De baas van de ECB, Mario Draghi, kondigde onlangs wéér dat de bank op grote schaal staatsobligaties zal gaan opkopen, dit om de economie te stimuleren en de prijzen aan te jagen (want dat zou goed zijn voor de economie!?). Daarvoor moet echter in feite de marktwerking verder wijken in de eurozone.

Artikel 2 van de Statuten van het Europese Stelsel van de Centrale Banken bevat onder meer de volgende zin: ‘het ESCB handelt in overeenstemming met het beginsel van een open markteconomie met vrije mededinging…’.

Als er echter één instelling in de eurozone is die juist de krachten van een open markteconomie met vrije mededinging uitschakelt, dan is het de Europese Centrale Bank (ECB) wel. Ik wil daarvoor twee voorbeelden geven, eentje dat te maken heeft met waar het centraal bankieren om gaat, de rente. En een ander die er verder van af ligt, het goud.

Te beginnen met de rente. In normale omstandigheden bepaalt de ECB de zeer kortetermijn rente met haar officiële rente. Die is vervolgens van invloed op andere rentetarieven, waarbij die invloed doorgaans afneemt naarmate de looptijd langer is.

marktwerking1

Best bewaard geheim

Die kortetermijnrentes, zoals de zeer belangrijke EURIBOR-tarieven, worden bepaald door het bestuur van de ECB waar 24, en sinds 1 januari dit jaar 25, mensen in zitten. Dat is welgeteld 0,000007 procent van de inwoners van de eurozone. De kortetermijnrentes bepalen de rentelasten van miljoenen huishoudens en bedrijven in de eurozone. Die mogen van de autoriteiten overigens eerder weten of er buitenaardse wezen zich onder bevinden dan hóe de ECB die rente bepaalt. De beraadslagingen van dat bestuur zijn namelijk één van de best bewaarde geheimen van de eurozone. De notulen worden pas na 30 jaar gepubliceerd bijvoorbeeld.

0,000007 procent van de inwoners van de eurozone bepaalt de maandelijkse lasten van alle bedrijven en huishoudens in de muntunie

Toegegeven, de bank gaat binnenkort een samenvatting van de discussie publiceren, maar dat zal a) zeer summier zijn en b) niets zeggen over wie wat zei en vond in de discussie. Bovendien kunnen we pas na 30 jaar nagaan of de samenvatting de discussie juist weergeeft; zoals iedereen weet kun je in samenvattingen de nadruk leggen op zaken die minder belangrijk zijn dan andere dingen die je, om wat voor reden dan ook, níet vermeldt in de samenvatting. Het kan bijvoorbeeld zijn dat twee centrale bankiers elkaar in de haren vliegen tijdens een discussie over een controversieel plan, zoals het financieren van het begrotingstekort van een zwak euroland, maar dat dat voorval uit de samenvatting blijft.

Velen hebben altijd geleerd dat de Sovjeteconomie mislukt is omdat de aanname dat een groepje mensen, daar centrale planners genoemd, beter dan de markt weet hoeveel auto’s of schoenen (en in welke kleuren) geproduceerd moeten worden, lachwekkend is. Zo’n stelsel zorgt voor chronische tekortkomingen. Vervang auto’s en schoenen voor de rentes en ik zou niet weten waarom die conclusie dan niet zou opgaan. En toch zweren velen bij de centrale banken en kijken ze naar die instellingen om ons van de ondergang te redden. Vaak zijn het dezelfde mensen die de  het economisch stelsel van de Sovjet Unie belachelijk vinden! Over consistentie, of oogkleppen, gesproken…Bovendien is het een feit dat de koopkracht van ons geld sinds de centrale banken er over gaan, dramatisch gedaald is, zo dramatisch dat ik meen dat we met recht over een geldmoord kunnen spreken.

In de wurggreep

Sinds het begin van de huidige crisis is de greep van de centrale banken in het algemeen en de ECB in het bijzonder, steviger en ruimer geworden. Met haar (dreigement) om staatsobligaties op grote schaal – denk aan duizenden miljarden euro – op te kopen, bepaalt de ECB in feite ook de langetermijnrentes in de eurozone. Dat is de enige reden waarom de Italiaanse rente gelijk is aan de Noorse bijvoorbeeld, ondanks het feit dat de Italiaanse economie stagneert ( de Noorse groeit) en Italië een staatsschuld van circa 130 procent van het bruto binnenlands product heeft (Noorwegen heeft een spaarpot van ettelijke honderden miljarden euro).

Velen hebben altijd geleerd dat de Sovjeteconomie mislukt is omdat de aanname dat een groepje mensen, daar centrale planners genoemd, beter dan de markt weet hoeveel auto’s of schoenen (en in welke kleuren) geproduceerd moeten worden, lachwekkend is. Zo’n stelsel zorgt voor chronische tekortkomingen.  Vervang auto’s en schoenen door rentes en je hebt het over onze moderne economieën

Hoe dit allemaal te rijmen valt met de bepaling dat de ECB ‘in overeenstemming met het beginsel van een open markteconomie met vrije mededinging’ zal handelen, is mij een raadsel. Als de langetermijnrente van een euroland stijgt, wat een teken is dat de markt zegt ‘jongens, daar is iets grondig mis’ dan wringt de bank zich in allerlei bochten om de rentes omlaag te drukken. Anders gezegd, om de marktwerking uit te schakelen en de markt te muilkorven.

marktwerking2

Het goud is een ander goed voorbeeld. Als bedrijven in de eurozone onderling afspraken maken om de prijs van iets, wat dat ook is, te beïnvloeden, riskeren ze een forse boete als de toezichthouder erachter komt.

De ECB en 20 andere centrale banken in Europa melden echter in alle openheid dat ze met elkaar afgesproken hebben goud niet te gaan verkopen en dat wordt volkomen normaal bevonden. Dit gebeurt al sinds 1999, de komst van de euro, overigens in het kader van het Central Bank Gold Agreement. Onlangs, eind september vorig jaar, is die afspraak – je reinste kartelafspraak – met nog eens vijf jaar verlengd. De aangesloten centrale banken, waaronder De Nederlandsche Bank, spreken daarbij af geen goud te verkopen gedurende die 5 jaren. En mocht een deelnemende centrale bank, om wat voor reden dan ook, een stuk van zijn goudvoorraad willen verkopen, dan moet die dat eerst melden aan en coordineren met de andere deelnemers.

Een Marsmannetje dat naar de eurozone zou komen én het principe van een vrije markteconomie zou begrijpen, zou elk moment een inval van de toezichthouders bij de centrale banken verwachten gevolgd door een forse boete. In de praktijk zijn de centrale bankiers afgelopen decennia sterren geworden, hebben ze vaak een semi-godelijke status gekregen, worden hun (Sovjetunieachtige) acties als goed en prudent beleid gezien en zijn ze in ogen van velen het enige wat tussen ons en de afgrond staat. Tja.