We kunnen wel blijven harrewarren over ‘tolerantie’ en ‘democratie’, maar op dit soort abstracta bouw je geen concrete nationale identiteit.

In Nederland wemelt het van de denkers die hun brood verdienen met het onderuitschoffelen van de waarden waarop onze samenleving is gebouwd. De Nederlandse cultuur moet met de grond gelijkgemaakt worden plaats te maken voor…ja, voor wat eigenlijk? De vernietigende denkers vormen niet veel meer dan een tegenbeweging, die zich in de kern laat samenvatten door Oswald Spenglers zinsnede ‘das radikale Nichts’. Deze factie is nergens voor, behalve abstracte waarden – altijd voorafgegaan door het veeleisende ‘meer’ – als tolerantie, multiculturalisme, openheid, verscheidenheid, gelijkheid en nog wat van die half-contradictoire woordparen.

Scholastiek
Een van de redenen waarom dit project in ieder geval onder de intelligentsia zo succesvol is, is omdat de opponenten van deze tegenbeweging zich verdedigen met net zulke abstracte waarden. Als zij de Nederlandse identiteit proberen te definiëren en funderen, doen ze dat ook met waarden die nauwelijks te onderscheiden zijn van de bovenstaande. Wellicht dat ze hooguit ‘vrijheid’, ‘democratie’ en ‘scheiding tussen kerk en staat’ toevoegen. Het is een ideeënstrijd die leuk werkt bij een glas wijn en voor de goede verstaander, maar je creëert er geen breedgedragen Nederlandse identiteit mee. Daarvoor is het te veel scholastische haarkloverij, op zijn minst in de perceptie van velen.

Kanker
In Groot-Brittannië speelt deze discussie ook. Daar wordt de heerlijke boze blanke man David Starkey een beetje moe van al dat gedram over ‘Britishness’. Hij beseft heel goed dat de discussie gevoerd moet worden omdat Britse identiteit eerst is kapotgemaakt door progressieven op links en verwaarloosd door pragmatische marktdenkers op rechts. En hij weet ook dondersgoed dat nationale identiteit meer dan ooit nodig is tegen de oprukkende islam.

In relatie tot zogenaamde Operation Trojan Horse, waarbij salafistische moslims schoolbesturen in Birmingham volgens een groot plan succesvol wisten te islamiseren, denkt Starkey niet dat het helpt ‘Britishness’ te onderstrepen. Het lijkt allemaal al veel te laat om leerlingen te vertellen wat de kernwaarden van hun natie zijn. Niet in de laatste plaats omdat leerlingen ook moeten nabauwen dat ‘de natie’ een racistisch concept is. Dat schiet niet op.

Dus is de reactie van Starkey ouderwets verbaal geweld: ‘[to stop the] cancer growing is to stamp on it very hard’. Gewoon de kanker doodtrappen. Tja, het is een begrijpelijke reactie op decennia van het allertegenste geweld, maar erg constructief is het niet. Uitgezaaide kanker kan je niet met een chirurgische ingreep integraal verwijderen, dus moeten we aan de maatschappelijke chemo. Dat is nogal een paardenmiddel dat al snel leidt tot McCarthyeske toestanden. Moeten we niet willen.

Concreet
Wat we wel moeten doen heeft The Daily Telegraph beter begrepen: die krant maakte een lijst van wat ‘quintessentially British’ is. Goed idee, omdat de krant niet uitging van abstracte waarden, maar ook een hele rits concrete entiteiten zoals ‘the armed forces’ en ‘the House of Commons and the House of Lords’ presenteerde. Klinkt als een stuk beter dan ‘humanitair defensiebeleid’ of ‘democratie’. De lijst is verre van geslaagd, maar dit is een heel goed begin. Dit moeten we ook in Nederland doen: trek de Nederlandse identiteit uit het academische circuit, laat die abstracte waarden maar even zitten en kom met heel concrete plekken, gebouwen en instituten. Eerste voorstel: het Rijksmuseum in Amsterdam.

Beeld cc: Massimo Catarinella