Een van de meest gehoorde klachten over de Europese Centrale Bank (ECB) die ik hoor van de gewone Nederlanders is dat het beleid van die bank de spaarder pakt om overheden en banken te helpen. Door de bijna 0 procent rente van de ECB is de rente op een spaarrekening ook zeer laag. Soms is die in reële termen, dat wil zeggen na aftrek van inflatie, zelfs negatief.

Maar is die lage ECB-rente wel een soort belasting op het spaargeld van de inwoners van de eurozone? Absoluut niet. Zegt de ECB dan. Dat stellen drie economen van die bank in een eerder dit jaar gepubliceerd onderzoek dat ik onlangs in mijn archieven vond. Toen ik het paper weer las, dacht ik ‘het is nog actueler dan het toen bij de publicatie geweest was’.

Het ECB-onderzoek ademt onder meer een gevoel van superioriteit uit. Het begint al op de eerste pagina, wanneer de auteurs schrijven dat ze met hun artikel willen ingaan op het feit dat ‘in sommige delen van het Duitse medialandschap, met steun van een aantal Duitse economen, de lage ECB-rente bekritiseerd wordt als onnodig, ineffectief en als een onteigeningsmechanisme van de Duitse spaarders’. En dan komt het: ‘Dit paper geeft een overzicht van de relevante argumenten’. Daarmee zeggen de auteurs in feite dat alle andere aangedragen argumenten niet relevant zijn. De ECB bepaalt hier wel wat wel en wat niet relevant is.

De kans is groot dat de spaarder de komende jaren nog meer zal bloeden door het ‘onschuldige’ ECB-beleid

Wat zijn die ‘relevante argumenten’ dan wel? De drie auteurs schrijven dat het niet de centrale bank is die het reële inkomen van spaarders bepaalt op de lange termijn. Het is alles en iedereen waarover de spaarder moet klagen, behálve de ECB. Pardon!? Het reële inkomen van een spaarder op de lange termijn is de rente die die krijgt op zijn spaargeld verminderd met de inflatie. Ik heb op deze plek al eerder uitvoerig behandeld dat de inflatie op middellange termijn alleen maar door de centrale bank wordt bepaald.

Loket onbeperkt open

In mijn ogen kunnen we dan juist stellen dat het reële inkomen van spaarders op de lange termijn alleen maar door de centrale bank bepaald wordt! Zeker omdat het eerste deel van die berekening, namelijk de spaarrente, ook sterk door de ECB wordt beïnvloed. Niet dat dat de bank de spaarrente per decreet bepaalt, maar de spaarrente is wel sterk afhankelijk van het ECB-beleid. Ik zal dat kort uitleggen.

Banken trekken spaargeld aan zodat ze leningen kunnen verstrekken aan bedrijven en consumenten die het geld nodig hebben. Het verschil tussen de rente die ze ontvangen en die ze betalen over dat aangetrokken spaargeld, is de winst voor de banken. Alle commerciële banken kunnen zich, tot een bepaald bedrag, altijd financieren bij de centrale bank van hun land, dus onze Rabobank en ING kunnen altijd, zoals gezegd tot een maximum, geld lenen bij de ECB.

Als de ECB zijn rente, wat de rente is die de banken zoals ING betalen aan de ECB als ze er geld lenen, verlaagt, verlagen de commerciële banken ook de spaarrente. Immers, waarom zouden ze veel meer betalen om geld te lenen als ze dat, dankzij de renteverlaging, goedkoper bij de ECB kunnen doen?

Omdat de ECB de officiële rente al een geruime tijd op bijna 0 procent houdt, is daardoor ook de spaarrente naar historische dieptepunten gezakt:

Spaarrente in Nederland: opvallende overeenkomsten met de ECB-rente!

Spaarrente in Nederland: opvallende overeenkomsten met de ECB-rente!

Maar het wordt nog erger. Zoals gezegd kunnen alle commerciële banken zich altijd tot een maximum financieren bij de ECB. De crux is ‘tot een maximum’. Dat zorgt ervoor dat de banken toch blijven vechten om ons spaargeld. Immers, zij kunnen niet alles wat ze willen lenen bij de ECB.

Onteigening

Sinds het begin van de huidige crisis is het leenloket van de ECB voor INGs en Rabobanken van deze wereld onbeperkt – ONBEPERKT dus – open. Die Rabobanken en INGs hoeven dus op dat loket alleen maar te zeggen hoeveel geld ze willen hebben en de ECB geeft ze dat. Dat en het feit dat de ECB het min of meer beloofd heeft dat loket nog zeer lang onbeperkt open te houden, betekent dat die banken ons spaargeld niet zo nodig hebben. Met als gevolg zeer lage rentes. Kortom, die lage spaarrentes komen niet uit de lucht vallen maar zijn een direct gevolg van het ECB-beleid!

Het onteigenen van ons spaargeld gaat gewoon door; in tegenstelling tot wat de ECB ons  wil doen geloven, gebeurt dat niet óndanks het ECB-beleid maar dánkzij dat beleid

De kans is groot dat de spaarder de komende jaren nog meer zal bloeden door dat ‘onschuldige’ ECB-beleid. Hoe dat zo? Zelfs de vogels in de lucht weten ondertussen dat de ECB zijn rente nog jarenlang laag zal houden én het eerder genoemde leenloket voor banken onbeperkt open blijft. Wat is ‘heel lang’? Ik ga ervan uit dat dat de rest van dit decennium betekent (binnenkort zal ik in een artikel uitleggen waarom).

Tegelijkertijd blijft de ECB geld drukken als bezetene om de inflatie in de eurozone op te krikken naar 2 procent. Zonder te treden in de details van het monetaire beleid en de mechanismen daarin: die hogere inflatie zal na enige tijd volgen op dat geld drukken en op bijna 0 procent houden van de rente. De kans is dus groot dat we de komende jaren een situatie mee zullen maken waarin de inflatie stijgt terwijl de ECB-rente op bijna 0 procent blijft of hooguit ietsje stijgt.

Nu gaan we even terug naar hoe het reële inkomen van de spaarder berekend wordt, u weet wel, de nominale spaarrente verminderd met de inflatie. Passen we het bovenstaande toe, dan krijgen we aanhoudend lage nominale (spaar)rente verminderd met, over de komende jaren bezien, waarschijnlijk steeds hogere inflatie. Met andere woorden, het reële inkomen van de spaarder lijkt de komende jaren langzaam maar zeker steeds verder te dalen. Je kunt dat ook het onteigenen van het spaargeld noemen. In tegenstelling tot wat de ECB ons wil doen geloven, gebeurt dat niet óndanks het ECB-beleid maar dánkzij dat beleid. In mijn ogen zijn dit soort papers die uit de ECB-toren komen gewoon opzettelijke pogingen de inwoners van de eurozone te misleiden. Dát mag niet worden getolereerd.