Het was een klein berichtje in het nieuws: warenhuis de Bijenkorf heeft in de nieuwe CAO afgesproken dat de toeslag voor werken op zondag wordt gehalveerd van 100% naar 50% en dat het jeugdloon wordt afgeschaft. Wanneer je werkt maakt vanaf volgend jaar dus minder uit. En hoe oud je bent, is niet meer relevant. De gedachte dat de inhoud van de werkzaamheden leidend is voor het salaris is een stap in de juiste richting. Maar we zijn er nog niet. Het is tijd om door te pakken, op naar een dynamische arbeidsmarkt!

Partij van de werkloosheid?

Doordat we in Nederland pretenderen sociale arbeidsverhoudingen te willen hebben, blijven we vasthouden aan veel regelingen uit het verleden die verstikkend werken voor een goed draaiende en flexibele arbeidsmarkt. De toestroom van kansrijke en minder kansrijke vluchtelingen vergroot de noodzaak tot een flexibele en liberale arbeidsmarkt. De Duitse industrie heeft een actieplan voor het vluchtelingenthema ontwikkeld; in Nederland is er vooralsnog niets dan stilte. Naast voortdurende aanbevelingen vanuit instituten als de OECD en de SER, ontstaat er steeds meer druk vanuit de EU over het thema “gelijk werk, gelijk loon”. Politiek gezien is arbeid ook een van de weinige thema’s waarop de PvdA nog echt kan scoren. In de laatste maanden van het jaar staat een debat gepland in de Kamer met minister Asscher over dit thema. Ik zal hieronder een aanbeveling doen die zo in een wet valt om te bouwen. Het is tijd voor een complete hervorming van de arbeidsmarkt. Een mooie uitdaging dus voor de PvdA. Tenzij die liever de partij van de werkloosheid wil zijn?

Leeftijdsdiscriminatie

Enkele vragen die volstrekt normaal worden gevonden tijdens een sollicitatiegesprek zijn hoe oud je bent en waar je vandaan komt. En natuurlijk: of je “even” iets over jezelf kan vertellen waarbij men bedoelt “Ben je getrouwd en heb je al kinderen?” Het is overduidelijk dat deze zaken absoluut niet relevant zijn voor het uitoefenen van de baan. Het zou bij een sollicitatiegesprek uitsluitend moeten gaan om het bevragen van de ervaring in voorgaande banen of opleidingen en hoe deze samenhangen met de baan waarop gesolliciteerd wordt. Of iemand wel of niet getrouwd is, heeft daar helemaal niets mee te maken. Het vermelden van leeftijd kan bovendien beperkend werken voor sollicitanten die een bepaalde leeftijd hebben (te jong of te oud). Er zou wettelijk moeten worden vastgelegd dat het vragen naar leeftijd verboden is en er moet actief worden bewerkstelligd dat leeftijd en gezinssituatie niet meer op de CV hoeft te worden vermeld.

Er zou wettelijk moeten worden vastgelegd dat het vragen naar leeftijd verboden is en er moet actief worden bewerkstelligd dat leeftijd en gezinssituatie niet meer op de CV hoeft te worden vermeld

Schalen en periodieken

Een volgende aanpassing betreft de vaak ridicule lengte van schalen en bijbehorende periodieken. In de meeste ambtelijke functies heb je zogenaamde aanloopschalen en bij functioneren volgt dan een promotie naar de “echte” schaal. Binnen de schaal zijn vaak tien tot twaalf periodieken, waarbij ieder jaar een periodiek omhoog wordt gegaan, steeds meer op basis van echt functioneren en steeds minder omdat het jaar simpelweg voorbij is. Dat een ervaren persoon gewaardeerd wordt en iets meer verdiend is niet meer dan logisch. De praktijk van soms duizenden euro’s verschillen tussen de bodem of topschaal gaat echter veel te ver. Een drietrapsraket per functie lijkt logischer. Het eerste jaar om de functie te ontdekken en te leren. Het tweede jaar om de functie echt te doen in al zijn facetten en het derde jaar om de functie uit te bouwen. Dan is het tijd voor de werknemer om door te groeien naar een volgende baan, anders volgt ten hoogste een inflatiecorrectie. Korte schalen bevordert de mobiliteit, al naar drie jaar wordt het maximum salaris bereikt en niet pas na tien jaar.

