Het langverwachte economisch-financiële plan van de Griekse regering is er dan eindelijk. De Griekse versie van de Troonrede komt erop neer dat het land, volgens minister-president Alexis Tsipras, zo snel mogelijk een nieuw tranche noodleningen van de andere eurolanden moet ontvangen (dat is on hold gezet omdat Griekenland zich niet aan de afspraken houdt), de Europese Centrale Bank (ECB) ook Griekse staatsobligaties moet gaan kopen om de rentes terug te dringen en de andere eurolanden een deel van de gigantische staatsschuld van Athene moeten kwijtschelden. Dat zou allemaal nodig zijn om de Griekse economie weer te laten herstellen en om dat herstel duurzaam en houdbaar te maken.

Luisterend naar Tsipras kon ik het als econoom niet met hem oneens zijn. Natuurlijk zijn de hoge rentes en de enorme staatsschuld een stevige rem op de groei van de Griekse economie. Hoge staatsschuld betekent hoge rentelasten en die drukken andere uitgaven weg en/of zorgen ervoor dat de regering in Athene geen stimulerend beleid nu dat nodig is kan voeren. Zeer mee eens met Tsipras dus. Maar…

Op zich is het dus redelijk makkelijk het Griekse probleem eindelijk op te lossen. Als de andere eurolanden een fors deel van de Griekse schuld kwijtschelden, zodat die zeg zakt naar 80 procent van het Griekse bruto binnenlands product (bbp), zo snel mogelijk opnieuw miljarden overmaken aan Athene voor salarissen en investeringen en de ECB ervoor zorgt dat de Griekse rentes zakken, dan kan Athene grootschalige investeringen doen, bedrijven kunnen weer, goedkoop, lenen en investeren en de Griekse huishoudens meer uitgeven door lagere belastingen, nieuwe banen en het wegvallen van de permanente angst voor faillissement, nieuwe heffingen et cetera.

De Griekse economische geschiedenis laat zich kort maar krachtig samenvatten met: ‘op de pof leven en als de schuld terugbetaald moet worden, niet thuis geven’

Dit gaat alleen niet gebeuren. En waarom niet, dáárvoor moet Tsipras toch echt bij zichzelf en zijn voorgangers zijn in plaats van de schuld te geven aan de andere eurolanden voor de belabberde toestand van de Griekse economie. Om te zien waarom het bovenstaande niet zal gebeuren omdat de andere eurolanden het niet kúnnen laten gebeuren, lopen we de punten van Tsipras één voor één langs.

Wirtschaftswunder

Neem het kwijtschelden van een groot deel van de Griekse staatsschuld. Hét argument daardoor lijkt te zijn dat de Europese landen hetzelfde hebben gedaan met Duitsland na de Tweede Wereldoorlog, in 1953. Wat volgde was het Duitse Wirtschaftswunder.

Behalve de geopolitieke overwegingen die in die tijd van de Koude Oorlog zeer belangrijk warne in het geheel: bedenk ook dat een gezonde en sterke Duitse economie in het belang van de andere landen was. Duitsland was immers een potentieel enorme markt. Dan kun je zo’n land maar beter helpen te groeien. Kort door de bocht: waar Europa destijds niet zonder Duitsland kon, kan het wel degelijk zonder Griekenland. Pijnlijk voor de Grieken maar waar.

Wat verder van belang is, is dat de Duitse Wirtschaftswunder niet gegarandeerd was door de schuldvermindering. Wat het economisch mirakel mogelijk heeft gemaakt is het feit dat Duitsland het nooit meer toegestaan heeft dat de nationale schuld van het land uit de hand loopt en de Duitse economie frustreert. Hoe anders is het met Griekenland.

Tussen circa 1870 tot 1936 was de gouden standaard het internationale monetaire stelsel. Alle landen waren, in monetair opzicht, vastgeketend aan goud. Of beter…bíjna alle landen. Griekenland slaagde er namelijk niet in de vereiste discipline op te brengen. De Griekse economische geschiedenis laat zich kort maar krachtig samenvatten met: ‘op de pof leven en als de schuld terugbetaald moet worden, niet thuis geven’. Meermaals toen de Griekse staatsschuld te hoog werd, weigerde Athene te hervormen en koos in plaats daarvan ervoor beleggers met lege handen naar huis te sturen. Een voorbeeld. In 1934 werd 43,4 procent van de Griekse staatsschuld afgeschreven. Het duurde echter niet lang of Griekenland was weer terug bij af: de schuldenberg was te hoog. Onder curatele staan, zoals nu, is voor Griekenland ook alles behalve vreemd.

Waar Duitsland dus het kwijtschelden van zijn schulden gebruikte om met een schone lei te beginnen en zijn staatsfinanciën op een indrukwekkende wijze op orde hield, leert de historie ons dat Griekenland dat keer op keer níet deed. Wie zou met zo’n historie oprecht menen dat Griekenland nu wel zijn leven zal beteren? Alleen een opportunist of iemand die erg naïef is.

