Er vloeit nogal wat bloed op de wereldwijde aandelenbeurzen. De forse koersendaling in China verspreidde zich al snel naar de andere Aziatische landen en vervolgens naar de Verenigde Staten en Europa. Overal doken de koers scherp omlaag. De Amerikaanse aandelenindex Dow Jones Industrial Average (DJIA) zakte na de opening vrijwel meteen met 1.000 punten. Als dat geen ‘paniek’ schreeuwt, dan weet ik het ook niet meer.

De parellellen met Zwarte Maandagen en andere horrordagen uit de geschiedenis van de aandelenmarkten werden natuurlijk meteen getrokken. Zoals altijd bekijk ik economische ontwikkelingen, en dus ook dit bloedbad op de beurzen door een macro/monetaire bril.

Een aandeel is een eigendomsbewijs van een stuk bedrijf. De koers van een aandeel geeft dan ook idealiter weer hoe goed of slecht een bedrijf presteert. Goede resultaten betekent een fors stijgende koers. De vraag naar aandelen van een goed draaiend bedrijf overstijgt het aanbod en de prijs van dat aandeel loopt op. Slechte resultaten worden dan afgestraft. Het aanbod van die stukken overtreft de vraag ernaar waardoor de prijs daalt.

Zeker op middellange termijn en zeker op een grote beurs zoals die van de VS zouden de aandelenkoersen de ontwikkeling van de wereldeconomie moeten weergeven

Hoe goed of slecht een bedrijf het doet, hangt onder meer af van hoe goed of slecht een economie draait. Voor alle bedrijven samen geldt dat voor een belangrijk deel ook: naarmate de economische groei in een land hoger is, behalen bedrijven betere resultaten en stijgen de aandelenkoersen. Dit is de reden waarom aandelenkoersen in een recessie inzakken. Immers, recessie betekent economische krimp, ofwel vraaguitval waardoor bedrijfswinsten onder druk komen te staan.

In coma

Als we dit vervolgens allemaal samenvoegen, dan komen we er snel op uit dat de aandelenkoersen de ontwikkeling van een economie zouden moeten weergeven. Aangezien we in een sterk geglobaliseerde wereld wonen, kun je zeggen dat de aandelenkoersen, zeker op een grote beurs als die van de VS, de ontwikkeling van de wereldeconomie zouden moeten weergeven.

En daar begint een en ander er vreemd uit te zien. De Amerikaanse DJIA noteerde bijna 14.000 punten vlak vóórdat de huidige crisis zou losbarsten. De Amerikaanse economie is, van de belangrijkste economieën in het Westen, de economie die inmiddels het hardst is hersteld van de crisis. De omvang van de Amerikaanse economie, gemeten in dollars, is anno 2015 circa 15 procent groter dan eind 2007. Vergeleken met het begin van 2009 is de toename iets kleiner, ongeveer 13 procent.

De DJIA-index daarentegen is tussen het begin van 2009 en de recente daling met maar liefst 150 procent gestegen. Zoals gezegd zouden aandelenkoersen een weergave moeten zijn van de ontwikkeling van de onderliggende economie. Dat betekent níet dat er geen afwijkingen mogelijk zijn. Natuurlijk zijn die er, die zijn van alle tijden. Maar op de wat langere termijn – en de periode sinds 2009 valt zeker onder die definitie – zou die stelregel wel moeten opgaan.

De aandelenkoersen hebben jarenlang de zwaartekracht van de onderliggende economie als het ware getart en hoewel het, zoals we allemaal weten, wel degelijk mogelijk is tijdelijk van de zwaartekracht te winnen, uiteindelijk leg je het af

Het mag duidelijk zijn dat van dat opgaan van die stelregel sinds 2009 geen sprake van is. De aandelenkoersen zijn omhoog gespoten. Als een belegger die in 2007 in coma was gevallen nu zou ontwaken, wij hem in een korte presentatie op de hoogte zouden brengen wat de economische ontwikkelingen in die periode zijn geweest en hem vervolgens de vraag zouden stellen of de DJIA fors hoger, fors lager of min of meer gelijk noteert als in 2007, wat zou hij antwoorden? In mijn ogen is de kans groot dat zijn antwoord óf (fors) lager of min of meer gelijk zou zijn. Als we hem dan de Wall Street Journal zouden geven, dan zou er eigenlijk een arts aanwezig moeten zijn want grote kans dat onze comapatiënt weer in coma zou vallen: 150 procent stijging!?

