Een productieve narcist is het beste leiderschapstype in snel veranderende tijden. Voorbeelden: Franklin Roosevelt, Napoleon, Oprah Winfrey, Jack Welch, Martha Stewart en Bill Gates

Michael Maccoby psychiater en leiderschapsdeskundige in The Productive Narcissist 

 

Trump is een narcist

Een narcistisch leider is egoïstisch, ambitieus en dominant en heeft vaak een gebrek aan inlevingsvermogen. Freud voegde hier nog aan toe dat narcisme leidt tot verliefd zijn op jezelf. Maar narcisme is productief als het desondanks tot concrete en goede resultaten leidt.

Dit schreef ik een paar jaar geleden in het artikel ‘Narcisme, innovatie en leiderschap’. Een prachtig modern voorbeeld van een narcistische en innovatieve leider is Steve Jobs, de legendarische CEO bij Apple. Hij was een gedreven man met visie die naar weinig mensen luisterde en onmogelijk was in de omgang, maar tegelijk zijn concern tot grote hoogte liet opstijgen.

Gezien bovenstaande definitie is Donald Trump zonder twijfel een narcist. Hij lijkt alle beschreven kenmerken in ruime mate te bezitten. Hij is zo verliefd op zichzelf dat het erop lijkt dat de vrouwen in zijn leven waarschijnlijk het lot delen van minnares Echo van Narcissus uit de Griekse mythologie. De dames komen niet aan hun trekken, met als enige uitzondering zijn dochter Ivanka, die als vrucht van zijn lendenen een essentieel onderdeel is van zijn eigen persoonlijkheid. Trump liet al eens weten dat hij haar zeker zou ‘daten’ als ze niet zijn dochter was. Lucky Ivanka!

 

De problemen voor Trump

Het is zeker dat Trump nu al instrumenteel is, door het aankaarten van de nijpende problemen waarmee de Verenigde Staten en in feite het hele Westen te maken heeft. Er is dringend verandering op vele terreinen nodig.

Te denken valt hier onder andere aan:

  • De krimpende middenklasse, die de rekening te vaak moet betalen voor wegtrekkende industrie en automatisering van banen.
  • Het doorschieten van de welvaart naar de top 10%, nog meer naar de top 1% van de rijken waar corruptie welig tiert, denk hierbij aan de bankencrisis.
  • De slappe houding tegen de rest van de wereld. Tegen China, Rusland en de radicale islam in het bijzonder.
  • De valse concurrentie van veel landen, China voorop.
  • De defensie die schromelijk dor het Westen is verwaarloosd, evenals de bewaking van grenzen tegen vluchtelingenstromen en terroristen.

Het schokeffect van Trump heeft de politieke elite in het Westen wakker geschud. Overal in de VS en in Europa is men bezorgd. De populisten die deze problemen durven te benoemen – wellicht zonder goede oplossingen aan te dragen –  zouden wel eens de komende verkiezingen kunnen winnen net als Trump, zo is de vrees.

 

Effectiviteit is nog ver te zoeken

Dat Trump met zijn team van ministers en adviseurs alle genoemde problemen, of zelfs maar een deel daarvan, gaat oplossen is op dit moment echter verre van zeker.

De onzekerheid hierover komt vooral omdat Trump zich voortdurend uitlaat over zaken die hem niet bevallen of zonder overleg oplossingen aandraagt, liefst per Tweet. Bruikbare suggesties worden hiermee echter niet per se gegeven. Hiervan zijn legio voorbeelden:

  • Trump liet zich menigmaal lovend uit over Vladimir Poetin, de leider van Rusland. Maar partijgenoten als de senatoren Rubio en McCain pikken dat niet. Kandidaat-minister van Buitenlandse Zaken Tillerson noemde, net als beoogd Defensie-minister Mattis en toekomstig CIA-directeur Pompeo, Rusland een groot gevaar voor de VS. Inmiddels heeft Trump toegegeven dat de Russen achter het hacken van informatie van de Democratische Partij zaten.
  • ‘Droogleggen van het moeras van corruptie in Wall Street’ was Trumps belofte. Dat lijkt een illusie, nu de financiële sector van het kabinet overwegend wordt beheerst door ex-bankiers van Goldman Sachs, onderdeel van dat systeem.
  • ‘Geen moslim komt de VS meer in totdat duidelijk is wat de risico’s zijn’. Kandidaat-minister van Buitenlandse zaken Tillerson nam ook afstand van deze uitlating van Trump bij de hearings van de senaat.
  • ‘Water Boarden’ of wel martelen van verdachte (terroristische) personen moest volgens Trump weer worden ingevoerd. Kandidaat-ministers van Justitie en Binnenlandse Veiligheid Sessions en Kelly distantieerden zich openlijk van Trumps pleidooi.
  • Trump beschuldigde CNN van ‘nep nieuws’, omdat zij een memo van inlichtingendiensten hadden gepubliceerd dat was aangeboden aan hem en president Obama. Het laten uitlekken van dit memo werd door Trump vergeleken met nazi-methoden, een klap in het gezicht van de inlichtingendiensten. Het memo bevatte onverifieerbare informatie over vermeend wangedrag van Trump in Rusland, waardoor hij te chanteren zou zijn. Zelfs het ultrarechtse FOX keurde Trumps boze reactie af. Pompeo nam het in de hearings nadrukkelijk voor de veiligheidsdiensten op en noemde ze de beste ter wereld.

