Sinds 2003 organiseert de ECB elk jaar zijn cultuurdagen, een prima voorbeeld van de hypocrisie in het euroland en de EU. Intussen zijn we toeschouwer en het lijdend voorwerp in een ander ECB-evenement.

Mijn hemel, hoe hypocriet kun je zijn! Dat is wat ik dacht toen ik afgelopen weekend las dat met de opvoering van een stuk met toneelspelers uit Malta in Frankfurt het jaarlijks evenement ‘De cultuurdagen van de Europese Centrale Bank’ werd afgesloten. Sinds 2003 organiseert de ECB die cultuurdagen. Elk jaar zet de centrale bank een EU-land in het zonnetje omdat ‘cultuur in het hart van de Europese identiteit zit’. Dit jaar had Malta die eer. Met zijn jaarlijkse cultuurevenement viert de ECB het motto van de EU, namelijk ‘in verscheidenheid verenigd’ aldus de website van de centrale bank.

Ik kan nu wel grapjes gaan maken zoals ‘goed, om elk jaar een ander land in het zonnetje, maar waarom wordt Italië al jarenlang in het zonnetje gezet?’ refererend aan het ECB-beleid. Of dat wat in het zonnetje gezet worden is voor het ene land, onder de donkere wolken vertoeven is voor het andere land (ik doel dan op de invloed op de Nederlandse pensioenen bijvoorbeeld). Maar dat ga ik niet doen. Had ik dat wel gedaan, dan had ik bijvoorbeeld kunnen zeggen dat je aan die cultuurdagen ook kunt zien hoe sterk de invloed van Duitsland en de Bundesbank binnen de ECB is: zoals gezegd worden de cultuurdagen sinds 2003 jaarlijks gehouden maar Duitsland is nog altijd niet in het zonnetje gezet (Italië en Frankrijk overigens wél).

Het motto van de Europese Unie luist ‘in verscheidenheid verenigd’ maar als er in allerlei toekomstplannen voor de EU van Brussel één zaak is waar géén plek voor is, dan is het verscheidenheid wel

Dat verandert echter dit jaar. De cultuurdagen van de ECB van 2016 gaan over de Duitse cultuur. En dan denk ik al snel, noem het een professionele afwijking, ook aan de monetaire traditie van dat land, de Duitse monetäre Kultur zeg maar.

Verscheidenheid

Het zou mooi zijn als de ECB dit jaar behalve stil te staan bij de Duitse klassieke muziek en schrijvers óók de Duitse monetaire cultuur onder de aandacht zou brengen. Hoe? Door bijvoorbeeld aandacht te vestigen op het feit dat Duitsland het rijkste euroland is mede dankzij een lange traditie van een monetair beleid dat haaks staat op wat de ECB al jaren doet en nog jarenlang wil blijven doen.

Duitsland heeft zijn Wirtschaftswunder en zijn welvaart, stabiliteit en (economische) kracht te danken aan onder meer het, succesvol, streven naar een sterke Duitse mark (hetzelfde geldt voor Nederland trouwens). De ECB haalt alles uit de kast om de euro zwakker te maken. De bank zegt alles eraan te doen, want hoe zwakker de munt hoe beter, is het motto van de ECB. Een andere kenmerk van de Duitse monetaire cultuur is dat het financieren van begrotingstekorten van de overheden heel slecht en gevaarlijk beleid is; de ECB daarentegen doet sinds maart vorig jaar niet anders dan dat en zegt daarmee tot minstens diep in 2017 door te zullen gaan.

Ok, dat kan allemaal zo zijn maar wat is daar hypocriet aan denkt u nu misschien? Nou, het hypocriete zit ‘m in het eerder genoemde motto van de EU dat de ECB met zijn cultuurdagen viert. ‘In verscheidenheid verenigd’ ofwel Europa moet zijn verscheidenheid koesteren, dát is de kracht van de EU.

Harmonisatie

Wat de ECB doet is echter juist elke verscheidenheid tussen de eurolanden de kop indrukken. Wijken de rentes te veel af van land tot land, wat logisch is trouwens want de eurolanden zijn ook in economisch en schuldenopzicht zeer verscheiden, dan meldt de ECB zich om elke afwijking snel ongedaan te maken. Dat doet het door staatsobligaties op te kopen en zo de rentes van het land waarvan de rentes stijgen, omlaag te drukken.

Verscheidenheid in economisch opzicht betekent ook dat er ook verscheidenheid moet zijn op het rentegebied; de ECB-rente is echter gelijk voor alle landen. De bank noemt dat het ‘one size fits all’ beleid maar zijn beleid is veel eerder te typeren als ‘one size fits none’: de rente is vrijwel altijd te hoog voor sommige eurolanden en te laag voor andere. Hetzelfde geldt voor de waarde van de euro, die is altijd te sterk voor de ene groep eurolanden en te sterk voor de andere groep eurolanden.

