Tussen reacties op de Brexit en spoedvergaderingen daarover en de toekomst van de Europese Unie, kreeg een ander bericht uit Brussel deze dagen veel te weinig aandacht. En dat terwijl het een zeer uitzonderlijk bericht is dat tevens laat zien wat er in de kern mis is met de EU.

De Europese Commissie schijnt Spanje en Portugal een boete op te leggen omdat beide landen de Europese begrotingsregels overtreden. De Spaanse begroting vertoonde vorig jaar een financieel gat van ruim 5 procent van het Spaanse bruto binnenlands product (bbp). Dat terwijl het land een tekort van 4,2 procent had beloofd, wat overigens ook al te hoog was gezien de regels (maximaal 3 procent). De regering in Lissabon moest op een tekort van 2,7 procent van het bbp uitkomen maar stond in werkelijkheid bijna 4,5 procent in het rood.

En dan zijn de Europese regels heel duidelijk. Een euroland dat na vele waarschuwingen en aanbevelingen alsnog een te hoog begrotingstekort heeft, krijgt een boete. Die kan oplopen tot een half procent van het bbp. Maar…

Die Europese begrotingsregels hebben we sinds de invoering van de euro in 1999. Al die tijd waren de regels én wat te doen als een land zich er niet aan houdt te doen, heel duidelijk. En toch, tot nu toe is geen cent boete geïnd. Kan ook niet want er is geen enkele boete opgelegd sinds 1999. En dat komt zeker niet doordat er geen aanleiding daartoe was!

De Europese Commissie is de hoedster van het Verdrag over de EU en heeft als taak heeft ervoor te zorgen dat regels uit dat verdrag nageleefd worden en als dat niet gebeurt, op te treden

Als we naar de periode vanaf 1999 tot en met 2008 kijken (we laten de crisisjaren dus buiten beschouwing), dan zien we dat zich houden aan die begrotingsregels in de eurozone eerder een uitzondering is dan de regel. Er zijn slechts drie eurolanden die die regels in de genoemde periode niet één keer hebben geschonden: Luxemburg, Finland en…België. Nederland, Oostenrijk, Ierland en Spanje zondigden maar één keer, vaak maar net.

Imago
Aan de andere kant van dit financiële spectrum komen we the usual suspects tegen: Griekenland presteerde het om in élk jaar de regels niet alleen te overtreden maar dat met een forse afwijking van wat toegestaan was, te doen. In het in dit opzicht beste jaar voor Griekenland, in 2000, stond de regering in Athene 4,1 procent in het rood. Dat was overigens op het hoogtepunt van de gouden economische tijden, toen het geld tegen de fiscale plinten klotste. Zo hadden zes andere eurolanden in 2000 een begrotingsoverschot bijvoorbeeld. Het enige andere euroland dat zelfs in zo’n jaar een te hoog tekort had was Portugal, maar dan hebben we meteen de vice-kampioen rood staan in de eurozone te pakken. Dat land had in 8 van de 10 jaren een (veel) te hoog begrotingstekort. En in die twee andere jaren was het tekort precies op de grens van wat toegestaan was, namelijk 3 procent van het bbp.

Tussen die twee extremen vinden we de andere eurolanden. Frankrijk, Duitsland en Italië schonden de Europese begrotingsregels de helft van de tijd (Frankrijk en Duitsland) of meer dan de helft (Italië, dat zes jaar een te hoog begrotingstekort had).

Merk dus op dat hoewel Duitsland een imago heeft van een land dat zich strikt aan de begrotingsregels houdt en daardoor andere landen die ertegen zondigen vermanend toespreekt, in de periode tussen de invoering van de euro en het begin van de huidige crisis, de helft van de tijd zelf een zondaar is geweest. België daarentegen, dat een imago van belabberde overheidsfinanciën heeft, zondigde niet één keer in die periode!

Had ‘Brussel’ zich aan het boekje gehouden op het gebied van begrotingsregels dan had Nederland minstens 1,5 miljard euro moeten krijgen tot en met 2008 in plaats van naheffingen van ruim 1 miljard euro te moeten betalen aan Brussel

Dat zijn de feiten. Wat ook een feit is, is dat de Europese Commissie als de hoedster van het Verdrag over de EU, als taak heeft ervoor te zorgen dat regels uit dat verdrag nageleefd worden en als dat niet gebeurt, op te treden. Wat echter ook een feit is, is dat ‘Brussel’ dat nooit heeft gedaan.

En hoewel het er nu op lijkt dat daar verandering in komt, is dat niet helemaal waar. Spanje en Portugal lijken een boete te krijgen, maar Frankrijk blijft buiten schot. En dat terwijl het Franse begrotingstekort al jaren achter elkaar veel te hoog is én het land open en duidelijk tegen ‘Brussel’ zegt niet van plan te zijn zijn leven te beteren.

Meten met twee maten
De Europese Commissie deed el die tijd niets dus en nu die wel optreedt, blijken de regels die op papier voor alle eurolanden gelijk zijn, in de praktijk niet voor alle landen te gelden.
Dit niet optreden terwijl de regels die in feite het fundament onder de muntunie zijn aan de lopende band geschonden werden en meten met twee maten, laat duidelijk zien wat er in de kern mis is met de EU. De zo belangrijke rule of law is, zeker op het monetair-economisch gebied, volkomen afwezig. Dat diezelfde Europese Commissie vervolgens landen die zich aan die regels wél houden naheffingen stuurt met meteen een aanmaning om het geld snel over te maken, zoals aan Nederland de laatste jaren maar ook vorige week weer (á ruim 400 miljoen euro!), maakt het geheel alleen maar erger.

Overigens, de Europese regels schrijven voor dat de geïnde boetes niet ten goede van de Europese Commissie komen maar worden verdeeld onder de eurolanden die zich wél aan de regels houden. Als ik een zeer conservatieve berekening maak, dan blijkt dat, had de Commissie die boetes wel opgelegd en geïnd sinds 1999, Nederland minstens 1,5 miljard – ja MILJARD – euro bijgeschreven had moeten krijgen in plaats van naheffingen van in totaal ruim 1 miljard euro (and counting!) te moeten betalen aan Brussel!

‘Brussel’ staat voor een grote en verder uitdijende administratie die zich met steeds zaken bemoeit en steeds meer bevoegdheden naar zich toe trekt maar de belangrijkste Europese regels om van de muntunie een succes te maken, niet afdwingt en niet bestraft. Is het dan echt zo vreemd dat het anti-euro en zelfs anti-EU geluid zo luid klinkt in zo goed als alle EU- en eurolanden?