Links tegen rechts, allochtonen tegenover autochtonen, atheïsten tegenover religieuzen, Gutmenschen tegenover rechtsgekkies, in de paniek die de onzekere, bedreigende toekomst van de wereld, Europa en Nederland veroorzaakt, verschansen we ons in onze eigen loopgraaf van waaruit we het liefst erop los schelden, polariseren en demoniseren. Alle ‘partijen’ maken zich er schuldig aan en we schieten er niets mee op. Kunnen we dit jaar eens iets anders proberen?

Er was een tijd waarin in ons land alles heus niet beter was, maar wel overzichtelijker. Die tijd ging de geschiedenis in als de Verzuiling. Je was communist, socialist, rooms-katholiek (KVP), hervormd (CHU) of gereformeerd synodaal (ARP), liberaal, of kwam van andersoortig gereformeerde huize en dan stemde je op de kleine religieuze partijen. Werd je verliefd op iemand uit een andere zuil, dan had je al snel een probleem met je familie en omgeving. Die hokjesgeest duurde tot ver in de twintigste eeuw. Weet u nog, dat spreekwoord: Twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen? En dat ‘geloof’ ging dan ook om het eventuele niet-geloven van de partner.

Daar waar het fanatisme hoogtij vierde, verloor de liefde het

Er is heel wat persoonlijk leed geleden om ons los te maken van die zuilen, om langzaam maar zeker tot het besef te komen dat zo’n individu uit een andere zuil je misschien wel meer te leren en te vertellen had dan iemand uit je eigen straatje. Families zijn uiteengereten, kinderen, broers en zussen verstoten. Waar het fanatisme hoogtij vierde, verloor de liefde het. Aan het begin van 2016 kijken we op die hokjesgeest terug als archaïsch, een afgebrokkeld systeem.

Orde scheppen in de chaos

Maar niets is minder waar. We hebben simpelweg het ene systeem verruild voor het andere, of beter: uitgebreidere. Door de ineenstorting van de zuilen, de technische ontwikkelingen en de globalisering, heeft die toenmalige klerkenkast (nee, niet klerenkast) met niet meer dan tien laden, nu, in de totale chaos waarin de wereld zich bevindt, plaatsgemaakt voor één met veel meer laden; met heel veel hokjes, en in een van die hokjes denken we ons weer veilig te kunnen verschuilen.

We moeten ons voortdurend aanpassen aan zich razendsnel veranderende omstandigheden. Niets is meer zeker

Het is inherent aan de menselijke psyche om orde te willen te scheppen in chaos. En laten we eerlijk zijn: wanneer was de wereld chaotischer dan nu? In ieder geval in onze perceptie? En die is bepalend. We moeten ons voortdurend aanpassen aan zich razendsnel veranderende omstandigheden. Niets is meer zeker.

Depressiviteit of verschansing

En wie dat tempo niet kan bijhouden wordt depressief of verschanst zich verder in zijn lade en trekt die stevig dicht. De een doet dat overigens intelligenter dan de ander, maar de onderliggende gedachte blijft hetzelfde: “Ik sluit me op in mijn eigen wereldje, verschans me tegen de boze buitenwereld en keer naar binnen.” Het gebeurt op microniveau (Heel Holland Bakt) en op macroniveau (isolationisme).

We durven niet meer verder te kijken dan ons eigen gelijk en schreeuwen om het hardst om elkaar te overrulen

Ons gevoel van veiligheid heeft zo’n knauw gekregen dat we niet meer verder durven te kijken dan ons eigen gelijk en schreeuwen om het hardst om de ander te overrulen. Een paar voorbeelden: “Daar moet een piemel in”. Een stilzwijgend geaccepteerde boekverbranding op De Dam omdat SP-politicus Harry van Bommel het in zijn hoofd haalde Prem Rahhakischun het woord ‘neger’ te laten noemen (let wel: Prem is van huis uit Hindoestaan en donkerder dan veel ‘donkere Nederlanders’ die ik ken, inclusief die in mijn eigen familie). Een partij (D66) die het hardst brult over het populisme van een andere partij (PVV), maar daar tegelijkertijd even hard aan meedoet.

Oorverdovend stilzwijgen

Dan hebben we zich minderwaardig voelende moslimjongeren die een podium vinden met hun gebrul tegen alles wat joods en/of Zionistisch is. We hebben Joden, die elke vorm van kritiek op het Israëlisch regeringsbeleid, afdoen als antisemitisme. Er is het oorverdovende stilzwijgen van Nederlandse moslims als moslims daar in het Midden-Oosten in totaal honderdduizenden moslims afmaken: in Iran, Saoedi-Arabië, Syrië, Turkije, Yemen, etc. hoe hypocriet kun je zijn? Er zijn media als Pauw en consorten die vrolijk meedoen aan het door de strot duwen van een politiek correct beleid waar heel veel Nederlanders zich zorgen over maken.