 

Maar er zijn nog meer valkuilen voor Trump:

Zijn zakelijk imperium wordt dan wel op afstand geplaatst, maar de leiding blijft bij zijn zoons, met de weinig geloofwaardige opmerking dat Trump niet meer met hen over zaken zal spreken. Nadat hij al weigerde zijn inkomen openbaar te maken is dit een nieuw risico voor belangenverstrengeling.

De voorzitter van het Amerikaanse Ethiekbureau voor de Overheid (OGE), Walter Staub, had er geen goed woord voor over. Zo’n slechte oplossing was in de afgelopen vier decennia nog niet voorgekomen.

Als een sekstape of andere belastende informatie zou uitlekken, waaruit blijkt dat Trump gelogen heeft over zijn betrekkingen met de Russen, dan is het politiek gedaan met hem. Dan hebben we een nieuwe Watergate-affaire. Afgelopen donderdag werd bekend dat de justitiële waakhond het eigen handelen en dat van de FBI rond de Clinton email-affaire gaat onderzoeken. De manipulatie van de FBI kostte Clinton zeer waarschijnlijk het presidentschap. Bij dit onderzoek zou ook belastend materiaal over Trump kunnen komen bovendrijven.

Verder zijn er natuurlijk riskante beleidszaken als het vervangen van Obamacare, de bouw en financiering van de muur langs de grens met Mexico, belastingverlaging en het gat in de overheidsbegroting. Mocht Trump handelsbarrières voor andere landen invoeren dan dreigt er een handelsoorlog. Ook de relaties met de bondgenoten van de VS, de geheime diensten en de pers staan onder druk. Al deze zaken bevatten explosief materiaal.

 

Zal Trump productief worden?

Bij een narcist zijn er slechts twee mogelijkheden, gelet op de sterke drang om zich van anderen te onderscheiden: hij mislukt of hij slaagt. Een uitkomst in het midden is niet interessant voor hem.

De voorwaarde om te slagen is een stevige sociale inbedding, waardoor het voor een narcist onmogelijk wordt om solo te acteren. Als hij omringd wordt door mensen die stevig in hun schoenen staan dan wordt de narcist telkens gedwongen naar hen te luisteren. Hij zal dan regelmatig – wellicht tandenknarsend – zijn mening bijstellen. Gezellig wordt het niet! Ruimt hij de mensen met kwaliteit op dan mislukt hij, heeft hij voldoende incasseringsvermogen om hen te houden dan kan zijn ster tot grote hoogten stijgen. Denk hierbij aan Franklin Delano Roosevelt (een van de voorbeelden van Maccoby).

 

Kracht van het team

Trump heeft gelukkig enkele sterke figuren om zich heen verzameld. Ten aanzien van de buitenlandse politiek is Trump daarom misschien geen ramp. Generaal Mattis voor Defensie geniet onomstreden respect; Rex Tillerson, kandidaat voor Buitenlandse Zaken, was succesvol CEO van Exxon Mobile, een van de grootste internationale ondernemingen van de wereld; CIA-directeur Pompeo staat stevig in zijn schoenen en beoogd minister van Financiën en oud-partner van Goldman Sachs Steven Mnuchin beschikt over voldoende internationale ervaring en persoonlijkheid om niet aan de leiband te lopen. Maar bij het heronderhandelen van handelsakkoorden kan er nog veel misgaan.

Het Westen kan redelijk gerust zijn zolang de genoemde mannen in hun ambt blijven. Alleen Trumps veiligheidsadviseur Flyn is wat wild.

In de Verenigde Staten zelf kan Trump wellicht meer brokken maken. Kandidaat-minister Jeff Sessions is griezelig conservatief, geen goede boodschap voor homo’s, vrouwen en andere minderheden. Ben Carson, neurochirurg en tegen-kandidaat van Trump in de voorverkiezingen, gaat toezien op betere huisvesting. Hij heeft echter nog nooit een grote organisatie geleid. Toch zijn ook deze kandidaten niet bepaald op hun achterhoofd gevallen en hebben ze verstand van zaken. Ze zijn echter aartsconservatief.

Wellicht is Trump’s grootste uitdaging om de arme industriestaten Michigan, Ohio en Pennsylvania economisch gezien weer aan de praat te krijgen. Er zijn al een paar concerns – zoals Ford en Chrysler – die hebben toegezegd daar te zullen investeren.

 

Conclusie

Als de economie vooral in de industriestaten, tevens ‘swing states’ in de verkiezingen, blijft groeien; als er geen mondiale ongelukken gebeuren, dan kan Trump een groot president worden. Dat zal hem wellicht ook wat rustiger maken, genietend van zijn succes. De kans op mislukken lijkt op dit moment echter groot, gelet op zijn onbehouwen gedrag.

Trump kan een Franklin Delano Roosevelt of een Herbert Hoover worden. Hij wordt een weergaloos succes of een grandioze mislukking. Een middenweg is er niet. Een narcist kan immers niet middelmatig zijn.