Door de Europese Centrale Bank groeit een enorme zeepbel onder de eurozone. En over zeepbellen weten we minstens één ding zeker: vroeg of laat knappen die. Hoe groter de bel, des te groter de schade wanneer die knapt. Wij zijn op weg naar een nieuwe, grote crisis in de toekomst.

Leidt het beleid van kwantitatieve verruiming, ook wel bekend als Quantitative Easing (QE), tot zeepbellen op de markten? Die vraag kreeg Mario Draghi, de president van de Europese Centrale Bank (ECB) onlangs. Draghi is de man die het gelddrukfestijn in gang gezet heeft. Zijn antwoord: ‘het kan zo zijn dat er lokaal, op enkele specifieke markten, tijdelijk zeepbelvorming voorkomt’. Lokaal. Specifieke markten. Tijdelijk.

Ik moest onmiddellijk terugdenken aan 2005. In het voorjaar van dat jaar hield Alan Greenspan, op dat moment de baas bij de Fed, de Amerikaanse centrale bank, een toespraak in New York. Daarin ging hij in op de vraag die velen bezighield: is de Amerikaanse huizenmarkt één grote zeepbel geworden. Greenspan onderstreepte dat hij daartoe geen tekenen zag. Hij was slechts enigszins bezorgd over ‘schuim’ op die markt, er zijn ‘veel lokale zeepbellen’ in het land maar meer niet. In juli van dat jaar werd Ben Bernanke, die Greenspan zou opvolgen, op een Amerikaanse TV-zender gevraagd of hij het eens was met die beoordeling van Greenspan over de huizenmarkt in de VS. “Ik denk dat het een lokaal probleem is en niet iets wat de Amerikaanse economie zal raken,” antwoordde hij.

Prijs niet belangrijk, bezit tegen elke prijs

Inmiddels weten we hoe het afgelopen is met de Amerikaanse huizenmarkt. Begin 2006 knapte de zeepbel (zie grafiek). Dat was het begin van wat Westerse economieën in de diepste crisis in bijna een eeuw zou storten.

Grafiek: Geen zeepbel, ik herhaal géén zeepbel

huizenprijs1

Bron: St. Louis Fed / Jalta.nl

Maar goed, dat waren de VS en het is jaren geleden. Hoe zit het in de eurozone? Neem Osnabrück, een doorsnee stad in Duitsland. Wie daar een huis wil kopen moet behoorlijk veel geluk hebben. De prijs speelt nauwelijks een rol, velen zijn al blij als ze een huis gevonden hebben. En áls dat het geval is, houden ze dat angstvallig verborgen voor alles en iedereen, familie en vrienden incluis, om een hypotheeklening te regelen en de koop te beklinken. Het lastige is ook dat voor elk huis tientallen kopers in de rij staan. En dat zijn dan alleen inwoners van de stad zelf. Vaak krijgen ze te horen dat beleggers ongezien de opdracht geven huizen te kopen. Prijs? Niet belangrijk. Het gaat om bezit. In München zijn de huizenprijzen sinds 2008 bijna verdubbeld. Zulke forse prijsstijgingen in zo een korte tijd, kopers die huizen ongezien kopen en irrelevantie van prijs; het zijn allemaal zaken die we op een normale, gezonde huizenmarkt niet zien. Het zijn de zaken die een zeepbel kenmerken.

Uiteraard, voor een deel is de stijging van de Duitse huizenprijzen te danken aan de economische groei in Duitsland de afgelopen jaren. Maar de voornaamste reden is de lage rente. Wie zijn rentelasten voor tien jaar vast wil leggen, betaalt circa 2 procent rente per jaar.

Italië kredietwaardiger dan Noorwegen?!

En die lage rente is te danken aan het beleid van de ECB. De ECB koopt op grote schaal staatsobligaties van eurolanden op, bijna ongeacht de uitgever van de staatsobligaties. Wat we dan zien zijn overduidelijke tekenen van misschien wel de moeder alle zeepbellen. Een van die tekenen is bijvoorbeeld dat Frankrijk 0,5 procent rente betaalt om geld te lenen voor tien jaar. Frankrijk is het land dat een staatsschuld van bijna 100 procent van het bruto binnenlands product heeft en nauwelijks wil vertoont daar iets aan te doen. Hetzelfde gebrek aan wil is er om de economie te hervormen, hoewel de economische prestaties niet bepaald voor een beeld van een snelgroeiende economie zorgen.

