Zelfs een fatsoenlijke coup organiseren is te moeilijk voor de Brexit-shamateurs in Westminster.

In de vroege zomer van 1957 probeerde een kleine groep erfgenamen van Stalin onder leiding van Vjatsjeslav Molotov in een vergadering van het Politbureau het aftreden van Nikita Chroesjtsjov af te dwingen. De coup leek goed voorbereid: een meerderheid van de aanwezigen was vooraf op de hoogte gesteld van het feit dat premier Georgi Malenkov een motie van wantrouwen tegen de Generaal Secretaris zou indienen. De motie werd dan ook aangenomen, met 7 stemmen tegen 4. De samenzweerders hadden echter niet nagedacht over de vraag wat zou gebeuren als hij gewoon zou weigeren op te stappen. Wat begon als een coup, eindigde in een eindeloze praatsessie over de voors en tegens van hun motie. Met een beroep op de regels wist Chroesjtsjov vervolgens gedaan te krijgen dat zijn ontslag bevestigd moest worden door het Presidium van de partij – een stemming die hij ruim won. De coup eindigde als een totale mislukking. Molotov werd uiteindelijk als ambassadeur verbannen naar Mongolie, Malenkov werd directeur van een waterkrachtcentrale in Kazachstan.

Zo dramatisch zal het met de plotters in het Britse kabinet niet aflopen. Toch mogen we hun poging inmiddels wel scharen in het rijtje dramatische mislukkingen waaruit de hele Britse bijdrage aan het Brexitproces lijkt te bestaan. Gisteravond leek het nog groot nieuws: May moest plaatsmaken voor een tussenpaus, die persoon zou vervolgens met de Commons in conclaaf gaan over het doorvoeren van noodzakelijke aanpassingen in het toekomstgerichte deel van de deal met de EU. Als Brexit eenmaal geregeld was, zou hij plaatsmaken voor een door Conservatieve partijleden gekozen opvolger. Prachtig bedacht allemaal. Er was echter een klein probleem: men was er nog niet over uit wie die tussenpaus moest worden. Bij het uitlekken van het verhaal over de coup veranderde de speculatie over diens identiteit daardoor onvermijdelijk in een soort voorverkiezing – ook al omdat iedereen begreep dat wie eenmaal premier is, niet zomaar afstand van dat ambt zal willen doen. Zodat de coup in minder dan geen tijd vastliep in een moeras van wederzijdse veto’s en karaktermoorden (laat dat laatste maar aan de Tories over…).

Het politieke proces in het VK is inmiddels zo onvoorspelbaar geworden dat zelfs 24 uur vooruit kijken al riskant is geworden. May zal vandaag wel overleven als premier. Of ze de week ook overleeft is minder zeker. Morgen gaat de Commons een proces in gang zetten dat de controle over het Brexitproces voor enkele weken weg zal halen bij Downing Street – praktisch gesproken heeft het VK op dat moment tijdelijk twee regeringen, elk met hun eigen plan. Of de gewonnen zeggenschap over de agenda de Commons in staat zal stellen om tot een consensus te komen over een alternatief voor Mays deal, moeten we afwachten. Tot nu toe zijn MPs diep verdeeld op dit punt, een begin van consensusvorming is nog niet zichtbaar. Zogeheten ‘indicative votes’ zouden moeten helpen om de Commons een idee te geven van waar de consensus vandaan moet komen. Of dat gaat lukken, is sterk de vraag. De belangen zijn groot, de gehechtheid aan de eigen oplossing vaak sterk. Onder druk wordt in principe alles vloeibaar, maar die druk zal pas op de dag van de deadline werkelijk worden gevoeld. En dan is het wellicht al te laat.

Ik hoop dat ik het mis heb, maar ik denk dat we nog steeds goed doen er rekening mee te houden dat er een No Deal uitkomt.