Zwaartekracht wint het altijd

Zo bezien moet het eigenlijk geen verrassing zijn dat de aandelenkoersen fors dalen. De aandelenkoersen hebben jarenlang de zwaartekracht van de onderliggende economie als het ware getart en zoals we allemaal weten is het wel degelijk mogelijk tijdelijk van de zwaartekracht te winnen maar uiteindelijk leg je het af.

Er is daarnaast nog een reden waarom deze forse daling van de aandelenkoersen niet vreemd is. Laten we even kijken naar enkele belangrijke economieën in de wereld. Die van de eurozone herstelt niet of nauwelijks, die van China koelt af, de Japanse is ook niet je van het, de opkomende landen dreigen in problemen te komen door lage grondstoffenprijzen en het vooruitzicht van renteverhogingen in de VS en de Amerikaanse economie herstelt wel redelijk maar dat is, historisch gezien, een uiterst matig herstel. Historisch bezien presteert de Amerikaanse economie namlijk ronduit beroerd. De vooruitzichten voor al die economieën zijn ook niet bepaald rooskleurig, dus waarom de aandelenkoersen dan (fors) zouden moeten blijven stijgen, is mij een raadsel.

‘Om dezelfde reden als waarom ze sinds 2009 zijn gestegen’, denkt u nu misschien. Daar zit wat in. Dan hebben we het eigenlijk over de vraag wáárom de aandelenkoersen zich sinds 2009 niets aantrekken van de onderliggende economische ontwikkelingen, waarom winnen ze het zo lang van het economische zwaartekracht? En het antwoord is: dat komt door de kunstmatige interventie van de centrale banken. Die hebben, de een wat vroeger dan de ander, de officiële rentes sinds het begin van de crisis naar circa 0 procent verlaagd. Daarnaast hebben ze de geldpersen overuren laten draaien (of laten die nog steeds overuren draaien) om geld te drukken. Geld dat nauwelijks zijn weg vindt naar wat economen de reële economie noemen. De reële economie is dan alles op de financiële sector na (zegt veel over die sector en de wenselijkheid dat die sector veel harder groeit of steun krijgt dan de andere sectoren van de economie!).

Leidingen verstopt

Nu moet u zich een leidingensysteem proberen voor te stellen waarbij er een buis van de centrale banken gaat. Na enige tijd splitst die buis zich in twee buizen; eentje gaat naar de financiële markten en de andere naar de reële economie. Dus als een centrale bank de geldkraan openzet, vloeit er geld door die leidingen naar zowel de reële economie als de financiële markten. Sinds 2009 – daarom duurt de crisis ook zo lang – is de leiding naar de reële economie verstopt. Dat is in feite wat u moet bedenken als u berichten leest over banken die weinig kredieten verstrekken. De geldkraan van de centrale banken staat echter wijd open en dat geld vloeit gewoon weg. Er is maar één mogelijkheid waar die geldstroom naartoe gaat en dat zijn de financiële markten.

Dankzij de centrale banken ging er sinds 2009 de ene na de andere geldtsunami naar de financiële markten toe en net zoals een grote golf die een haven binnenkomt alle boten, groot en klein, zeewaardig of niet, omhoog tilt, tilde ook deze geldgolf alle aandelenkoersen en koersen van staatsobligaties omhoog.

Dát is de reden waarom de aandelenkoersen jarenlang het ene record na het andere konden vestigen ondanks het feit – of misschien wel dánkzij het feit – dat de reële economie niet groeide. ‘Misschien wel dankzij’ dat feit want economische groei in de afgelopen jaren zou hebben betekend dat de leiding ernaartoe vrij was. Er kwam een geldtsunami naar de financiële markten toe en net zoals een grote golf die een haven binnenkomt alle boten, groot en klein, zeewaardig of niet, omhoog tilt, tilde ook deze geldgolf alle aandelenkoersen en koersen van staatsobligaties omhoog.

