Zondag 30 augustus kwamen Joris Tieleman en Lorenzo Fränkel bij het discussieprogramma Buitenhof vertellen dat het economieonderwijs helemaal anders moest. Het mainstream paradigma moest op de helling. Toen hoogleraar Pieter Gautier ze vroeg om preciezer te definiëren wat dit paradigma dan wel was ging het fout. Dat lukte niet goed. Ook de uitleg wat ze dan wel van het economieonderwijs verwachtten kwam niet echt uit de verf. Het leek er een beetje op dat economie een allesomvattende wetenschap zou moeten worden.

Dat kan natuurlijk niet. Geen enkele wetenschap kan alles bestuderen en meenemen. En als je van economen verlangt dat ze sociologische en psychologische aspecten expliciet modelleren dan kunnen we ook vragen van sociologen om wat meer oog te hebben voor economische aspecten bij het doen van hun onderzoek. Wetenschappelijke disciplines hebben altijd hun grenzen. Dat is niet erg zolang we ons er maar van bewust zijn. Ik zat dus meer op de lijn Gautier. Helemaal toen de naar eigen zeggen cum laude afgestudeerde Tieleman niet kon samenvatten wat de kern was van het door hem fel bewonderde boek ‘Dit kan niet waar zijn’ van Joris Luyendijk. Dat konden we beter aan de auteur zelf vragen vond hij.

Geen sterk optreden dus maar toch moest ik terugdenken aan de geuite kritiek op de door ‘mainstream’ economen gebruikte modellen en de daaruit volgende onderzoeksresultaten na het lezen van de column van Coen Teulings in NRC Handelsblad van 2 september. Hierin stelde de oud directeur van het Centraal Planbureau dat we ‘per saldo’ rijker worden van migratie. Hij verwees hierbij naar een paper van de econoom John Kennan getiteld Open Borders. De column van Teulings zou je dus kunnen lezen als een pleidooi voor opener grenzen en minder restricties ten aanzien van migratie. Hij lijkt in ieder geval net als John Lennon te dromen van een wereld zonder landen.

Migratie is essentieel

Dat migratie in essentie goed is voor de economie is niet heel moeilijk voor te stellen en eigenlijk een open deur. Door te verhuizen kun je daar heengaan waar je een baan kunt krijgen die beter bij je capaciteiten past dan waar je toevallig woont of geboren bent. Mocht dit niet kunnen of mogen dan zal de economie schade oplopen door verlies aan (potentiële) productiviteit. De allocatie van een productiefactor (arbeid) richting de meest productieve aanwending wordt er ernstig door verstoord. En als dit geldt voor migratie binnen landsgrenzen dan gaat dit ook op voor migratie over die grenzen heen. Als mensen in een ander land productiever kunnen zijn dan in het land van herkomst dan is dit goed economisch nieuws. Migratie is essentieel voor een goed functionerende economie.

De analyse van Kennan deel ik. Toch zou ik op basis van zijn paper niet onmiddellijk overgaan tot het opengooien van de grenzen. Daarvoor is de analyse te beperkt. Gelukkig maakt de auteur hier geen geheim van. “No attempt is made to quantify the public finance implications of open borders, and of course the cultural implications are far beyond the scope of the paperschrijft hij.

Disclaimer

Een belangrijke disclaimer lijkt me. ‘Cultural implications’ zijn lastig te kwantificeren en dat daarom buiten een bepaald model blijven is te begrijpen. Maar dat een samenleving die mensen met hele verschillende culturele achtergronden moet ‘inpassen’ met substantiële kosten te maken kan krijgen lijkt me evident. Verder heeft Kennan het exclusief over de ‘migration of labor’. In de analyse heeft de migrant die de grens oversteekt altijd een baan in het land van bestemming. De werkelijkheid is helaas anders. Dat betekent dat er ook kosten kunnen zijn voor het ontvangende land in de vorm van uitgaven aan sociale zekerheid. Dit alles kan het positieve saldo waar Teulings het op basis van Kennan’s paper over heeft aanzienlijk kleiner maken. Toch punten om wel in de scope te betrekken voor we besluiten de grenzen zonder beperkingen helemaal open zetten.

Buiten de scope

Uiteraard kan ik nog proberen te verklaren waarom zoveel immigranten geen werk hebben in bijvoorbeeld Nederland. Nee, dat komt niet door een gelimiteerd aantal banen dat er zou zijn. Maar wat dan wel, dat valt weer buiten de scope van deze column. Net als een (economisch) model, kan ook een column nooit alle aspecten die samenhangen met een bepaalde maatschappelijke issue adresseren. Dat een model niet allesomvattend is kun je geen enkele beoefenaar van een sociale wetenschap aanwrijven. Maar de uitkomst van een model, dat overduidelijk relevante aspecten buiten beschouwing heeft gelaten gebruiken als enige input voor het nemen van politieke beslissingen vind ik wel een probleem. Zeker als er een vermoeden zou kunnen bestaan dat het model zo geformuleerd is dat er wel een bepaalde uitkomst uit moet komen. Wetenschappelijk natuurlijk een doodzonde. Maar ook wetenschappers is niets menselijks vreemd.