“Deze filosoof weerlegt het belangrijkste argument tegen het basisinkomen” twitterde Rutger Bregman enthousiast op 18 mei. Mijn interesse was gewekt. Helaas, overtuigend was die weerlegging niet.

Maar laten we positief beginnen. In het gesprek dat Bregman had met de denker in kwestie stelde deze weinig te zien in de experimenten die diverse steden uitvoeren met een basisinkomen. Philippe van Parijs (PvP) stelde dat ‘regionale experimenten met enkele duizenden inwoners’ niet veel konden leren over de effecten van een echt universeel basisinkomen. Een volkomen terechte constatering.

Ter zake nu. Het belangrijkste argument tegen het basisinkomen dat PvP van rechts tot links tegenkwam – en komt is de gedachte dat er nu eenmaal gewerkt moet worden om aanspraak te kunnen maken op een inkomen. Dat was ook de motivatie tegen het basisinkomen van wijlen Bart Tromp, de PvdA’er met wie de filosoof in 1985 over dit thema van gedachten wisselde. Sindsdien wist hij dat een basisinkomen er alleen kan komen als dit fundamentele bezwaar kon worden weerlegd. En dus had hij een groot deel van zijn academische leven besteed aan het formuleren van zo’n repliek. En bij Jove, ten langen leste had hij die.

“Een basisinkomen is een eerlijke verdeling van wat we van eerdere generaties gekregen hebben”

Hoe was hij tot zijn weerlegging van dat fundamentele bezwaar gekomen? Door het stellen van een simpele vraag: welk deel van ons inkomen danken we eigenlijk aan onze eigen verdienste? Om vervolgens losjes uit de heup schietend te antwoorden dat dit een procentje of tien was. En dan was hij naar eigen zeggen nog gul. De resterende negentig procent hebben we te danken aan de technologieën die al zijn uitgevonden, de instituties die reeds zijn gesticht, de giften van Moeder natuur en noem maar op. De conclusie die uit deze constatering wel moest volgen is dat er dus geen reden is om meer te geven aan diegenen die veel werken. Een basisinkomen is simpelweg een eerlijke verdeling van wat we van eerdere generaties gekregen hebben.

Wat een hemeltergende onzin. Na dertig jaar denkwerk komt één van de volgens Nobelprijswinnaar Amartya Sen ‘meest originele en creatieve denkers van onze tijd’ tot de conclusie dat u niet meer hoeft te werken omdat uw (groot)ouders dat al deden. Zo simplistisch kan iemand toch niet zijn? Of ligt het aan ‘vooruitgangscorrespondent’ Bregman die in zijn enthousiasme vergat een paar belangrijke nuanceringen op te tekenen?

Natuurlijk is het heel prettig dat we kunnen voortbouwen op de goede werken van hen die ons voorgingen. Als we al die inspanningen wegdenken dan zijn we in één klap terug het stenen tijdperk en moeten we helemaal opnieuw beginnen. Dankzij innovaties van de laatste tachtig jaar is de arbeidsproductiviteit inderdaad veel hoger dan bijvoorbeeld in 1930 toen de econoom John Maynard Keynes al eens essay over dit onderwerp schreef. En daardoor is ook de levensstandaard fors gestegen. Maar die behouden we alleen als we aan de slag blijven. Wat in dat interview met PvP totaal niet ter sprake komt is dat al die reeds ontwikkelde technologieën, instituties en wat al niet meer, alleen waarde hebben en houden als we nu en in de toekomst ook productief zijn. Dan is het ook niet zo’n gekke gedachte dat wie meer of harder werkt – of productiever is, ook meer inkomen verdient.

Geen gratis geld uit het verleden

Als inderdaad ooit ‘robots’ al het denkbare werk kunnen verrichten en mensen zich niet meer hoeven in te spannen om alle mogelijke noodzakelijke en gewenste goederen en diensten voort te brengen die het leven mogelijk en aangenaam maken, dan is een basisinkomen wellicht onontkoombaar. Maar zover is het nog lang niet en het zal er waarschijnlijk ook nooit van komen.

Over zo’n toekomst heeft PvP het echter niet. Hij heeft het over een productief verleden dat het mogelijk zou maken om vandaag cadeaus uit te delen. De lumineuze filosofische redenering waar PvP drie decennia op heeft zitten te broeden weerlegt op geen enkele manier het belangrijkste argument tegen een basisinkomen. Als we niet gewoon aan de slag blijven vergaan de inspanningen van voorgaande generaties in no time tot stof en valt er helemaal niets te verdelen. Dat zou ook voor voorstanders van een basinkomen te begrijpen moeten zijn.

Ewoud Jansen is op twitter te volgen via @ewoudjansen