Iedereen die durft een vraagteken te zetten bij bijvoorbeeld de aanpak van de vluchtelingenproblematiek wordt afgedaan met het dedain van de zogenaamde moral highground

Iedereen die bij veel vertegenwoordigers van de publieke media durft een vraagteken te zetten bij bijvoorbeeld de aanpak van de vluchtelingenproblematiek, wordt weggezet als minderwaardige asociaal en afgedaan met het dedain van de zogenaamde moral highground. Tegelijkertijd schiet ‘de vijand’ terug met verwijten over het uitleveren van de Westerse normen en waarden en sluit zich af voor het persoonlijke leed waaraan veel vluchtelingen hebben blootgestaan.

De discussie doodgeslagen

Intussen wordt de rede verpulverd, iedere discussie met oneliners doodgeslagen. Laten we een paar lades opentrekken:

“Die gaat in de lade rechtsgekkie”, “Die in Gutmensch”

“Dat is een islamist”, “Zij is een Jood”, “Get ver, een Zionist! Nazi!”

“O, help: een VVD’er”, “Ach nee hè? Een SP’er!”

“Maar jij bent een Marokkaan, dus crimineel!”

“Ah gossie, gelóóf jij nog?”, “Weer zo’n ongeciviliseerde Erdogan-Turk”

“Allahu Akbar!, jij afvallig varken”, “Achterlijke geitenneuker!”

“Ik ben een ontwikkelde Arabist, dus ik weet alles en jij niets, lekker puh…”

“Ik weet dat mijn god waarheid is, dus ik heb gelijk en jij niet, want ik zit bij hem op schoot”

“Ik ben een verlichte humanist en beschouw iedere gelovige of ietsist als achterlijk”

“Ik ben een journalist en o zo objectief (ja, ik ben gek, ik ga zeggen dat ik in werkelijkheid een activistische agenda heb, ik kijk wel beter uit. Ik pak het slim aan, alles in het kader van het maatschappelijk debat! En de kijkcijfers. Sttt! Lol!)”

“Breek de witte man!”, “Vrouwen aan het aanrecht!”

“Zwarte mannen zijn zooo gewild! En ze willen alleen nog maar een blanke vrouw, maar met een blanke man kán ik niet, die is voor zwarte piet!”

“Vrijheid van Meningsuiting!”, “Vrijheid van Godsdienst!”

“Jij, Aboutaleb, bidt te veel en hebt liever dat je dochters thuiskomen met een moslim! Schande!”

“Ik ben een geëngageerd journalist en ik weet, ik weet, wat jij niet weet: zijn zus heeft zelfmoord gepleegd. Haram! (Evert Santegoeds: eat your heart out!)”

“Asscher is een racist! Halbe ook! En Wilders een nazi! En Rutte een homo, of zo. En Dijkhoff ook! En homo’s zijn vies! Die geef ik geen hand!”

“Den Haag? Niets dan zakkenvullers! Met je wachtgeld!”

“Al die verkrachters die binnenkomen!”, “Maar die mensen zijn op de vlucht! Voor de dictatuur! Die daar zo maar ineens in de Arabische wereld is!”

“Eén pot nat: die Turken, Marokkanen, Saoedi’s en Iraniërs! Allemaal moslims!”, “We weten allemaal: het gaat hier niet om Zionisten, het gaat om de Joden! De Joden!”

“Het is de islam!”, “Het zijn de Joden!”, “Jij ongelovige!”, “Jij bijgelovige!”

“Neiderlandersss, joelie hoeaten ons, joelie tsionischtich, ehh, coemplot!”, “Wat zeg je?”

“Zelfmoord, depressie? Komt allemaal door de neo-liberalen!”

“Het komt allemaal door de euro en de eurofielen! En die luie Grieken en Timmerfrans!”, “Wij eisen solidariteit, want nee hoor, het heeft niets te maken met Griekse corruptie. En jullie laten ons met al die zwemvesten op het strand mooi wel in ehh, het zand zakken!”, vanuit Turkije: “Ja! Ons ook!”

“Grenzen dicht!”, “Nee, grenzen open! Plaats je nou een hek? Ben je helemaal belatafeld? Van muren enzo waren we hier net af!”

