Is er ook maar iemand die niet binnen één hartslag de huidige generatie jihadi’s en hun moorddadige doodscultus zou inruilen voor de discipline – ja, de terughoudendheid zelfs – van de RAF-terroristen uit de jaren ‘70?

‘Moord is moord, wat doet de motivatie er nu toe?’ Het is een reactie die ik de afgelopen dagen nogal eens voorbij zag komen als er werd gewaagd te wijzen op het islamitische motief achter het gruwelijke bloedbad in Garissa, Kenia. Laten we er geen doekjes om winden: het is een domme reactie en meestal eentje die sympathie voor de moordenaar of zijn motivatie moet verhullen. Want juist bij terroristen doet de ideologie achter de moord er alles toe.

Elke terreurbeweging is anders en alle terreurbewegingen lijken op elkaar. Sinds het bloedbad op de redactie van Charlie Hebdo heb ik vaak moeten denken aan de motivatie achter de moordzucht van de Kouachi-broers. Niets kan ik mij erbij voorstellen, dat je onschuldigen koelbloedig afslacht alleen omdat zij iemand hebben bespot die al 1400 jaar dood is. Het staat eenvoudigweg te ver buiten de leefwereld waarin ik ben opgegroeid. Religieus, cultureel en sociaaleconomisch hadden de Kouachi’s net zo goed van de donkere zijde van de maan kunnen komen. Maar anderen, die dichter bij huis opgroeiden, werden ook terrorist. Misschien kan hun voorbeeld ons dichter brengen bij een zeker begrip van de generatie moslimextremisten die op dit moment de halve wereld – van Boston tot Nairobi, van Nigeria tot Pakistan, van Parijs tot Tikrit – terroriseert.

Revolutie van de burgerkinderen

Het was de revolutie van de burgerkinderen en velen van u kunnen zich het nog goed herinneren. Ik groeide ermee op, in Duitsland: het verwende moederskindje Andreas “Baby” Baader, Ulrike Meinhof met haar Sophie Scholl-complex, de domineesdochter Gudrun Ensslin. Het waren de zonen en dochters van de middenklasse, de kinderen van de ‘Auschwitz-generatie’, zoals Meinhof het verwoordde. Als je nu foto’s van hen ziet, houd je nauwelijks voor mogelijk dat een paar dozijn studenten de Duitse democratie in de jaren 70 bijna ten val brachten. Want terroristen, dat zijn de anderen, nietwaar? Een paar tinten donkerder, een accent, een baard…

De Rote Armee Fraktion (of de Baader-Meinhof Gruppe, zoals de beweging ook wel werd genoemd – onterecht – want Ulrike Meinhof was eigenlijk altijd een outsider) bestond uit extreemlinkse idealisten die zich grote zorgen maakten dat de Bondsrepubliek in de jaren 70 hetzelfde pad opging als de Weimar Republiek en het Derde Rijk in de jaren 30. Idealisten? Jazeker. Een vorm van politiek of religieus idealisme onderscheidt de terrorist zo goed als altijd van de gewone crimineel die moordt om geld of lust. Twijfel er niet aan, ook de jihadi’s in Syrië en Irak zijn idealisten, het feit dat wij hun idealen niet begrijpen en terecht verafschuwen, doet daar weinig aan af.

Hadden de RAF-leden reden om zich zorgen te maken? Ja en nee. Terecht maakten zij zich druk om het geweld dat de Duitse staat inzette tegen demonstranten die protesteerden tegen het bezoek van Shah Mohammad Reza Pavlevi aan de Bondsrepubliek in juni 1967. Door het Iraanse regime ingehuurde juichperzen mochten, ongestoord door de politie, inslaan op onbewapende demonstranten en toen deze terugsloegen, schoot een agent de student Benno Ohnesorg dood. De studenten in de linkse scene waren verbijsterd. Met de aanslag door een rechts-extremist op studentenleider Rudi Dutschke bleek de dood van Ohnesorg een waterscheiding. Niet voor niets noemde de aan de RAF-gelieerde anarchistische terreurbeweging zich ‘Bewegung 2. Juni’, naar de datum van Ohnesorgs dood.

