Pleiten voor een fiscale unie in het euroland, wat veel beleidsmakers en politici in de EU en in Nederland doen, kun je in het meest gunstige geval zien als een teken van enorme naïviteit; in het ergste geval is het hetzelfde als pleiten voor het einde van de rechtsstaat.

Steevast kunnen alle vergezichten van onze leiders, EU-politici en beleidsmakers zoals de bestuursleden van de Europese Centrale Bank (ECB) over de toekomst van de euro samengevat worden als volgt. We hebben nu al 16 jaar lang een muntunie. Die verkeert in problemen en dé reden is dat we wel een muntunie maar geen politieke unie hebben. Wat dus noodzakelijk is om de muntunie levensvatbaar te maken, is een veel verdere samenwerking op begrotingsgebied. De begrotingen van de leden van de eurozone moeten op elkaar afgestemd worden en het zijn de EU-instellingen zoals de Europese Commissie die dat het beste kunnen doen. Wat, logischerwijs, nodig is, is een gezamenlijke ministerie van Financiën dat onder meer gezamenlijke staatsobligaties uitgeeft (lees, dat ervoor zorgt dat andere eurolanden geld kunnen lenen waarna wij in het ergste geval die leningen moeten aflossen), de zogeheten eurobonds. Toespraken, interviews en andere uitingen met die strekking krijgen we bijna wekelijks om onze oren vanuit Brussel, Frankfurt, een of meer euro-hoofdsteden of uit hoofdkantoren van banken en/of de academische wereld.

Goed, een fiscale unie is dus volgens velen nodig. Dat betekent lijkt me dat we ook een aantal spelregels nodig hebben die we met elkaar moeten bepalen. Het gaat immers om ons geld, in een fiscale unie gaan we samen met Griekenland, Italië en andere eurolanden schulden aan. Als de eurozone zoals we die nu hebben een soort commune is, dan kunnen we een muntunie met een fiscale unie als een huwelijk zien; we wonen dan niet meer alleen naast elkaar maar samen.

Regels om te negeren

Ik kijk dan even terug naar de geboorte van de euro. Ook toen hebben we allerlei spelregels moeten afspreken om van die munt een succes te maken. Te denken valt daarbij aan het Stabiliteits- en Groeipact (over hoe hoog begrotingstekorten mogen zijn) of over wat de gezamenlijke centrale bank wel en niet moet en mag doen. Ik denk dat zelfs de meest fervente voorstander van de euro het met me eens is dat het een feit is dat al die regels met de voeten zijn getreden.

Een fiscale unie met de bijbehorende noodzakelijke regels moet worden gevormd door dezelfde landen die sinds 1999 continu laten zien zich niet te willen en/of te kunnen houden aan de gezamenlijke regels

Landen die zich redelijkerwijs aan de begrotingsregels hebben gehouden vormen een kleine groep; landen die zich nooit iets aangetrokken hebben van die regels daarentegen vormen een hele grote groep. O ja, nog een regel was dat áls een land zich niet aan de begrotingsregels houdt, dat land uiteindelijk een boete zou krijgen. Ook dat is een voorbeeld van een regel waar in de praktijk niets van terecht is gekomen. Hoewel sommige eurolanden zich in geen enkel jaar gehouden hebben aan de begrotingsregels en veel andere landen dat slechts sporadisch deden, is er sinds de komst van de euro geen cent boete opgelegd en dus ook niet geïnd.

Een fiscale unie met de bijbehorende regels zou dus gevormd worden door dezelfde landen die aangetoond hebben (het is niet een vermoeden, verwachting of een voorspelling maar een feit) zich niet te willen en/of te kunnen houden aan de gezamenlijke regels op monetair gebied. Met in het centrum een instelling, namelijk de ECB, die zijn statuten, die een onderdeel zijn van het Verdrag over de EU (het belangrijkste document van de EU, zeg maar gerust de grondwet ervan) niet respecteert. De kans dat diezelfde landen zich wél zullen inspannen te voldoen aan de gezamenlijke regels die gepaard gaan met een fiscale unie lijkt me kleiner dan de kans dat we dit jaar nog een Elfstedentocht krijgen, Turkije, Tsjechië of IJsland hun plaats bij het EK volgend jaar cadeau doen aan Oranje of het Franse parlement voortaan in het Duits gaat vergaderen. En zeg nou zelf, de kans op die gebeurtenissen is, in het meest optimistische geval, 0,0000000000001 procent. Met andere woorden, de kans dat de eurolanden die regels die nodig zijn voor een fiscale unie zullen negeren is zo goed als 100 procent.