“Oh, en jij bent niet blij dat we in 700 de slag bij Poitiers wonnen? Of een paar eeuwen later de Turken versloegen bij Wenen?”

“Jullie zijn op Kruistocht!”, “Jullie willen alle vrijheden waar die met bloed, zweet en tranen zijn bewerkstelligd, teniet doen! Knap eerst eens die rommel in je eigen land op, lafbek!”

En wie niet meedoet aan deze discussie heeft ongetwijfeld een mening over De Kwestie bij De Toppers…

Oeverloze, oneffectieve projecten

Afgelopen zaterdag was ik te gast bij WNL Opiniemakers op Radio1. Ik zat in de studio met Arend-Jan Boekestijn en Jan Dijkgraaf. Laatste zei op een gegeven moment iets heel interessants over de aanpak van de vluchtelingenproblematiek: “Ik zou nooit op de CU of de SGP kunnen stemmen, maar ik voel me bij hun standpunt wel het meest thuis.” Zondag vertelde Negin van den Berg, CDA-duoraadslid in Amersfoort uitgebreid over haar ervaringen als buurtwerkster. Negin is van oorsprong Iraanse en vluchtte als Baha’i naar Nederland.

Als buurtwerkster legde ze haarfijn uit hoe moeilijk het is om met allochtonen in contact te komen

Ze legde haarfijn uit hoe moeilijk het is om met allochtonen in contact te komen, hoe zeer er was geïnvesteerd in oeverloze, oneffectieve projecten. Ook verklaarde ze hoe ‘wij als Nederlanders’ (let op die belangrijke woorden) hadden gefaald. Het was een gelaagd, genuanceerd betoog en ik hoop dat ze dat ook nog eens voor iedereen on line zet.

Geen uitdagingen gesteld

Ik kwam met haar in contact na mijn tweet over een gesprek met een Marokkaanse taxichauffeur dat ik had, onderweg naar de Nieuwjaarsreceptie van de gemeente Amsterdam. De man woonde al 29 jaar in Nederland en voelde zich nog steeds Marokkaan. Een van Negins opmerkingen naar aanleiding van mijn vraag waarom zo veel taxichauffeurs in de USA, die van overal en nergens komen, zich zo snel Amerikaan voelden terwijl dat hier in Nederland nog steeds niet lukt, was onder meer omdat we vanuit een misplaatste solidariteit hebben gehandeld, er worden geen uitdagingen gesteld.

Terecht stelde zij de vraag: hoe trots zijn autochtone Nederlanders zelf op Nederland?

Terecht stelde zij de vraag: en hoe trots zijn autochtone Nederlanders zelf op Nederland?

Daar had ze een sterk punt.

Het herinnerde mij aan mijn avonturen als journalist gespecialiseerd in reisverhalen en werkend voor het Rode Kruis en Plan International. Ik logeerde in The Ritz in Parijs, The Willard in Washington, maar ook rook ik de stank in de sloppenwijken in Egypte en leefde ik een maand in het Ethiopische Stenen Tijdperk. Mijn conclusie? Nederland, met alle problemen, uitdagingen en controverses, is de hemel. Maar welke Nederlander zegt dat? Wie durft trots te zijn op dit prachtplekje op aarde?

De tolerantie-‘mythe’

Die hemel kunnen we alleen in stand houden, als we onze laden blijven opentrekken en eerst die eens uitmesten. Laten we daarnaast maar blijven geloven in onze mythe van tolerantie. Maar laten we daarbij ook vooral blijven discussiëren vanuit de vrijheid van ons eigen perspectief, want er zijn vele waarheden. Kunnen we daarbij afspreken dat we niet zullen tolereren wat in onze vrije, pluriforme samenleving niet te tolereren valt?

En schoppen tegen politiek Den Haag mag. Maar daar stel ik graag iets tegenover, want dat moet ook mogen. We hebben een PvdA-VVD kabinet dat fouten heeft gemaakt, maar dat mijns inziens ook onevenredig veel voor de kiezen krijgt. En één ding moet je ze nageven: beide partijen zijn in ieder geval uit hun eigen hokje gestapt. Een hokje dat verder lag dan de hokjes van menig andere partij. Ze maken er het beste van, wat al de schoppers ook beweren (ja, ik weet, ik maak me niet populair). Maar alleen daarom al, houden ze mijn respect. Ik proost op een redelijk 2016, met nu eindelijk eens een inhoudelijk debat. En mijn wens is dat wij allen maar veel laden mogen opentrekken. Om te beginnen, in de eerste plaats, onze eigen.