Er is een akkoord. De Grieken kunnen in de Eurozone blijven. De rest van Europa – Noordwest-Europa – schiet ze opnieuw de helpende hand toe. Maar er klinkt een vervaarlijk gekraak op uit de oude breuklijn tussen Noord- en Zuid-Europa. Twee redenen waarom dit akkoord desastreus is voor de Europese eenwording.

1. Het akkoord lost niks op
Griekenland is gered van een faillissement, kopten de media. Nu kunnen we aan herstel beginnen. Maar die duiding is gespeend van enig inzicht in de Griekse situatie, en enig begrip van wat een faillissement eigenlijk is.

In de communis opinio heerst de gedachte dat een faillissement een besluit is van een rechter, op aandringen van crediteuren. Een keuze van betrokkenen, niet zelden ook de bedrijfsleiding zelf. Je kan failliet gaan, maar je kan het ook vermijden. En als je failliet bent, begin je opnieuw – ook een keuze.

Maar zo simpel is het niet. Faillissement is een toestand. Een bedrijf (of een land) verkeert in een ‘staat van faillissement’. Het is als een ernstige, terminale ziekte. Het is bepaald geen omstandigheid waar je door een weloverwogen besluit inkomt, of weer uit kan. Het overkomt je, door botte pech of door botte eigen schuld, door slecht gedrag. Op te grote voet leven, schulden maken en niet afbetalen, bijvoorbeeld. En als je in die vaak terminale laatste fase terecht bent gekomen, kom je er zelden weer uit. Soms lukt het, door bovenmenselijke inspanningen en veel goodwill van anderen. Maar die vreselijke staat van faillissement eindigt pas als de rotte kern, de schulden, zijn verdwenen.

Verbijsterend
En dat is nou precies wat er met dit akkoord voor Griekenland niet gebeurd. Griekenland is nog steeds failliet. Bezweringen van media en politici dat dit niet het geval is doen daar niets aan af. Het land kan nog steeds zijn torenhoge schulden niet afbetalen. Het heeft nog steeds nauwelijks inkomsten. De minstens 50 miljard euro die het land nu weer krijgt – nieuwe schuld – gaat op aan afbetalingen en rente op de bestaande schulden en uitkeringen aan de bevolking, niet aan investeringen in productieve marktbedrijven met nieuwe banen die nieuwe inkomsten kunnen opleveren.

Griekenland is een zwart gat geworden, waarin de rest van Europa blind zijn geld blijft schuiven. “Waanzin”, volgens Nobelprijswinnaar Paul Krugman.

Hoe los je een faillissement op? Met maar één maatregel: verkopen van de inboedel en met de opbrengsten de crediteuren zo goed mogelijk tegemoet komen. En ook dat gebeurt niet. Prognoses dat de privatiseringen 50 miljard moeten opbrengen waarmee schuld kan worden afbetaald zijn op drijfzand gebouwd. De schatting van 50 miljard is drie jaar geleden gemaakt door de toenmalige Griekse premier Papandreou, die de afbetaling toen ook al beloofde. Hij wist er maar 3 miljard van binnen te halen. Ook het IMF heeft de 50 miljard al lang als onhaalbaar gekwalificeerd, maar toch blijven de regeringsleiders het getal, fundament van de ‘Agreekment’ hanteren.

Europa gaat de enorme betalingsproblemen van Griekenland met dit akkoord op een verbijsterende manier te lijf. Het neemt de afbetaling van de Grieken over door financiële potjes in Brussel leeg te storten. Europa betaalt zichzelf terug. Zo wordt het European Financial Stabilisation Mechanism (EFSM) geleegd voor de eerste 7 miljard die nu betaald moet worden. Maar dit reddingsfonds van de EU moet snel weer gevuld worden. Daarvoor wordt een ander fonds uit de kleinere eurozone, het European Stability Mechanism (ESM) weer geplunderd. In feite creëert Europa nieuwe schulden om de oude aan zichzelf terug te betalen.

Pensioeneufemisme
De Griekse burgers hebben hier allemaal niets aan. Nu ze in de euro blijven moet er voor hen wel weer geld uit de bankautomaten blijven rollen. Dat wordt geleverd door de ECB, dat wekelijks 900 miljoen vers gedrukte bankbiljetten naar de Griekse banken rijdt. Zodat de Griekse overheid zijn burgers kan blijven melden: er staat weer “pensioengeld” op uw rekening, kom het maar pinnen. Pensioenen, het Griekse eufemisme voor uitkeringen aan gezinnen zonder één bejaarde in hun midden, zijn de voornaamste inkomstenbron voor Griekse burgers. Ervoor sparen zoals wij in Nederland doen is nooit gebeurd in Griekenland; de overheid betaalt ‘pensioenen’ uit de lopende (failliete) begroting. Driekwart van de Griekse gezinnen is afhankelijk van deze geldgoochelarij.

Kunt u het zich voorstellen? Een bedrijf waarmee u zaken doet gaat failliet, en laat u achter met onbetaalde rekeningen. Geeft niet, zegt u, ik betaal die rekeningen van mijzelf wel zelf; ik leen daarvoor gewoon geld. Probleem opgelost. In het geval van Griekenland is het nog een graatje erger. Deze schuldenaar blijft geld van u lenen, en u blijft zelf naar de bank lopen om met nieuwe leningen de nieuwe gaten te stopen. Dat is wat je krijgt als je doet alsof een faillissement geen faillissement is.

