De voormalige Fed-chef Paul Volcker is sceptisch over het vermogen van Europese lidstaten om te doen wat nodig is om de eurocrisis op te lossen. Toch voorziet hij geen breuk in de eurozone, al is het maar omdat de zwakke broeders de kosten van zo’n breuk niet zouden kunnen dragen.

Paul Volcker was tussen 1979 en 1987 voorzitter van de Fed, de Amerikaanse centrale bank. Hij werd aangesteld in een periode waarin de Amerikaanse werkloosheid hoog was en de inflatie nog hoger, ver boven 10 procent per jaar. 

Hij aarzelde geen moment om het inflatiemonster aan te pakken. Volcker verhoogde de officiële rente van de Fed naar 20 procent, een niveau dat tegenwoordig onvoorstelbaar lijkt. Daarmee stortte hij de Amerikaanse economie in een diepe recessie, de diepste sinds de Grote Depressie uit de jaren twintig van de vorige eeuw. Miljoenen Amerikanen werden werkloos. Volcker kreeg uit het hele land houten planken afgeleverd bij de Fed; bouwbedrijven stuurden die met briefjes erop dat ze die toch niet meer nodig hadden omdat er niets te bouwen viel.  Autohandelaren stuurden enveloppen vol met autosleutels, er was toch niemand die hun auto’s kon en wilde kopen. Boze boeren reden met hun tractoren dreigend rondjes rond het Fed-gebouw in Washington. En een keer, vlak voor de Kerst, slaagde een verwarde, tot de tanden gewapende man er zelfs in het Fed-hoofdkantoor binnen te dringen. Hij kwam tot aan de deur van de Volckers kamer voordat hij op het laatste moment door de beveiliging werd overmeesterd.

Ondanks alle pijn werkte de aanpak wel degelijk. De inflatie werd verslagen. Vriend en vijand is het er inmiddels over eens dat Volcker met zijn aanpak de basis heeft gelegd voor de langste periode van economische groei in de Amerikaanse geschiedenis. Alan Greenspan, Volckers opvolger bij de Fed, zei in 2004: ‘Mijn succes in het verder verlagen van inflatie is grotendeels een verlengstuk van het basisbeleid dat Volcker gevoerd heeft’.

Al jaren werkt Volcker vanuit zijn kantoor in het Rockefeller Center in New York. Hij adviseert bedrijven en houdt zich verder vooral bezig met maatschappelijke projecten via zijn Volcker Alliance. Volcker is onder meer erevoorzitter van de invloedrijke Group of Thirty, een dertigkoppige high level denktank in New York, waar topbestuurders uit de bankwereld en de belangrijkste centrale bankiers lid van zijn, en van de Trilaterale Commissie, opgericht door David Rockefeller. De Commissie telt circa 350 leden. De Nederlandse leden zijn onder meer Dick Benschop (Voorzitter Raad van Toezicht Shell), Wiebe Draijer (tot voor kort voorzitter van de SER en tegenwoordig voorzitter van de Raad van Bestuur van Rabobank), Hans Wijers en Klaas Knot, President van De Nederlandsche Bank.

Jalta sprak met de voormalige Fed-voorzitter in zijn kantoor in New York. Hieronder het eerste deel van het interview, over Japan en de aanhoudende eurocrisis.

Laten we vanuit een helikopter als het ware de wereldeconomie bekijken. Wat ziet u dan, hoe staat die ervoor?

Volcker: Het vermogen van de VS om een leidende, constructieve rol te vervullen in de wereld is in de huidige economisch lastige omstandigheden afgenomen. Dat beïnvloedt onze economie op zijn beurt ook. Nu is het zo dat de Amerikaanse economie het beter doet dan elke andere grote Westerse economie maar dat is ook niet al te moeilijk met de economische situatie in bijvoorbeeld de eurozone. De situatie in sommige delen van de eurozone is catastrofaal. De muntunie is economisch verdeeld en heeft grote moeite om boven water te blijven. Het Verenigd Koninkrijk doet het beter dan de eurozone; zelfs Japan doet het beter.

Dat klinkt vreemd, met Japan in een recessie.

Volcker: We moeten niet vergeten dat Japan met een dalende (beroeps)bevolking te maken heeft. Als we de economische cijfers daarvoor corrigeren, dus als we kijken naar ontwikkeling per hoofd van de bevolking, dan zie je dat Japan het eigenlijk beter doet dan de eurozone. Er is zelfs, in termen van ontwikkeling per hoofd van de bevolking, niet zoveel verschil tussen Japan en de VS. Al met al is het een lastige situatie waarin elk land zijn eigen problemen heeft. Daardoor is het ook moeilijk voor de VS om zich constructief leidend op te stellen. Zonder dat constructieve leiderschap van de VS is de wereld slechter af, vind ik.

Wat kan de eurozone doen om zichzelf en de wereldeconomie te helpen?

Volcker: De eurozone komt er nu achter dat de realiteit is dat een gemeenschappelijke munt zonder een gezamenlijke regering allerlei problemen veroorzaakt. Er is echter veel tegenstand tegen het soort bestuurlijk arrangement in de muntunie dat nodig is om de euro te laten slagen. Zo bezien is het opmerkelijk hoe goed de eurozone het gedaan heeft. In veel delen van de muntunie bestaat het gevoel dat men beter af is met dan zonder de euro. 

Velen in Nederland zien dat heel anders.

Volcker: Inderdaad, velen zijn er voorstander van om uit de euro te stappen maar vergeet niet: Nederland is een van de weinige eurolanden die de euro kan verlaten en op eigen benen kán staan. Als je een Griek of een Spanjaard bent, dan vrees je de wereld zonder de euro denk ik.

Die wens van veel mensen in Nederland om uit de euro te stappen, verbaast me ergens ook. De Nederlandse gulden was heel lang een deel van een soort mini eurozone toen die gekoppeld was aan de Duitse mark sinds de jaren tachtig. Wim Duisenberg was daar heel trots op kan ik me herinneren. Dus zou Nederland uit de euro stappen dan zou het waarschijnlijk de eigen munt koppelen aan de euro. Tenzij natuurlijk Duitsland ook uit de euro stapt. Veel hangt af van hoe bereid de Duitsers, en de Nederlanders, zullen zijn zaken te accepteren die hen nog meer blootstellen aan de problemen in de andere eurolanden. Dat is een belangrijke factor voor de toekomst van de euro.

U zegt in feite date en muntunie zonder een gemeenschappelijke regering lasting vol te houden valt. In verschillende eurolanden willen velen geen Europese regering. Hoe optimistisch bent u, met dit in het achterhoofd, dat de euro er nog zal zijn over 5 of 10 jaar?

Volcker: Het is een feit dat de euro tot nu toe al heel wat uitdagingen succesvol het hoofd heeft geboden. Als Griekenland, Spanje en Italië weer gaan groeien…

Dat is wel een grote als.

Volcker: Dat is waar. In mijn ogen is overigens de belangrijkste factor wat er gaat gebeuren in Frankrijk. De eurozone blijft intact zolang Frankrijk zijn zaken niet laat ontsporen.

Dit was deel 1 van het interview met Paul Volcker. Morgen volgt deel 2, over inflatie en deflatie.

Beeld cc: European People’s Party