Een ander voorbeeld is de rente die de regering in Rome betaalt om geld nu te lenen met als aflossingsjaar 2025, namelijk 1,35 procent. Dat is zelfs iets lager dan de tienjarige rente die Noorwegen moet betalen om geld te lenen. Italië heeft een economie die sinds 1999 nauwelijks groeit en een staatsschuld meezeult van 127,9 procent van de Italiaanse economie. Noorwegen daarentegen heeft een prima groeiende economie en een staatsschuld van 29,3 procent van de Noorse economie. Maar dat is eigenlijk een vertekend beeld want Noorwegen heeft enkele honderden miljarden euro in een spaarpot. Het is de opgespaarde opbrengst van de verkoop van olie en gas. Salderen we een en ander dan heeft Noorwegen 0,0 krona staatsschuld. Toch betaalt zo een land een hogere rente dan Italië. Noorwegen betaalt zelfs een fors hogere rente om geld te lenen dan Frankrijk, hoewel het op alle denkbare economische maatstaven Frankrijk verslaat.

Noorwegen, een land zonder schuld en met goede economische vooruitzichten, betaalt een hogere rente dan Italië, het land met bijna 130 procent staatsschuld, miserabele economische prestaties sinds 1999 en belabberde vooruitzichten.

Nog meer voorbeelden geven is niet moeilijk, het lastige deel is kiezen welk voorbeeld te nemen. De vijftigjarige rente in Oostenrijk of Frankrijk, 0,91 procent respectievelijk 1,28 procent, bijvoorbeeld. Volgens een betrouwbare stelregel zijn de langetermijnrentes ruwweg een optelsom van de verwachte toekomstige inflatie en economische groei. Niemand kan mij wijs maken dat de economische vooruitzichten voor Oostenrijk zo belabberd zijn, dat de optelsom van die twee lager is dan 1 procent. Alleen al de inflatie zal twee keer zo hoog zijn, in het meest gunstige geval, omdat de ECB 2 procent inflatie nastreeft.

Euro is een zegen voor zieke, zwakke en misselijke landen

Anders gezegd, de Oostenrijkse vijftigjarige rente heeft niets met de economische structuur of vooruitzichten te maken net zoals de Franse en de Italiaanse rentes. De enige reden waarom de Oostenrijkse vijftigjarige rente absurd laag is, is het feit dat het een euroland is en dus dat de ECB als bezetene schatkistpapier van Oostenrijk koopt. Hetzelfde geldt voor schuldpapieren uit Parijs en Rome. De enige reden waarom een land als Noorwegen (fors) meer rente moet betalen om geld te lenen voor tien jaar dan Frankrijk, Italië of zelfs Nederland, is het feit dat Noorwegen géén euroland is en de staatsobligaties van de regering in Oslo niet in het vizier van de ECB staan.

De werkelijkheid is niet de ECB-versie ervan, dat er lokaal, op enkele specifieke markten en tijdelijk zeepbelvorming mogelijk is, maar dat de financiële markten in de eurozone in hun totaliteit een zeepbel zijn

Het bovenstaande kunnen we samenvatten als dat de staatsobligaties van de eurolanden in trek zijn louter en alleen omdat het eurolanden zijn – en dus de ECB al het papier dat beschikbaar is, wil kopen. Het feit dat de rentes van veel eurolanden niets te maken hebben met de hoogte van de schulden of begrotingstekorten en vooruitzichten voor economische groei en alles met het ECB-beleid, heeft wel erg veel weg van een zeepbel.

Second opinion

De markt voor staatsobligaties is een groot deel van de financiële markten. Een belangrijk deel is de aandelenmarkt. Die kunnen we gebruiken voor een soort second opinion. Vele aandelengraadmeters staan op recordhoogtes, zoals de Duitse DAX-index. En als ze niet op recordhoogtes te vinden zijn, zoals de pan-Europese Stoxx 50 index, dan zijn de indices allemaal sinds het begin van de huidige economische crisis fors gestegen. Dat is met de beste wil van de wereld niet te rijmen met de economische ontwikkeling in dezelfde periode en ook niet met het feit dat veel en steeds meer bedrijven uit de eurolanden met lagere winsten en/of winstwaarschuwingen komen.