Ditmaal zou de Duitse jeugd het niet zover laten komen als haar ouders en grootouders hadden gedaan, ditmaal werd teruggevochten. “De politieke macht komt uit de geweerlopen,” citeerde Meinhof Mao.

De RAF vormde zich rond de leiders Andreas Baader en Gudrun Ensslin, aangevuld door de advocaat Horst Mahler en huisfilosofe Ulrike Meinhof. Zij maakte duidelijk wat de doelen van de RAF waren: Het gewapende verzet organiseren, de klassenstrijd ontvouwen, het Rode Leger opbouwen. Men vertrouwde de staat met zijn voormalige Nazi’s hoog in de politiek, het bedrijfsleven en de rechterlijke macht, niet. Ditmaal zou de Duitse jeugd het niet zover laten komen als haar ouders en grootouders hadden gedaan, ditmaal werd teruggevochten. “De politieke macht komt uit de geweerlopen,” citeerde Meinhof Mao.

Foto 1 - Ulrike Meinhof

Ulrike Meinhof

Natuurlijk vergisten de links-extremisten zich, het bleek een dodelijke vergissing. Ja, er was van alles mis met het Duitsland uit de jaren 60, maar er was objectief gesproken geen enkele reden aan te nemen dat het Vierde Rijk om de hoek wachtte. Extreemrechts was nauwelijks een factor van belang en de Bondsregering werd tijdens de gehele jaren 70 gedomineerd door de sociaaldemocratische SPD (eerst geleid door Willy Brandt en vanaf 1974 door Helmut Schmidt, een van de erfvijanden van de RAF). Toch konden de terroristen rekenen op sympathie in grote delen van de Duitse samenleving. In zijn boek ‘Der Baader-Meinhof Komplex’ schrijft journalist Stefan Aust dat een kwart van de bevolking begrip had voor de acties van de RAF, terwijl 10 procent bereid zou zijn geweest een lid van de groep voor de politie te verbergen.

Schuldgevoel

Waarom die populariteit voor een groep misdadigers? Duitsland was zoals Aust schrijft een ‘door schuldgevoel doordrongen samenleving,’ de last van het Nazi-verleden – toen slechts 25 jaar geleden – drukte zo zwaar, dat elke actie die werd gemotiveerd met het argument van antifascisme op steun kon rekenen. Daarnaast was het eind jaren 60 ook bij onze oosterburen bon ton voor de politiek bewuste, sociaalliberale middenklasse om te flirten met extreemlinks: Ernesto Guevara en Fidel Castro hadden de status van rocksterren, politiek activisme was voor velen een hobby en allerlei termen die nu nog leven in de marge van de politiek – anti-imperialisme, antikolonialisme – waren razend populair. Het RAF-logo van het MP-5 machinepistool op een rode ster werd een populair icoon, zeker in de beginjaren van de beweging, vergelijkbaar met het hoofd van ‘Che’ op een T-shirt.

De vergelijking met het islamitisch terrorisme van nu dringt zich op. Immers, uit onderzoek na onderzoek blijkt dat de sympathie voor Syriëgangers en zelfs voor de shariajihadisten in het Westen schrikbarend groot is. Niet bij de bevolking als geheel, maar zeker wel binnen de islamitische gemeenschap erbinnen. En ook hier zien wij dat een deel van het progressieve (of zich progressief noemende) autochtone segment vrolijk meedoet. Niet met steun als zodanig, maar wel met het rechtvaardigen, wegkijken, weigeren te benoemen, bagatelliseren of ontkennen van de aard van het beestje. Wat Salman Rushdie zo mooi de “but-brigade” noemt, loopt verrassend parallel aan de sympathisanten van de RAF in de jaren 70.

