Vorige week raasde een storm over Twitter, naar aanleiding van het interview met Tom Zwart dat ik had gemaakt. Zwart is hoogleraar cross-cultureel recht, een discipline die verschillende rechtssystemen met elkaar vergelijkt en hierbij ook de factor cultuur zwaar laat meewegen. Rechtse twitteraars vielen massaal over Zwart heen, omdat de hoogleraar zei dat de islam een perfecte bron voor mensenrechten was. Hij zou een landverrader en islamist zijn.

 

Het interessante in Nederland is dat wanneer iemand iets beweert wat nogal afwijkt van de nationale consensus – denk aan de Nashvilleverklaring, denk aan Kick Out Zwarte Piet en denk dus ook aan Zwarts visie op de mensenrechten – deze persoon massale morele verontwaardiging oproept. De bandbreedte voor meningen is nog steeds nogal smal, ook onder de zogenaamde voorvechters van het vrije woord.

Als ik mensen interview met een interessante visie, dan wil ik graag horen wat zij mij te vertellen hebben. Het gaat mij dan om een nieuw perspectief, een dieper perspectief, dat mijn intellectuele horizon en dat van mijn lezers verbreedt. Tom Zwart bood zo’n perspectief. De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van 1948 was niet alleen het werk van progressieve liberalen als Eleanor Roosevelt, maar hier waren ook christenen, moslim, hindoes en communisten bij betrokken. Universeel betekent volgens Zwart niet dat de mensenrechten uniform zijn, maar dat ze door iedereen zouden moeten kunnen worden onderschreven. Uit zo’n 3000 pagina’s onderhandelingstekst blijkt dat moslims een belangrijke rol hebben gespeeld bij de totstandkoming van de mensenrechtenverklaring. Dat betekent dus dat de mensenrechten geen westerse uitvinding zijn, of westerse normen en waarden die aan niet-westerse landen moeten worden opgelegd, maar uitspraken waar ook niet-westerse mensen zich in moeten kunnen vinden.

Criticasters van Zwart op Twitter waren helemaal niet geïnteresseerd in dit bredere perspectief. Ze waren boos omdat Zwart hun vooroordelen ontkrachtte, dus dan moest hij persoonlijk worden aangevallen, zou hij een landverrader en islamist zijn. En de islam, dat is in de ogen van deze tweeps de vijand, die gedemoniseerd moet worden. Het ging Zwarts criticasters helemaal niet om de mensenrechten, maar om het zwartmaken van de islam. Dit werkt contraproductief, want dit sterkt veel moslims in de overtuiging dat kritiek op de mensenrechtensituatie in islamitische landen hypocriet is en eigenlijk ook een aanval op de islam is.

De methode van Zwart wil juist constructief zijn. Hij zoekt in de bronnen van de islam naar aanknopingspunten, die je kunt inzetten om de mensenrechten te versterken. Hij noemt de slechte behandeling van arbeidsmigranten uit India, Pakistan, Sri Lanka en de Filipijnen in de Golfstaten als voorbeeld:

Landen als de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar hebben internationale verklaringen over de rechten van arbeidsmigranten getekend, maar brengen die niet altijd in praktijk. Dat komt omdat die internationale mensenrechtenverklaringen als westers, als vreemd, worden gezien. Dat wordt dan een excuus om je er niet aan te houden. Het is daarom beter om van het islamitisch recht uit te gaan. Er zijn een heleboel islamitische regels, in de Koran en in de Hadiths, over de rechten van arbeiders. Zo zijn werkgevers verplicht om hun werknemers uit te betalen, moeten werknemers voldoende verdienen om in hun bestaansminimum te voorzien en ook delen in de winst die er gemaakt wordt. Omdat de islam in islamitische landen een veel hoger gezag geniet dan als westers ervaren mensenrechtenverklaringen, zou je de islam moeten aanwenden om de mensenrechten te versterken. De islam is een perfecte bron voor de mensenrechten.

Natuurlijk kun je ook kritische vraagtekens zetten bij Zwarts betoog, die zich misschien te gemakkelijk aanpast aan traditionele gebruiken die haaks staan op wat rechtvaardig en goed is. Daar kun je een goed gesprek over voeren. Maar daar zijn de twitterhorden met een Nederlands en een Israëlisch vlaggetje in hun profiel vanzelfsprekend niet in geïnteresseerd.