Griekenland is een zwart gat geworden, waarin de rest van Europa blind zijn geld blijft schuiven. Naar schatting zal daar nog dit jaar 80 miljard in verdwijnen, waarmee de totale Griekse schuld aan Europa tot boven de 400 miljard stijgt. “Waanzin”, noemde de Amerikaanse Nobelprijswinnaar Paul Krugman dit vorige week. Dit kan niet anders dan erg fout aflopen.

2. Het akkoord splijt Europa op oude lijnen
Het geld dat Europa naar Griekenland blijft schuiven moet ergens vandaan komen. Alleen kan niemand in Brussel uitleggen waar vandaan. Of misschien wil niemand het uitleggen. Het geschuif met de EFSM en ESF-potjes is geen afdoende verklaring. Ik heb wel een vermoeden, een angstig vermoeden. De Europese Centrale bank is op dit moment de voornaamste financier van Griekenland, door wekelijks enorme bedragen aan Griekse banken over te maken. Het doet dat onder de vlag van het noodprogramma ‘Emergency Liquidity Assistance’ (ELA). Eerder heeft collega Edin Mujagic hier al haarfijn uitgelegd hoe dit programma, geheel tegen de wettelijke Brusselse regels in, hiervoor wordt misbruikt.

Een bedrijf waarmee u zaken doet gaat failliet, en laat u achter met onbetaalde rekeningen. Geeft niet, zegt u, ik betaal die rekeningen van mijzelf wel zelf.

Op 22 januari van dit jaar maakte ECB-directeur Draghi een andere draconische maatregel bekend: De ECB gaat 1100 miljard euro nieuwe geld drukken en via het opkopen van staatsleningen in de markten pompen. Deze ‘quantitative easing’ was zeer tegen de zin van de Noordwest-Europese landen: onder andere onze eigen centralebankpresident Klaas Knot noemde het een ‘paardenmiddel’ dat de crisis niet zou oplossen. Waar gaat die 1100 miljard eigenlijk heen? Ik denk dat het voor een groot deel, via een omweg van nieuwe staatsleningen waarmee lidstaten Europese potjes kunnen vullen, naar het Griekse zwarte gat gaat. De Italiaanse ECB-president Draghi had in januari een vooruitziende blik: er moet in Frankfurt gewoon geld gedrukt gaan worden om Griekenland en eventueel andere Zuid-Europese landen te steunen.

Free lunch
Tijdens de zware onderhandelingen afgelopen week bleek al hoe de Zuid-Europese lidstaten van mening verschilden van de Noord-Europese. De Franse president Hollande bleef trekken aan Angela Merkel om de Grieken toch maar niet te laten vallen. De Italiaanse premier Renzi riep dat de vernedering van de Grieken moest ophouden, wat hem op een fikse woordenwisseling met onze premier Rutte in de wandelgangen kwam te staan. De Spaanse regering probeerde tegelijkertijd uit alle macht om onze Jeroen Dijsselbloem van zijn voorzittersstoel van de Eurogroep te wippen ten gunsten van zijn minister De Guindos. Zuid-Europa ruikt de pot van 1100 miljard. Het denkt dat het de oplossing is van al hun problemen, niet alleen van de Griekse. Dit is zoals het Europa ziet: een gelddrukpers, een kip met de gouden eieren. Een free lunch voor achterlopende, noodlijdende en zwaar verschuldigde economieën. Ten koste van de rijke, goed draaiende en sobere economieën in het noorden.

De Duitse bondskanselier Merkel verdedigt het broze verbond tussen noord en zuid nog. Maar het kraakt. In Duitsland zelf zwelt de weerstand aan: zelfs haar minister van Financiën Schäuble neemt openlijk afstand. In Nederland is in het parlement nauwelijks steun voor dit Europese beleid, en heeft premier Rutte de grootste moeite de eigen liberalen mee te krijgen. De jonge Europese lidstaten die zich in het Noordwest-Europese kamp hebben geschaard zoals Polen, Tsjechië en de Baltische staten verfoeilijken Griekenland en de Zuid-Europese politiek. Noord- en Zuid-Europa groeien uit elkaar. Nog meer Zuid-Europese trucs en gegraai en het kan niet anders dan dat eerst één, en vervolgens meerdere Noordwest-Europese landen de brui aan het Europese project geven. Dan maar geen euro en eenwording.

De beste thermometer voor dit proces is de mening van de burgers, de kiezers in de noordelijke lidstaten. In al deze lidstaten komen kiezers in opstand. Van het Verenigd koninkrijk tot Denemarken, van Litouwen tot Nederland: overal tonen opiniepeilingen aan dat de burgers hier het zat zijn. Politieke partijen die tegen wil en dank vast blijven houden aan het Europese project kunnen bij volgende verkiezingen wel eens van een koude kermis thuiskomen. Of ze keren zich alsnog tegen dit Europa, of ze worden vervangen door anti-Europa politici. Maar het lijkt onontkoombaar dat in Noordwest-Europa over een paar jaar politieke leiders aan de macht zijn die het Europese eenwordingsproject gaan terugdraaien. Het einde van de Europese Unie in zijn huidige vorm is in zicht.