Roeland Spruyt legt uit waarom het tij in Europa is gekeerd.

 

Europa slaakt een zucht van verlichting. De Fransen kozen niet voor extreem-links, Mélechon, en extreem-recht, Le Pen, maar voor Macron en Le Pen. De voorvrouw van Front National en de voorman van de Franse variant van D66 zijn door naar de tweede stemronde voor het presidentschap die op zondag 7 mei zal plaatshebben. Opmerkelijk genoeg kreeg Le Pen minder stemmen dat de polls verwachten en bleek Macron als een duvel uit een doosje als winnaar tevoorschijn te komen. Voor mij is dan geen andere conclusie mogelijk dan deze: na de winst van Trump en de voorgenomen Brexit, en de daaruit ontstane onrust, is de trek naar het midden nu tot volle bloei gekomen.

Onze demissionaire premier Mark Rutte noemde de Franse presidentsverkiezingen twee dagen voor de Kamerverkiezingen van afgelopen maart de ‘halve finale’ in de wedloop tegen het verkeerde populisme. Hoewel het de vraag is of het verkeerde populisme met de relatief lage winst van Le Pen daadwerkelijk heeft verloren, lijkt het tij toch te zijn gekeerd.

Want nadat de kwart finale, hier met de Nederlandse Tweede Kamerverkiezingen, werd gewonnen door opnieuw een meerderheid van gematigde partijen, bleef het nog wel spannend. Wat zouden die Fransen doen? Zouden zij dan de kont tegen de krip aangooien en op Le Pen (FN) stemmen, óf zouden zij ook voor het gematigde alternatief gaan? Het laatste lijkt nu het geval te zijn. Ondanks dat Le Pen ook door is naar de tweede ronde, gaat de strijd niet meer om twee extremen, maar moet de partijleider van FN het opnemen tegen Macron, de Franse Alexander Pechtold. Sociaalliberaal, gematigd en als alternatief voor het elitaire Parijs pro-Europa.

Dat de Fransen kozen voor Le Pen en Macron is op zichzelf geen verrassing. Nadat de Britten vorig jaar juni kozen voor een leave uit de Europese Unie bestaat het beeld dat de Britten nog een zware tijd tegemoet zullen gaan. Een tijd waarin er op duizenden dossiers onderhandeld moet worden en de toekomst van Groot-Brittannië allerminst zeker is van haar toekomst. Onafhankelijk en soeverein zijn klinkt natuurlijk fantastisch, maar de vraag is of het Verenigd Koninkrijk zich staande zal weten te houden in de wereld, vooral buiten de Unie. En dan vergeten we even de Schotten die opnieuw een referendum over onafhankelijkheid willen en het gedoe met Gibraltar. Hoe de werkelijkheid ook precies is – zo doet de Britse economie het lang niet slecht en stabiliseert de Pond weer –, het blijkt dat het beeld geheel anders is.

Een ander beeld dat zo anders overkomt dat het misschien werkelijk is, kan met gemak worden gezocht bij de Trump-administratie. Hoe Trump op ons, volgers van de Amerikaanse politiek, over komt is met twee woorden te typeren: chaos en verwarring. Wat de 45ste president van Amerika ook doet of zegt, het zorgt altijd voor veel ophef en geen mens die er een touw aan kan vastknopen. We kunnen zelfs geen lijn ontdekken in zijn onevenwichtige en inconsistente beleid.

De angst voor de Trump- en Brexitscenario’s zal er dus niet alleen bij de Nederlanders, maar ook bij de Fransen goed in hebben gezeten. Want de keuze was eigenlijk niet zo moeilijk: wellicht dat een meerderheid van de Fransen een exit uit de EU ook wel ziet zitten, maar is de sprong in het duister nu nog écht te vroeg. Nederlanders, Fransen, en in zekere mate zelfs Duitsers, zullen aan de vooravond van de eerste uittreding van een lidstaat rustig aan de zijlijn willen kijken welke gevolgen zo’n stap heeft. Mocht het fout gaan in Groot-Brittannië heerst er op het Europese vasteland in ieder geval geen pest, en als het goed gaat kunnen deze stemmers over vier jaar nog eens de sprong wagen. Voor de periode van het afwachten kies je dan op iemand die gematigd is, iemand waarvan je weet dat hij de komende regeerperiode geen gekke dingen zal doen. Met zo’n keuze is het natuurlijk vrij gemakkelijk: liever doormodderen dan een sprong in het ongewisse doen die nog wel eens dieper zou kunnen zijn dan ooit iemand had kunnen voorstellen in een of andere verschrikkelijke nachtmerrie.

Kortom: het beeld rondom Trump en rondom de uittreding van de Britten komt op veel Europeanen en daarmee ook Fransen, als extreem rommelig over. Een keuze als deze, waarvoor zij 7 mei weer staan, is dan ook beïnvloed door deze janboel. Een veilige keuze die zal resulteren in een nieuwe keuze over een aantal jaar waarbij alsnog de keuze voor een, dan zekerder, gok zal bestaan is altijd aantrekkelijker voor de kiezer dan een keuze waarbij je het einde noch het pad weet. Trump en Brexit hebben de Fransen behoud voor de absolute extremen, nu maar hopen dat de Fransen het in een week niet lukt over glibberig ijs te gaan en alsnog Le Pen te gaan stemmen.