Inmiddels kent bijna iedereen de Armeense Genocide van 1915, toen het Ottomaanse Rijk 800.000 tot 1,5 miljoen christelijke Armeniërs vermoordde. Veel minder bekend is dat in dezelfde periode een andere christelijke minderheid in het Ottomaanse Rijk, de Syrische christenen, slachtoffer werden van een volkerenmoord. Deze genocide, de Sayfo (Aramees voor zwaard) kostte tussen de 150.000 en 300.000 mensen het leven. En de genocide is tegenwoordig weer helemaal actueel, nu ISIS dreigt de overgebleven christelijke gemeenschappen in Syrië en Irak te vernietigen.

 

De pijn is nog lang niet verdwenen

In het oosten van Nederland, bij Hengelo en Enschede, woont een aanzienlijke gemeenschap Syrische christenen. Zij noemen zichzelf Arameeërs, naar het oude volk uit de tijd van Bijbel. In hun eigen taal heten ze de Suryoye. De in Nederland woonachtige Syrische christenen zijn afstammelingen van de mensen die in de periode 1915-1920 de Sayfo overleefden. Behalve in Nederland bestaat er ook in Zweden een aanzienlijke Syrisch-christelijke gemeenschap.

Op zondag 30 april organiseerde de Suryoye Aramese Federatie Nederland (SAFN) een film- en debatmiddag naar aanleiding van de EO-documentaire Sayfo, die twee jaar geleden op de Nederlandse televisie werd uitgezonden. De middag was zeer geslaagd, de documentaire niet. De EO had twee nogal ‘hippe’ journalisten op dit project gezet, die op een nogal sceptische, weinig empathische manier met de genocide van 100 jaar geleden en de worstelingen van de Nederlandse Aramese gemeenschap omgingen. Je zou gewoon wat meer respect verwachten. Het gaat om de nazaten van mensen die een grootschalige massamoord hebben overleefd, waarbij het leeuwendeel van de Aramese christenen gewoon is uitgemoord. Als je over dit beladen onderwerp een documentaire maakt en dan allemaal flauwe privévragen gaat stellen die niets en dan ook niets met het onderwerp te maken hebben is misselijk. De EO gaat PowNed achterna, zo lijkt het wel. Men moet zich diep schamen.

Toch zitten er ook ontroerende, belangwekkende elementen in de documentaire: verhalen van de kinderen en kleinkinderen van de overlevers van de genocide, waaruit duidelijk blijkt dat de pijn nog lang niet verdwenen is. De gaat generaties mee. En tevens de worsteling tegen het vergeten. De verhalen over de Sayfo worden nog steeds doorverteld en deze tragedie maakt onlosmakelijk deel uit van de identiteit van de Aramese gemeenschap, maar jongere generaties weten niet altijd wat ze met deze verhalen aan moeten, onthouden niet alles, willen niet alles onthouden. De documentaire moet het verhaal van de genocide en de worsteling van de Aramese gemeenschap in Nederland daarom ook goed vastleggen. Daarin is de documentaire, ondanks de EO, toch redelijk in geslaagd, hoewel je op een beter verhaal hoopt, dat met meer respect en met meer kennis en kunde is gemaakt.

De Sayfo verliep eigenlijk op dezelfde manier als de Armeense Genocide, wat eigenlijk ook logisch is omdat beide genocides in dezelfde tijd plaatsvonden en door dezelfde daders werden begaan. Kort samengevat: Aramese mannen die tijdens de Eerste Wereldoorlog voor mobilisatie werden opgeroepen werden ontwapend en moesten dwangarbeid verrichten in werkbataljons, net als de Armeense mannen. Meestal werden ze na verloop van tijd ook vermoord. Vervolgens werd de plaatselijke christelijke elite vermoord om een mogelijk verzet in de kiem te smoren. Nadat de weerbare mannen en de plaatselijke elite geen gevaar meer vormden richtten de Ottomaanse moordenaars – Turkse militairen en Koerdische paramilitairen – zich op de vrouwen en kinderen. Zij werden massaal vermoord tijdens de dodenmarsen. Alleen de mooiste meisjes mochten blijven leven als seksslaven, een ISIS-praktijk die niet bepaald nieuw is dus. Ten slotte werden de bezittingen van de vermoorde Aramese christenen geconfisqueerd en verdeeld onder de moslims. Vaak waren dit trouwens vluchtelingen uit de Balkan en de Kaukasus, die eerder slachtoffer waren van de etnische zuiveringen door de Serviërs, Bulgaren, Grieken en Russen. De Ottomanen beschouwden de genocide dus ook als een vorm van wraak op de christenen en een herstelbetaling voor islamitische vluchtelingen.

IMG_3320

 

Slachtoffers van de politieke correctheid

Hoewel de filmmiddag goed werd bezocht door de Aramese gemeenschap verwonderde ik mij over het ongelooflijke gebrek aan aandacht van de rest van Nederland voor deze bijeenkomst. Symposia en congressen over de Holocaust, de slavernij in Suriname of de politionele acties in Indonesië mogen wel op grote belangstelling rekenen, maar dit onderwerp is blijkbaar te klein of te ver weg ofzo, hoewel ik de massamoord op 150.000 tot 300.000 mensen onmogelijk klein kan noemen. Daarnaast is het onderwerp ontzettend actueel, gezien het feit dat ISIS behalve de Jezidi’s in Irak ook de christenen in Irak en Syrië dreigt uit te roeien.

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt, misschien wel de enige Nederlandse politicus die zich echt druk maakt over dit onderwerp (naast wellicht de Kamerleden van ChristenUnie en SGP), verbaasde zich over de lauwe reacties in ons land en in het Westen in het algemeen op de genocides die gepleegd worden ISIS. ‘Het zijn niet slechts terroristen, het zijn genocideplegers.’

Maar waarom dan die lauwe reacties? Omtzigt denkt dat dit toch te maken heeft met politieke correctheid. Syrische christenen zijn christenen, ISIS-strijders zijn radicale moslims. Mensen hier zijn blijkbaar bang – hoewel er telkens benadrukt wordt dat ISIS niet islamitisch is en daarom Daesh genoemd moet worden – om moslims voor het hoofd te stoten. Omtzigt wil, als hij zich inzet voor de christenen in Irak en Syrië, helemaal niet tegen de islam zijn, maar kennelijk wordt dat door sommige politici en journalisten wel zo ervaren.

Johny Messo, de president van de Suruye-Aramese gemeenschap wereldwijd en geboren en getogen te Hengelo (Overijssel), heeft regelmatig contact met de Vaste Commissie Buitenlandse Zaken over het lot van de bedreigde christenen in het Midden-Oosten. Hij vindt helaas bij lang niet iedereen een luisterend oor.

IMG_3239

Foto’s:  © Anne Turan