Het ondoorzichtige woud van belastingregeltjes is alleen maar bedoeld om de koopkrachtplaatjes op te poetsen. Ondertussen kost het de burger geld en resulteert het in slecht beleid. Voor een eerlijker beeld van onze koopkracht en voor extra banen, moet het belastingstelsel dan ook drastisch hervormd worden.

Den Haag worstelt met de Europese crisis en met een hoge werkloosheid. In die worsteling zoekt het naar uitwegen om banen te creëren, maar hoe creëer je die banen? Premier Rutte en staatssecretaris Wiebes hebben een antwoord. Er komen 100.000 banen bij door een nieuw belastingstelsel. Hoe het stelsel eruit gaat zien, weten ze nog niet. Ze stuurden alleen 27 pagina’s met opties. Maar de voorspelling van 100.000 extra banen werd als vaststaand feit gelanceerd. Niet op basis van een berekening, maar op basis van een Haagse werkelijkheid. Want er is geen enkel concreet plan.

Kan een belastingstelsel banen creëren? Natuurlijk, als een uitkering effectief hoger is dan het minimumloon, is er een prikkel om niet te gaan werken. En ook de marginale druk kan te hoog zijn, zodat extra werken niet echt loont, bijvoorbeeld omdat je ook oppas moet regelen en betalen.

Het Nederlandse belastingstelsel is zo ingewikkeld dat zelfs de Belastingdienst het systeem niet snapt.

Het Nederlandse belastingstelsel is zo ingewikkeld dat zelfs de Belastingdienst het systeem niet snapt.

Een echte vereenvoudiging zou het systeem ook betrouwbaarder maken. Het Nederlandse belastingstelsel is zo ingewikkeld dat zelfs de Belastingdienst het systeem niet snapt. Dat betekent bijvoorbeeld dat de Belastingdienst de loonbelasting dit voorjaar niet goed heeft berekend, omdat ze de eigen wijzigingen van de staatssecretaris van eind 2013 niet kon implementeren. Honderdduizenden mensen moeten in 2015 daarom onverwacht geld  terugbetalen. De voorlopige teruggave, die de Belastingdienst zelf heeft berekend en vastgesteld, blijkt in veel gevallen onjuist. Dat geeft de fiscus zelf ook toe, keurig verstopt in een hoekje op de website van de Belastingdienst.

Het Nederlandse belastingstelsel is zo ingewikkeld dat zelfs de Belastingdienst het systeem niet snapt.

Ook kloppen 2 op de 3 antwoorden op moeilijke vragen van de belastingtelefoon niet helemaal of helemaal niet. Aan foutieve informatie van de belastingtelefoon kan de burger geen rechten ontlenen. Dus doe je precies wat de belastingtelefoon aangeeft en blijkt dat antwoord fout, dan kun je nog een naheffing of boete krijgen ook.

Sommige belastingkortingen ken je niet eens (we hebben er meer dan tien). Maar het CPB gaat er wel vanuit dat ze het gedrag van alle mensen beïnvloeden. Maar als het systeem zo ingewikkeld is en je de bonussen en malussen via kortingen niet eens kent, zullen ze de beoogde gedragseffecten niet bereiken.

Laten we eens kijken naar het ingewikkelde systeem van de inkomstenbelasting. We hebben progressieve schrijven, dat is nog te begrijpen. Daarnaast hebben we nog heffingskortingen en die kunnen in Nederland constant zijn, stijgen met het inkomen of dalen met het inkomen. Ze zijn een extra knop waarmee je marginale tarieven over de hele linie verandert.

De toeslagen gaan uit van je inkomen, maar ook van het huishouden. Maar de definitie van huishouden is verschillend tussen bijvoorbeeld de huurtoeslag en zorgtoeslag.
En de hypotheekrenteaftrek mag je de komende achtentwintig jaar elk jaar tegen een ander percentage aftrekken. Die percentages liggen nu al vast, maar worden zeker in de komende 28 jaar nog een keer veranderd. Ik kan nog even doorgaan, maar ik daag iedereen uit om bij benadering aan te geven hoeveel hij overhoudt van € 100 extra inkomen uit overwerk.

Ik daag iedereen uit om bij benadering aan te geven hoeveel hij overhoudt van €100 extra inkomen uit overwerk.

Ik ken geen enkel ander land dat zoveel tegengestelde knoppen heeft. Knoppen die er overigens maar om één reden zijn: finetuning van de koopkrachtplaatjes van de modelhuishoudens. Die plaatjes zien er zelden rampzalig uit, doordat we aan meer dan 100 koopkracht- en belastingknoppen kunnen draaien. In een model werkt dat perfect, maar de rest van Nederland merkt gewoon dat de koopkracht minder is dan bij de modelhuishoudens.

Volgens de regering zouden de accijnsinkomsten dus toenemen met ongeveer 300 miljoen.

Volgens de regering zouden de accijnsinkomsten dus toenemen met ongeveer 300 miljoen.

Bij de accijnsverhogingen bleek nog een probleem. De modellen poetsen de werkelijkheid niet alleen op, ze waren ook aantoonbaar onjuist. De regering volhardde in het niet opnemen van een grenseffect van de accijnsverhoging. Hoe vaak de oppositie het ook vroeg, in het model handhaafde de regering nul grenseffecten. Volgens de regering zouden de accijnsinkomsten dus toenemen met ongeveer 300 miljoen. Nou, de grenseffecten waren er wel degelijk en ze waren zelfs de reden dat de verhoging van de tabaksaccijns (betere lobby wellicht) werd uitgesteld. Bij de brandstofaccijns zijn de ramingen ondertussen met € 364 miljoen naar beneden bijgesteld, door te voorziene grenseffecten. Slechte modellen en slechte ramingen leidden gewoon tot slecht beleid.

Dit belastingstelsel moet dus gewoon eenvoudiger en robuuster. De belastingdienst en de belastingplichtige moeten het allebei ook zelf kunnen begrijpen. En het aantal inkomensafhankelijke regelingen moet beperkt en begrijpelijk worden. Daarvoor is juist geen ingewikkeld en onbegrijpelijk model nodig, maar gezond boerenverstand. Zodat je wel rekening houdt met grenseffecten en de overheid zich niet te rijk rekent. En pas dan gaat het aantal fouten bij de belastingtelefoon, bij de terugbetaling van toeslagen en in de ICT van de Belastingdienst naar beneden. Het zal een fors en doortimmerd plan vergen.