Jodenhaat

Ik hoop dat u mij een zijsprong permitteert. Vandaag de dag gaan jihadisten actief op zoek naar Joodse doelen (Mohammed Merah in Toulouse, Mehdi Nemmouche in Brussel, Amedy Coulibaly in Parijs en Omar El-Hussein in Kopenhagen) en weten zich hierbij gesteund door de diepgaande en wijdverspreide anti-Joodse gevoelens binnen de moslimgemeenschap. Maar zij vinden ook opvallend vaak gehoor bij het linkse segment van onze samenleving. Dat loopt van extreme organisatie en websites in de marge waar antizionisme als rechtvaardiging voor antisemitisme wordt gezien, via de PvdA (wanneer Ahmed Marcouch de virulente Jodenhaat van rapper Appa vergoelijkt) en de basis van GroenLinks (waar idiote complottheorieën over false flag-aanslagen schering en inslag zijn) tot aan het keurige D66, waar Alexander Pechtold als enige fractievoorzitter een advertentie tegen Jodenhaat weigert te ondertekenen (en vervolgens staalhard liegt over zijn redenen hiervoor).

Andreas Baader en Gudrun Ensslin tijdens hun proces.

Andreas Baader en Gudrun Ensslin tijdens hun proces.

Waarom deze uitstap? Omdat ook al in de jaren 70 antisemitisme welig tierde in de extreemlinkse scene. De RAF liet zich trainen in de opleidingskampen van verschillende Palestijnse terreurbewegingen en werkte met hen samen bij het verschaffen van wapens en het plannen van aanslagen. De kaping van Lufthansa Vlucht 181 in oktober 1977 had als doel de Bondsregering te dwingen het gevangen leiderschap van de RAF vrij te laten, maar werd uitgevoerd door een commando van het PFLP (Volksfront voor de Bevrijding van Palestina). De vier terroristen gingen op zoek naar Joodse passagiers en bemanningsleden en dreigden hen als eerste te vermoorden, mochten hun eisen niet worden ingewilligd. Een jaar eerder hadden twee Palestijnse terroristen samen met twee leden van de Revolutionaire Zellen (een Duitse terreurorganisatie die meer aanslagen pleegde dan de RAF maar nooit haar naamsbekendheid verwierf) een Air France toestel op weg van Tel Aviv naar Parijs gekaapt. De kidnappers scheidden de Joodse van de niet-Joodse passagiers en net als drie decennia eerder waren het de Duitse terroristen die deze taak op zich namen. Hoe ironisch dat de extreemlinkse activisten die zich hadden opgeworpen als bestrijders van het nieuwe fascisme nu enthousiast de rol van nazi-kampbeulen op zich namen! Maar we zien het nu weer bij ‘antiracistische’ demonstraties in ons land die ontsporen in antisemitische rants.

Ook de retoriek van de RAF was doorspekt van termen als opoffering en martelaarschap. De leden pleegden geen zelfmoordaanslagen, dat was nog niet zo modieus 40 jaar geleden, maar wel zelfmoord toen zij geen uitweg meer zagen.

Leken de RAF-terroristen (en hun collega’s van de Revolutionare Zellen, de Bewegung 2. Juni of de Rote Zora, maar ook die van EtA, IRA of Action Directe) echt zoveel op de islamisten die met hun ideologie en terreur onze rechtsstaat en democratie uitdagen? Het lijkt er wel op, de parallellen zijn niet te negeren. Ook de retoriek van de RAF was doorspekt met termen als opoffering en martelaarschap. De leden pleegden geen zelfmoordaanslagen, dat was nog niet zo modieus 40 jaar geleden, maar wel zelfmoord toen zij geen uitweg meer zagen. Ulrike Meinhof hing zich op in haar cel in de gevangenis van Stuttgart-Stammheim op 9 mei 1976, al leek dat meer een persoonlijke dan een revolutionaire daad (Meinhof werd door haar medegevangenen Baader en Ensslin voordurend buitengesloten, getreiterd en uitgescholden voor “bourgeois-varken”). En toen duidelijk werd dat de Duitse regering niet bereid was toe te geven aan de druk die hun volgelingen met hun aanslagen probeerden uit te oefenen en zij hun levenslange gevangenisstraffen (gescheiden) zouden moeten uitzitten, volgden Baader, Ensslin en Jan-Carl Raspe in de nacht van 18 op 19 oktober 1977 Meinhofs voorbeeld.

