In de huidige vluchtelingencrisis is het onmogelijk is een morele keuze te ontwaren die geen slachtoffers maakt. Soms verlangt Ewout Klei onwillekeurig naar een eigen Breaker of Chains die hem verlost van de plicht toch dergelijke keuzes te moeten maken. Hij heeft zelfs al een kandidaat…

Zoals velen ben ik zwaar verslaafd aan de serie Games of Thrones. De vele verhaallijnen en personages, de geweldige acteurs en actrices, de prachtige landschappen. Al vrij snel werd ik een beetje verliefd, niet echt natuurlijk, op Daenerys Targaryen, Queen of Mereen, Khaleesi of the Great Grass See, Breaker of Chains and Mother of Dragons. De wereld dreigt naar de filistijnen te gaan door onrecht en oorlog, maar een mooie jonge vrouw, die over bovennatuurlijke eigenschappen bezit, zal hieraan een einde maken en de wereld redden. Ze is zoals Jezus eigenlijk zou moeten zijn – sorry Arie Boomsma – een bloedmooie blonde vrouw, een engel.
Onze wereld lijkt op de wereld van Game of Thrones. Ook hier dreigt alles naar de gallemiezen te gaan. En ook hier verlangen we steevast naar een verlosser, want met onze wereldse zwaktes (en concreet met onze kapotgebureaucratiseerde democratie) komen we er zelf niet uit.

Untergang des Abendlandes
Vorig jaar hadden we een hete zomer door MH17 en geëscaleerde anti-Israëldemonstraties, de zomer van 2015 wordt de zomer van de vluchtelingen. Vanwege oorlog en honger in het Midden-Oosten en Afrika, maar ook vanwege de slechtere economische omstandigheden, trekken honderdduizenden mensen deze kant op, naar Europa, in de hoop hier een beter bestaan te vinden. Ik geloof niet dat Europa deze enorme vluchtelingstroom aankan en vind dat er op middellange termijn echt een structurele oplossing voor het vluchtelingenvraagstuk moet komen. Toch snap ik de vluchtelingen best wel. Je wilt een betere toekomst. Wie geen gelukszoeker is in het leven, is gek.
Maar degenen die bang zijn dat dankzij de ‘tsunami’ van vluchtelingen Europa definitief ten onder zal gaan, Der Untergang des Abendlandes waar Oswald Spengler honderd jaar geleden over schreef, begrijp ik ook. De vluchtelingen die hier aankomen zijn streng islamitisch en/of afkomstig uit donker Afrika en zullen moeilijk in onze moderne seculiere samenleving integreren. De kans dat onze samenleving als gevolg van hun komst meer op het Midden-Oosten en Afrika gaat lijken is misschien niet irreëel. Christelijke bootvluchtelingen worden op zee overboord gekieperd en in asielzoekerscentra geïntimideerd door hun moslimfundamentalistische lotgenoten. Feiten die er voor migratiewetenschappers als Leo Lucassen uiteraard niet toe doen, omdat deze niet passen in hun frame. De geschiedenis en de statistiek is voor dit type geëngageerde wetenschappers een grabbelton, waaruit je alleen dingen haalt die passen bij je van te voren bedachte ideologische conclusies. De moslims zijn de nieuwe Joden en de PVV’ers de nieuwe nazi’s, dat niveau. Het marxistische spook waart nog steeds door de academies, niet alleen op de UvA en de University of Colour.

Je suis Abraham. Je suis Jorah Mormont
In Lord of the Rings gaat het om de strijd tussen goed kwaad. Het is voor iedereen duidelijk dat Sauron slecht is en de hobbits, de elfen, de dwergen en de (meeste) mensen goed. De wereld van Game of Thrones lijkt in moreel opzicht meer op de onze. Niemand heeft schone handen, iedereen is selectief bezig, iedereen is hypocriet. Jorah Mormont of Bear Island (House Friendzone), de held uit Game of Thrones met wie ik mij het meeste identificeer, is ook allesbehalve perfect. Hij heeft veel politiek inzicht, hij is een man van eer die alles voor de liefde doet, maar heeft toch enkele eerloze daden gepleegd, zijn Khaleesi heeft verraden.
Het maken van morele keuzes is gewoon ontzettend moeilijk, omdat je met de keuze voor de ene mens de andere verraadt. Als we kiezen voor de mensen in eigen land verraden we de mensen in de Derde Wereld. Als we massaal die migranten toelaten met een streng-islamitische achtergrond die Europa willen veranderen in Nieuw Syrië, verraden we ons land en ons werelddeel aan onze kinderen en kleinkinderen. Volgens de Franse filosoof Jacques Derrida zijn wij mensen allemaal als Abraham, die zijn zoon Isaak (of Ismaël) offerde aan God, maar op het laatste moment werd tegengehouden. In Donner la mort schrijft Derrida dat onze morele keuzes, onze offers, allemaal irrationale geloofsbeslissingen zijn. We kunnen het nooit goed doen, de goedmens niet, de nieuwe realist ook niet. Je suis Abraham. Je suis Jorah Mormont.

Een uitweg?
Is er een uitweg? Kunnen we de vluchtelingencrisis oplossen? De andere crises waar Europa en de wereld mee kampen? Ik ben hierover pessimistisch. Mensen zijn mensen. Ze zijn niet geneigd om hun eigen bezittingen weg te geven, behalve als iemand anders hen daartoe dwingt. Het liberalisme leidt tot ongelijkheid, het socialisme tot dwang. Met de keuze voor vrijheid wordt de gelijkheid opgeofferd en vice versa. Ik heb het idee dat de moderne liberale democratie, zoals wij die kennen, zwaar onder druk staat en deze eeuw misschien niet zal overleven. De nationale politiek is verworden tot een theater, op de Europese politiek hebben wij burgers nauwelijks invloed en actiegroepen, terroristen en lone wolves, die hun particuliere geloofsovertuiging verabsoluteren, zetten het debat steeds meer naar hun hand. Extreemrechts, extreemlinks en fundamentalistische moslims hebben iets huiveringwekkends gemeen: zij geloven niet in democratie, geloven niet in de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van de ander. Zij zien zichzelf als het naoorlogse verzet. De ander moet het zwijgen worden opgelegd. Zij geloven dat na de grote zuivering alleen een kleine minderheid van ware gelovigen verlost kan worden. De rest van de mensheid moet te vuur en te zwaard worden bestreden, ondergepist worden, hun ‘afgoden’ en ‘heiligdommen’ verwoest. Sommige van deze gelovigen zijn ontzettend oprecht, maar hun queeste is als die van Don Quichot de La Mancha, die in plaats van draken windmolens bestreed. En er is geen Sancho Panza die hen een spiegel voorhoudt. En dan kan het heel gevaarlijk worden.
In het publieke debat ben ik een beetje als Jorah Mormont: realistisch, trouw aan mijzelf maar niet aan ideologieën, geneigd tot cynisme, erg achterdochtig, maar toch ook met het verlangen naar iets beters. Ik ben seksistisch, machiavellistisch en soms nogal rechts, maar ik stem stiekem soms links. Jaren geleden was dat op Marianne Thieme, ook zo’n vrouwelijke Jezus, maar nu ben ik een groot fan van Myrthe Hilkens. Zal zij misschien onze Breaker of Chains, onze Khaleesi kunnen zijn?