Geldgolf

Wat is dan het probleem? Het probleem is dat de geldgolven die sinds 2009 keer op keer de financiële markten overspoeld hebben, dreigen te stoppen. Elke keer dat de Fed of de ECB de rente verlaagde, een ronde kwantitatieve verruiming aankondigde en later implementeerde of een andere monetaire maatregel nam, zorgde dat voor zo’n geldgolf. En nu houdt het op.

De Fed maakt zich op de rente te verhogen. De vraag is niet of Janet Yellen en haar monetaire ridders, de leden van het rentecomité van de Fed, dat zullen doen maar wanneer dat zal gebeuren. De ECB is nog bij lange na niet zo ver, maar zij kan niet voor een nieuwe forse geldgolf zorgen. De officiële rente staat al op 0 procent en kwantitatieve verruiming is ook al aan de gang.

Maar de Fed kan toch alsnog afzien van renteverhogingen? Of een nieuwe ronde van kwantitatieve verruiming starten? En de ECB kan in plaats van 60 miljard euro per maand 120 miljard euro per maand over de markten gaan strooien? Misschien zijn dat vragen die nu door uw hoofd gaan. Ja, dat kan. De Fed kan inderdaad de rente op 0 procent houden, de vierde ronde van kwantitatieve verruiming inzetten en de ECB kan de eigen versie ervan opvoeren. Maar….het verlagen van de officiële rente naar 0 procent en het aanzetten van de geldpersen was acceptabel onder omstandigheden destijds.

De centrale banken hebben in feite de afgelopen jaren een enorme zeepbel opgeblazen en de kans is groot dat die leeg gaat lopen. Het leeglopen van een zeepbel is altijd een turbulente aangelegenheid met verschillende negatieve economische effecten

Bijna iedereen was van mening dat er iets gedaan moest worden, iets wat out-of-the-box was. Nu afzien van renteverhogingen waar de Fed de financiële markten al een jaar lang op voorbereidt of het terughalen van het wapen van de kwantitatieve verruiming zou duidelijk aangeven dat alles wat tot nu toe gedaan is, en wat de Fed en de ECB hebben gedaan is ongekend in de monetaire geschiedenis, tevergeefs was. Pas in dat geval zou er sprake zijn van paniek op de markten. Beleggers zouden weten dat de centrale banken de aandelenkoersen niet meer zullen helpen omdat ze niets meer in te zetten hebben. Voor alles en iedereen zou het duidelijk zijn dat de centrale banken uitgespeeld zijn.

De centrale banken hebben in feite de afgelopen jaren een enorme zeepbel opgeblazen en de kans is groot dat die leeg gaat lopen. Het leeglopen van een zeepbel is altijd een turbulente aangelegenheid met verschillende negatieve economische effecten. Daarbij geldt dat hoe groter de zeepbel is, hoe ernstiger die effecten zijn. En waar we tegenwoordig, dankzij de Fed en de ECB mee te maken hebben is de moeder aller zeepbellen. Je bent bijna geneigd te vrezen dat de daling van de aandelenkoersen van de afgelopen dagen slechts het begin is van iets wat veel erger zal zijn. Immers, ook de meest catastrofale aardbevingen worden voorafgegaan door kleinere schokken.

Deze rol van de centrale banken, waaronder die van onze ECB, is voor mij de aanleiding geweest om met Yournalism.nl het project ‘Wat doet de ECB?’ te starten, erop gericht licht te laten schijnen op deze machtige instelling. Dat daar behoefte aan is, blijkt wel uit het feit dat binnen 6 dagen al bijna 85 procent van het benodigde bedrag binnen is ! Maar ik ben er nog niet, er zijn nog 75 tientjesdonateurs nodig om de eindstreep te halen. Dus help mij dit onderzoeksproject te lanceren en word ook tientjesdonateur! Meer mag ook, dan kan het project nog eerder van start…

edindonatie