Zeer naïef

Als je, met dat alles in het achterhoofd, dan nog steeds pro- fiscale unie in de eurozone bent, dan ben je óf zeer naïef óf je hebt enorme oogkleppen op óf je vindt jezelf houden aan de afspraken en regels niet belangrijk.

De kans dat de eurolanden zich zullen inspannen te voldoen aan de gezamenlijke regels die gepaard gaan met een fiscale unie lijkt me kleiner dan de kans dat we
dit jaar nog een Elfstedentocht krijgen

In de wetenschap dat de gezamenlijke regels niet naleven de landen die dat wel doen (onder meer Nederland) klauwenvol met geld kost – ook dit is dus geen vermoeden of iets dergelijks maar een feit, zie de ervaringen met de euro tot nu toe – hoeveel oogkleppen moet je dan op hebben om als bijvoorbeeld een Nederlandse politicus, beleidsmaker, econoom, bankier of academicus, voor een fiscale unie te blijven pleiten vraag ik me af. Opvallend is dat deze groep vooral bestaat uit mensen die uit de staatsruif eten (lees een hoog inkomen en een prima pensioenregeling, die ze, dankzij hun inkomen, vaak niet eens nodig hebben) óf afkomstig zijn uit de financiële wereld, die de meeste profijt heeft van centralisatie en lage rente (geen wonder dan diezelfde groep ook óf lovend is over het ECB-beleid óf de bank bekritiseert omdat die het monetaire beleid niet nog ruimer maakt).

De gewone man daarentegen is er mordicus tegen, ik merk dat tijdens de talloze lezingen, presentaties en seminars die ik geef. Waarom is de gewone man er mordicus tegen? Omdat híj/zij ervoor zal opdraaien als de leden van die fiscale unie de regels niet nakomen.
Als je dus ondanks de ervaringen met het respect voor en zich houden aan de gezamenlijke regels sinds de geboorte van de euro nog steeds pro-fiscale unie bent, dan ben je misschien zeer naïef, je hebt enorme oogkleppen op of vindt jezelf aan de regels en wetten niet houden niet belangrijk. Met andere woorden, de rechtstaat vind je maar onzin.

Niet geruststellend

Aangezien zo goed als alle beleidsmakers en politici pro-fiscale unie zijn, worden wij dus geleid en wordt over ons dagelijks leven besloten door mensen die zeer naïef zijn. Ik weet niet hoe het met u zit, maar ik vind dat geen geruststellende gedachte. En als ze niet naïef zijn, dan hebben ze zulke oogkleppen op dat ze niet in staat zijn of de wil niet hebben de werkelijkheid te aanschouwen en op basis daarvan, waar nodig, het beleid en de standpunten aan te passen. Wederom, alles behalve een geruststellende gedachte want die mensen nemen besluiten die ons allemaal aangaan, in alle opzichten.

Als respect hebben voor wetten onbelangrijk is, dan geldt wat de Engelse politicus
William Pitt de Jongere ooit zei, namelijk dat waar wetten eindigen, de tirannie begint

En als ze naïef zijn noch zware oogkleppen op hebben, dan hebben ze dus geen enkel respect voor wetten en regels in een land. Dan mag alles wel, van 180 rijden op de autosnelweg en 100 door de bebouwde kom tot vernietigen of stelen van publiek bezit of andersmans eigendommen. Als alles mag, als respect hebben voor wetten onbelangrijk is, dan geldt wat de Engelse politicus William Pitt de Jongere ooit zei, namelijk dat waar wetten eindigen, de tirannie begint. Van Pitt de Jongere stamt overigens ook de uitspraak dat hét argument van een tiran ‘de noodzaak’ is. Volgens velen is een fiscale unie in het euroland een noodzaak. Een synoniem voor tirannie is dictatuur en voor een tiran een dictator. Gezien de geringe kans dat de eurolanden zich wél zullen houden aan de bijbehorende regels bij een fiscale unie terwijl ze álle regels die horen bij de muntunie stelselmatig met de voeten getreden hebben en gezien het feit dat geen respect hebben voor wetten en regels tot tirannie leidt, kun je stellen dat pleiten voor een fiscale unie in het euroland gelijk is aan het pleiten voor een tirannie in de muntunie. Zingen wij als we het Wilhelmus inzetten niet ergens juist ‘de tirannie verdrijven’ omdat ‘die mij mijn hart doorwondt’? Fijne feestdagen en een goed, gelukkig, gezond en fiscale unievrij 2016 toegewenst!