Mens of varken?

Ook de typische fragmentatie die wij zien bij jihadistische groepen, kenmerkte de extreemlinkse terreurscene in de jaren 70. Waar op macroniveau Al-Qaida en de Islamitische Staat takfir op elkaar plegen (elkaar als ongelovig bestempelen) doen de Nederjihadi’s in de polder hetzelfde (al-hamdulillah, zou je zeggen, het is uiterst voordelig dat zij elkaar nog net iets meer haten dan ons). Binnen de RAF werd het leven je onmogelijk gemaakt als je ook maar in de geringste mate afweek van de lijn Baader-Ensslin en natuurlijk waren de andere terreurbewegingen ‘bourgeois’ of regelrecht fascisten. En net als bij de takfiri’s was iedereen die niet bij de RAF hoorde de vijand: “Mensch oder Schwein” was een van de slogans van de beweging, een tussenvorm bestond niet.

Maar de RAF zag niet iedereen die niet tot haar inner circle behoorde als een potentieel doelwit. En hier kom ik tot het essentiële verschil tussen de communistische terroristen uit de jaren 70 en 80 en de nieuwe generatie islamisten tegenover wij vandaag staan. Hoe verward hun denkbeelden ook waren, hoe misdadig hun acties ook, wat de Rote Armee Fraktion niet deed was onschuldige burgers vermoorden. Oké, een nuance: de RAF maakte tussen 30 en 40 dodelijke slachtoffers in de ruim 20 jaar dat zij actief was. Velen van hen waren politieagenten (zoals de Nederlandse politieman Arie Kranenburg die op 22 september 1977 in Utrecht door de voortvluchtige terrorist Knut Folkerts werd doodgeschoten) en bodyguards die niet het primaire doelwit van de aanslagen waren. Natuurlijk waren dit onschuldige slachtoffers. En natuurlijk zou geen weldenkend mens de rechters en politici die de RAF op de korrel nam als legitiem doelwit beschouwen. Toch waren zij dit wel in de ogen van de terroristen zelf. Deze zagen hun slachtoffers als leiders of minimaal uitvoerders van het ‘fascistoïde regime’ van de Bondsrepubliek en hun lijfwachten, chauffeurs en als collateral damage.

Genocidale uitspattingen

Nu kunt u tegenwerpen dat ook de moslimterroristen van nu hun doelwitten als legitiem beschouwen en dat je dus nooit voor het bepalen hiervan het gezichtspunt van de aanslagpleger kunt nemen. Maar objectief beschouwd probeerde de RAF onschuldige burgers zoveel mogelijk te ontzien. Er werden geen bommen geplaatst in winkelcentra, geen lijnvliegtuigen neergehaald, geen scholen uitgemoord. De RAF-leden kozen hun doelwitten uiterst zorgvuldig uit en probeerden steeds hun aanslagen te rechtvaardigen vanuit hun ideologie. De jihadisten doen dat laatste tot op zekere hoogte ook, maar het is bij hen meestal juist de bedoeling zoveel mogelijk slachtoffers te maken. 9/11, de genocidale uitspattingen van de Islamitische Staat en Boko Haram of het recente bloedbad van Garissa, Kenia, door Al-Shabab waren ondenkbaar voor de RAF.

Foto 3 - RAF-terroristen

Hieruit zou je kunnen concluderen dat het communisme een vreedzamere ideologie zou zijn dan het islamisme, maar de genociden van de Killing Fields, de Goelag Archipel en de Culturele Revolutie maken die interpretatie onhoudbaar. Heeft het dan toch iets te maken met het feit dat Baader, Ensslin, Meinhof en co opgroeiden in de moderne, verlichte, West-Europese traditie van na de Tweede Wereldoorlog, terwijl de meeste jihadi’s als kinderen leven in een tribale, ultraconservatieve cultuur? Ik vind het moeilijk deze conclusie te trekken, want hoe verklaar je dan de massamoord door Anders Breivik op 69 jongeren in Utoya?

