nóg ruimer monetair beleid en de wens uitsprak voor hoge inflatie, die tel ben ik al lang kwijtgeraakt; het zal wel gemiddeld eens per dag zijn. Het is nog net niet dat ze haar elke toespraak eindigt met ‘overigens ben ik van mening dat inflatie veel hoger moet worden’.

Tijdens de jaarvergadering van dit jaar lieten ook de tweede man van het IMF, de Amerikaan David Lipton, van zich horen. De overheden in het Westen moesten meer investeren in infrastructuur, aldus hij. Aangezien die regeringen allemaal diep in schulden steken en geen cent eigen geld hebben, betekent dat simpelweg dat de tweede man van het IMF zegt dat de Westerse landen zich nóg dieper in schulden moeten steken. Poul Thomsen, die zijn hele werkzame leven bij het IMF doorgebracht heeft tot nu toe en eind 2014 door Lagarde gepromoveerd tot directeur van het Europa-afdeling van het IMF, zei dat het quantitative easing van de ECB, het voor 60 miljard euro per maand (ofwel 1,4 miljoen euro per minuut!) opkopen van onder meer staatsobligaties, ‘te verwelkomen is en dat dat beleid voortgezet moet worden.’

Meten met twee maten

Kort samengevat komen de adviezen en aanbevelingen van de hoofdeconomen en directeuren van het IMF (die overigens jaarlijks circa 400.000 euro krijgen, belastingvrij) voor de Europese landen maar ook de VS erop neer dat hoe ruim het monetair beleid van de Europese Centrale Bank (ECB) en de Fed ook zijn, dat nóg (veel) ruimer moet, dat onze overheden en centrale banken alles eraan moeten doen te zorgen voor meer inflatie en dat we meer regels, meer overheidsbemoeienis met de economie en een grotere overheid nodig hebben. Overigens was dit niet altijd wat het IMF aan de landen in problemen adviseerde. Toen Azië in crisis verkeerde en de getroffen landen voor redding aanklopten bij het IMF, was het antwoord dat dat geen probleem is maar dat die landen er wel wat voor moesten doen: diep snijden in overheidsuitgaven, uitkeringen en pensioenen verlagen, allerlei subsidies (zoals voor voedsel) afbouwen, economieën dereguleren, zo goed als al het tafelzilver moesten verkopen, privatiseren) en de centrale banken van die landen moesten de rentes fors verhogen. Hoe anders is het advies toen de Westerse landen in problemen kwamen. Dat lijkt erg sterk op meten met twee maten. Toen ik jaren geleden een bestuurslid van het IMF tijdens een één-op-één lunch sprak, stelde hij dat ook.

Christine Lagarde

Christine Lagarde

Deze structurele adviezen en aanbevelingen van het IMF leidden ertoe dat de opstellers van een interne memo bij de Duitse centrale bank, de Bundesbank, in april 2010 half serieus, half gekscherend schreven dat de afkorting IMF inmiddels staat voor Inflation Maximising Fund. Het IMF is een keynesiaans bolwerk geworden. Voor keynesianisme (heel kort samengevat komt dat neer op meer overheid, minder private sector, meer regels, het uitbannen van sparen, structurele begrotingstekorten bij de overheden, het voorkomen van stijgende rentes) was bij het ontstaan ervan in de jaren dertig van de vorige eeuw, wel iets te zeggen. Toen en na de Tweede Wereldoorlog hadden de Westerse economieën een stevige shot keynesiaans beleid nodig. Maar wat toen goed en wenselijk was, kan nu wel eens een overdosis zijn voor diezelfde economieën. ‘De bemoeienis van de Staat is een factor die voor evenwicht zorgt’ schreef toen de Britse econoom John Maynard Keynes, de geestelijk vader van de stroming; de wereld is bijna een eeuw later ingrijpend anders en de bemoeienis van de Staat is nu veel eerder een factor die voor onbalans zorgt.

Overigens: tekenend voor hoe het IMF zichzelf ziet in de wereld is het feit dat het zich boos maakte op Zwitserland toen dat land, eerder dit jaar, de frank loskoppelde van de euro . De Zwitserse centrale bank informeerde namelijk iedereen in de wereld tegelijkertijd erover, op een persconferentie. Niemand werd eerder op de hoogte gesteld, ook het IMF niet. Dat vond het fonds ongehoord.

Ik ben zeer benieuwd wie de nieuwe hoofdeconoom van het IMF wordt. Wederom een Europeaan of gaat het IMF die lucratieve en invloedrijke post geven aan een Chinees of iemand uit een ander niet-Europees land? Wie het wordt is onbekend. Dat het iemand met keynesiaanse veren zal zijn, dát staat als een paal boven water.

Kader: IMF-bazen ook anders in het nieuws

De voormalige en huidige bazen van het IMF vinden we vaak in het nieuws; niet alleen op de financiële pagina’s maar ook elders. Voormalig president Rodrigo Rato wordt verdacht van witwassen, belastingontduiking en het illegaal wegsluizen van geld.

Dominique Strauss-Kahn stond terecht voor verschillende aanklachten, van verkrachting tot exploiteren van prostituees. Hij is uiteindelijk niet vervolgd voor verkrachting omdat het vergrijp verjaard was, de zaak over gedwongen seks met een kamermeisje is geschikt (de inhoud van de schikking is geheim) waarna het kamermeisje in kwestie haar aanklacht liet vallen en in de prostitutiezaak heeft het Franse Openbaar Ministerie om vrijspraak gevraagd wegens gebrek aan bewijs.

Christine Lagarde, sinds 2011 de baas van het IMF, wordt verdacht van fraude toen ze minister van Financiën was in Frankrijk, in 2008. Het onderzoek naar de affaire en haar rol erin loopt nog in Frankrijk.