Duitsland moest destijds, na de Tweede Wereldoorlog, in ruil voor het kwijtschelden van zijn schulden in feite zijn economisch, buitenlands en defensiebeleid opgeve

Onder curatele

Terug naar Duitsland in de jaren vijftig. Het was niet zo dat de rest van Europa de Duitse schuld afschreef en zei ‘zo, nu mag je doen wat je wilt’. Nee, Duitsland moest in ruil in feite zijn economisch, buitenlands en defensiebeleid opgeven. Het land stond meer dan alleen onder curatele: tienduizenden buitenlandse soldaten waren er gelegerd om ervoor te zorgen dat Duitsland het niet in zijn hoofd haalt de afspraken te schenden.

Er zijn twee redenen waarom de andere eurolanden een deel van de Griekse schulden zouden kunnen afschrijven. De eerste is als ze het vertrouwen zouden hebben dat Griekenland zijn leven zou beteren. De tweede is als er harde afspraken met Griekenland zouden worden gemaakt over welk beleid het land moet voeren om ervoor te zorgen dat de torenhoge schuld niet meer terugkeert. Zeg maar voorwaardelijk onder curatele stellen van het land. Maar wij hébben talloze afspraken met Athene gemaakt sinds het begin van de crisis en de ervaring leert dat Griekenland zich er doorgaans niet aan houdt! Sterker nog, de eisen die de andere eurolanden stellen om Griekenland te helpen, ziet Athene als oekazes van Berlijn en Brussel, dictatuur, bezetting van het land et cetera.

Griekenland dwingen zich aan de afspraken te houden lukt niet, dat wéten we nu, en het vertrouwen hebben dat Griekenland uit zichzelf zijn financiële leven zal beteren is onmogelijk gezien de historie van dat land op dat gebied.

Merk ook op dat de rest van de eurozone de Griekse schulden alleen kan afschrijven als de financiële situatie in die landen niet penibel is. In werkelijkheid balanceren meer eurolanden aan de rand van de afgrond en zelfs de sterke landen moeten zich grote zorgen maken over hun rentelasten en staatsschulden wanneer de rentes weer gaan stijgen.

Griekenland nieuwe noodleningen verlenen, de rentes omlaag drukken en een deel van de schuld afschrijven is het laatste wat nodig is. Dát zal ervoor zorgen dat Griekenland gewoon doorgaat met wat het land doodgewoon vindt: op de pof leven

Een mogelijke oplossing

Waar het op neer komt is dat het Griekse probleem inderdaad op te lossen zou zijn met een schuldreductie, nieuwe noodleningen en het monetair financieren van het Griekse begrotingstekort. Om dat te kunnen doen is óf het vertrouwen nodig in Griekenland óf moeten er stevige, verregaande en afdwingbare afspraken worden gemaakt met Griekenland. In de praktijk is dat laatste onmogelijk en het eerste zou onnozel zijn gezien de historie van het land.  Waar het dus in de praktijk op neer komt is dat het Griekse probleem met het land binnen de euro niet op te lossen is. Hoewel…

Één keer in de geschiedenis deed Griekenland wat het land moest doen, zoals belastingen niet alleen op papier invoeren maar ook daadwerkelijk innen. Dat was in de jaren voorafgaand aan de Eerste Wereldoorlog. Waarom deed Griekenland toen wel wat er gedaan moest worden? Het land was failliet. Niemand wilde het land een cent lenen en was Athene dus gedwongen voor het eerst in tijden níet op de pof te leven.

Dat voorval leert de andere eurolanden een zeer belangrijke les voor hoe die zich moeten opstellen tegenover Griekenland nu. Griekenland kan dus wel het juiste beleid voeren. Niet als het land dat wil, want dat wil het nooit, maar als het moet. En Griekenland moest dat doen toen er geen cent uit het buitenland meer kwam. Griekenland nieuwe noodleningen verlenen, de rentes omlaag drukken en een deel van de schuld afschrijven is het laatste wat nodig is. Dát zal ervoor zorgen dat Griekenland gewoon doorgaat met wat het land doodgewoon vindt: op de pof leven. Athene moet van zijn geldverslaving af. We hebben het jarenlang geprobeerd met praten en proberen die verslaving stukje bij beetje te verminderen. Dat werkt niet.

Het enige wat dan overblijft is cold turkey van die verslaving afkomen: in één keer kapitaalstromen naar Athene dichtdraaien. Dat zal pijn doen, veel pijn maar op middellange termijn is dat het beste voor zowel de eurozone als Griekenland zelf. Wat is Wirtschaftswunder in het Grieks?

Dit, Griekenland laten vallen, moet gebeuren. Niet alleen om de bovengenoemde redenen maar ook omdat de eurozone anders een precedent zou scheppen naar veel andere zwakke eurolanden toe. Het is dan slechts een kwestie van tijd voordat we met een nieuw ‘Griekenland’ te maken krijgen. De kans is dan groot dat het om een veel grotere economie zal gaan. Om de euro te redden moeten we dus een euroland, Griekenland, laten vallen. Maar een euroland laten vallen zien onze beleidsmakers als dodelijk voor de euro. Ik ben bang dat men daarom níet zal doen wat nodig is maar dát was men dus zou moeten vermijden: de Griekse crisis gaat niet meer weg. Of, anders: de Griekse crisis zal verdwijnen (let op,  is het niet hetzelfde als opgelost worden!) op hetzelfde moment dat de euro verdwijnt. De crisis zal er dan nog zijn, maar zonder een gemeenschappelijke munt zal het niet meer onze crisis zijn.