Gezien de toekomstplannen van Draghi en anderen, moet het EU motto ‘in verscheidenheid verenigd’ binnenkort aangepast worden in ‘in dwang verenigd’, geeft de werkelijkheid beter weer namelijk

Het ECB-beleid probeert tijdelijk die financieel-economische verscheidenheid dus de kop in te drukken. Terwijl de bank daarmee bezig is, pleit diezelfde instelling samen met de andere EU-instellingen en veel economen (vaak overigens aan de ontvangende kant van uiterst lucratieve opdrachten vanuit de EU, maar dat even ter zijde) voor een structurele oplossing. Die komt erop neer dat, zoals ik eerder uitgebreid geschreven heb, de goede leerlingen in het euroklasje slechter moeten worden zodat het verschil tussen de goede en de slechte groep kleiner wordt.

Dat verscheidenheid, behalve in het EU-motto en officiële uitingen, een vies woord is in Brussel blijkt ook uit het feit dat harmonisatie hét sleutelwoord is in de EU-hoofdstad. In de EU moet alles geharmoniseerd worden, tot aan de condooms toe zoals de burgervader van Londen Boris Johnson ooit opmerkte.

Jaren van Italiaanse monetaire cultuur

In 2011 stonden de ECB cultuurdagen in het teken van Italië. Het zal wel een toeval zijn maar in hetzelfde jaar is ook de Italiaan Mario Draghi benoemd als President van de ECB. Diezelfde Draghi zegt over de ECB cultuurdagen dat die bedoeld zijn om ‘samen te werken aan de bewustwording voor het culturele erfgoed van de EU-landen, het erfgoed dat het wezenlijk onderdeel is van onze identiteit en dat ons een uitstekende kans biedt de toekomstige generaties te leren en voor te bereiden in hun keuze langs welke lijnen de Europese instituties zich zullen ontwikkelen’.

Ik heb nu wel een goed beeld van wat voor toekomst Draghi voor ogen heeft voor de EU, zowel in monetair als in economisch-politiek opzicht. Als ik de plannen en visies zie over de toekomst van het euroland en de EU, dan denk ik: als er in die EU van de toekomst a la Draghi voor één zaak géén plek is, dan is dat verscheidenheid wel. In alle verscheidenheid mag niemand in de EU tegen een EU-voornemen zijn, of het nu de EU grondwet is, het vrijhandelsakkoord met de VS, het associatieverdrag met Oekraïne et cetera. Wie dat wel is, wordt vrij snel voor onwetend of dom uitgemaakt. We mogen in de EU in alle verscheidenheid wel verder integreren maar wat men daarmee bedoelt is dat we alleen vooruit mogen gaan. De EU is een ‘almaar nauwere unie’ volgens het Verdrag. Dat almaar verder integreren moet volgens Brussel en Frankfurt zelfs gebeuren als de lidstaten het níet willen!

Sinds 2011 zijn we, en blijven dat nog jaren, zowel toeschouwers als het lijdend voorwerp in het ECB-evenement ‘het decennium van de Italiaanse monetaire cultuur’

Met dit alles is de EU als het ware een auto met een unieke versnellingsbak: er is geen achteruit, je kunt alleen vooruit rijden. Nu we de EU toch met een auto vergelijken: het doet me allemaal denken aan de uitspraak van Henry Ford destijds die, op de vraag of zijn Ford-auto ook in een andere kleur dan zwart geleverd kon worden, zei: ‘Tuurlijk, elke klant kan de auto in elke kleur die hij wil krijgen, zolang het maar zwart is’.

Nogmaals ter herinnering: het motto van de EU is ‘in verscheidenheid verenigd’. Gezien de toekomstplannen van Draghi en anderen, moet dat motto te zijner tijd wel aangepast worden in ‘in dwang verenigd’. Zal niet gebeuren maar dat aangepaste motto zou meer overeenkomen met de werkelijkheid.

Draghi is dus in 2011 benoemd als President van de ECB en hetzelfde jaar was het het Italië-jaar bij de ECB, cultuurtechnisch gesproken. Ik ben bang dat, in monetair opzicht, 2011 ook het begin is geweest van het Italië-tijdperk in het euroland. Wij zijn al enige tijd, en blijven dat nog jaren, toeschouwers, en lijdend voorwerp, van het toneelstuk ‘het decennium van de Italiaanse monetaire cultuur’, een onderdeel van het ECB-evenement ‘de oorlog tegen de gewone man’. Om in cultuurtermen te blijven: als de geschiedenis enigszins maatgevend is, dan zal dat een drama worden zo niet een horrorfilm. Het stadsbestuur van Frankfurt mag gerust de naam van de straat waar de ECB zetelt alvast in Hitchcockstraat veranderen dunkt me.