Grafiek: Loop maar door, er is niets aan de hand

(De Duitse DAX-aandelenindex)

huizenprijs2

Bron: Tradingeconomics.com

De aandelenbeurzen in de eurozone lijken helemaal los te staan van wat normaliter de koersen bepaalt: economische groei, vooruitzichten daaromtrent en de ontwikkeling van de bedrijfsresultaten. Met andere woorden: net als de rentemarkt lijkt ook de aandelenmarkt in de eurozone niet een zeepbel aan het worden, maar een zeepbel te zijn.

Grafiek: Europese aandelen stijgen alsof we gouden economische jaren beleven

huizenprijs3

Bron: Tradingeconomics.com

De werkelijkheid is niet de ECB-versie, namelijk dat er lokaal, op enkele specifieke markten tijdelijke zeepbelvorming mogelijk is, maar dat de financiële markten in de eurozone in hun totaliteit een zeepbel zijn en dat de zeepbel niet tijdelijk maar structureel is. Een zeepbel die bovendien in de toekomst zal klappen, bijvoorbeeld door zeer hoge inflatie. Maar dát die zal klappen, dat is zeker. De vraag is wanneer.

ECB: gids naar een nieuwe crisis

Daarmee zet en houdt de ECB de eurozone, en dus ook Nederland, op een weg die leidt naar een nieuwe crisis in de toekomst die zo mogelijk nog ernstiger zal zijn dan de crisis waar we nu in zitten. De ECB kan net zo goed staan voor het Europees Crisisveroorzakers Bureau. Waarom? Omdat zeepbellen altijd, vroeg of laat, klappen. Daarbij geldt dat hoe groter de bel is, des te groter de schade zal zijn. En de schade beperkt zich dan niet alleen tot de markt in kwestie; de collateral damage voor de economie kan, zo weten we sinds 2008, zeer ernstig zijn.

Als u weer eens leest dat het licht aan het einde van de tunnel te zien is, bedenk ook dat soms het licht aan het einde van de tunnel ook het licht kan zijn van een snel op je afkomende trein.

De enige manier om het knappen van de zeepbel maximaal uit te stellen – afstel is zoals gezegd onmogelijk – is door steeds meer geld te blijven pompen in het systeem en de officiële rente op 0 procent te houden. De oud-Hollandse uitdrukking ‘pompen of verzuipen’ is zeer van toepassing.

Uit landsbelang uit de euro

Aangezien de ECB niet eens erkent dat zijn beleid tot een zeepbel kan leiden, laat staat dat de bank erkent dat er een zeepbel is, vrees ik dat de bank almaar meer en meer euro zal drukken en daarmee elk bankbiljet stukje bij beetje nog waardelozer zal maken. Het zou met niet verbazen als het einde een combinatie wordt van zeer hoge inflatie en knappende zeepbubbels op de aandelen- en rentemarkten in de eurozone.

De ECB kan in plaats van voor Europese Centrale Bank net zo goed staan voor het Europees Crisisveroorzakers Bureau

Dit roekeloze beleid van onze centrale bank is nog een reden waarom Nederland, ondanks alle mogelijke voordelen, uit eigenbelang zo snel mogelijk vaarwel zou moeten zeggen tegen de euro en de ECB. Op zulke momenten wens je ook dat de President van de ECB en het hele bestuur ervan afgezet kan worden wegens wanbeleid. Helaas kan dat niet, omdat het bestuur beter is beschermd dan welke bedreigde diersoort ook. Wij blijven dan ook afstevenen naar een nieuwe, ernstiger crisis in de toekomst. En als u weer eens hoort of leest dat er tekenen zijn van verbetering, dat er licht aan het eind van de tunnel is, bedenk ook dat soms het licht aan het einde van de tunnel ook het licht kan zijn van een snel naderende trein.