Ontslagrecht

Welvaart en beschaving heeft Nederland veel goeds gebracht. De verhouding tussen werkgeverskracht en werknemersbescherming is echter uit balans geraakt. In plaats van dagelijks dankbaar te zijn voor het feit dat je mag werken voor een werkgever, is de wetgeving zo geschreven dat de werkgever blij moet zijn met de werknemers die hij heeft. Met een aanzienlijke werkloosheid voor een groot aantal jaren, wordt het tijd om het accent te verleggen. De vraagzijde van arbeid is nu cruciaal. Een dynamische arbeidsmarkt houdt in dat je snel mensen moet kunnen aannemen, maar ook dat je snel afscheid moet kunnen nemen van werknemers. Dit geldt dan beide kanten op, dus de vastgelegde opzegtermijn die de werknemer in acht moet nemen, moet net zo goed verdwijnen. Zowel werknemers als werkgevers moeten hun handen vrij hebben: werken is een onderlinge afspraak dat wanneer de werknemer voor de werkgever werkt er een salaris als tegenwaarde tegenover staat, meer niet.

Jeugdloon, minimumloon en bijstand

Jongeren minder betalen terwijl ze misschien wel harder werken dan ouderen is volledig achterhaald. Het jeugdloon zou dus afgeschaft moeten worden. Iets ingrijpender zal het afschaffen van het minimumloon zijn. Dit hoort echter ook bij een flexibele arbeidsmarkt. Zoals het woord “markt” al doet vermoeden is het een kwestie van vraag en aanbod, bij veel aanbod van personeel (dus met een hoge werkloosheid) moet de prijs van arbeid dalen, zodat een prijspunt kan worden gevonden waarop de werkloosheid zal afnemen. En bovendien: waarom zou de overheid moeten bepalen dat er een bepaald minimumloon zou moeten zijn als een werkgever en een werknemer overeenkomen dat werkzaamheden voor een ander, lager tarief kunnen worden gedaan? Om het veiligheidsnet uit de marktwerking te halen, zal ook de bijstand grotendeels moeten worden afgeschaft om geen perverse prikkels te krijgen vanuit de bodem van de markt. Voor de kortdurende ellende die dit zal optreden doordat mensen opeens geen geld meer ontvangen is een transitieplan met kerken, filantropen en stichtingen nodig.

Het concept veertigurige werkweek

In bepaalde productieomgevingen die 24/7 draaien is het logisch om het aantal arbeidsuren te koppelen aan een bepaalde functie. Voor de meeste functies echter is het helemaal zo logisch niet meer om te spreken van een veertigurige werkweek. De meeste werknemers vinden het geen enkel probleem om tijdens hun vakantie een urgente werkgerelateerde vraag te beantwoorden. Desnoods werken ze in het weekend nog wat extra. Werkgevers hebben de afgelopen jaren dankbaar gebruik gemaakt van het nieuwe werken om de productiviteit van hun werknemers op te schroeven. Kort door de bocht maakt de gemiddelde werknemer veel meer uren dan op papier, zonder dat dit monetair gewaardeerd wordt. Een herbezinning op zo’n urencriterium is nodig. Weglaten lijkt het meest logisch bij de meeste functies: dat wat nodig is om de functie daadwerkelijk uit te voeren zou leidend moeten zijn. Ben je op vrijdagmiddag om twee uur klaar, dan ga je naar huis. Moet je een klus afmaken, dan werk je ’s avonds door.

Vluchtelingen en werk

Zoals eerder betoogd op deze site is het cruciaal voor vluchtelingen die in Nederland aankomen om snel bij te dragen aan het arbeidsproces. De eerste reden is dat dit qua integratie voor de vluchteling het beste is: van stilzitten en verveling wordt niemand beter. De tweede reden is dat de kosten die worden gemaakt voor de opvang kunnen worden terugbetaald, direct of indirect (via belastingen). Het moet dus wettelijk mogelijk worden gemaakt om direct na aankomst in Nederland te mogen werken. Dit werk moet echter geen belemmering gaan vormen voor de beslissing van de IND. Als de IND uiteindelijk besluit om tot terugzending over te gaan, dan verliest deze persoon per direct zijn baan, zonder de uitgevoerde baan als reden om te kunnen blijven te kunnen opvoeren.

Tot slot

De meeste van de hierboven beschreven aanpassingen zijn als voorstel niet nieuw. De implementatie hiervan wel. Veel zal afhangen van het moment en de politieke noodzaak om dit thema op te pakken. De belabberde toestand in de peilingen van de PvdA, de blijvende hoge werkloosheid, de aanwezigheid van een liberale coalitiepartner, de toestroom van grote aantallen vluchtelingen en de potentiele nalatenschap van Asscher zijn veel groene stoplichten om dit volgend jaar dan eindelijk toch voor elkaar te kunnen krijgen. Of ben ik dan te optimistisch?