Wat de reden ook mag zijn, de aanpak van de Duitse extreemlinkse terreurbewegingen verschilt met die van de jihadisten als dag en nacht. In twee decennia vermoordde de RAF een kwart van de mensen die de moslimterroristen in de treinen van Madrid op één dag over de kling jaagden. Zelfs in het koude, psychopathische gedrag van Andreas Baader zat een menselijkheid die de leden van Al-Qaida of IS volledig vreemd lijkt. Baader veroordeelde de kaping van Vlucht 181, al was deze uitgevoerd om hem vrij te krijgen, al zal dit zeker een opportunistisch element hebben bevat, Baader bood zich immers aan als onderhandelaar met de kapers en hoopte in ruil hiervoor op concessies van de Duitse autoriteiten.

Het doelwit van Baader, Ensslin en Meinhof is nooit genocide geweest, van islamistische terroristen is het dat – theoretisch en praktisch – per definitie.

De Kouachi-broers schoten acht medewerkers van Charlie Hebdo en vier anderen dood in de Rue Nicolas-Appert, de Rote Armee Fraktion belde een waarschuwing door voor zij de Axel Springer Uitgeverij in Hamburg opblies (dat deze waarschuwing werd genegeerd en het gebouw niet geëvacueerd, was de reden dat er bij die aanslag toch zoveel slachtoffers vielen). De RAF geloofde dat zij haar idealen alleen zuiver kon houden als zij haar doelen ook zo koos, vandaar dat zij het Amerikaanse leger in Duitsland aanviel om het daar te verzwakken en zodoende aan de andere kant van de wereld de Vietcong te helpen. Kan iemand het militaire belang uitleggen dat zou schuilen in het leegschieten van een kalasjnikov op een synagoge in een willekeurige Europese hoofdstad? Of het opblazen van toeschouwers en deelnemers aan een marathon ergens in de VS?

De verschillen tussen terroristen zitten hem vandaag de dag niet meer in welke ideologie zij aanhangen, maar in de doelen die zij kiezen. Vergeleken bij de islamitische terreurorganisaties van nu was de Rote Armee Fraktion een haast humanitaire organisatie. Waarmee ik op de titel van dit artikel kom: ‘Ode aan de RAF’. Natuurlijk is het dat helemaal niet geworden, maar is er iemand die niet binnen één hartslag de huidige generatie jihadi’s en hun moorddadige doodscultus zou inruilen voor de discipline, ja (en ik geloof nauwelijks dat ik het woord in dit verband gebruik) de terughoudendheid van de RAF? Niet elke moord is hetzelfde, hoezeer apologeten dit ons ook willen voorspiegelen. Het doelwit van Baader, Ensslin en Meinhof is nooit genocide geweest, van islamistische terroristen is dat het theoretisch en praktisch per definitie.

 

Tijdlijn van de Rote Armee Fraktion

14 mei 1970
Ulrike Meinhof en drie anderen bevrijden Andreas Baader uit gevangenschap, waarbij een 63-jarige bewaker ernstig gewond raakt. Deze actie wordt gezien als de vuurdoop van de RAF. Na afloop vertrekken Baader, Meinhoff, medeoprichters Gudrun Ensslin en Horst Mahler en andere leden van ‘de eerste generatie’ naar een Fatah-trainingskamp in Jordanië.
1971
De RAF vergaart haar startkapitaal met een serie bankovervallen. Bij vuurgevechten komen twee politieagenten om. Petra Schelm is op 15 juli het eerste lid van de organisatie dat wordt gedood (bij haar arrestatie in Hamburg).
Mei 1972
Het ‘Lente-offensief’ van de RAF: bomaanslagen op hoofdkwartieren van het Amerikaanse leger in Frankfurt en Heidelberg, op de Axel Springer-uitgeverij in Hamburg en op politiebureaus in Augsburg en München (in totaal vier doden en 40 gewonden).
1 juni
Andreas Baader, Jan-Carl Raspe en Holger Meins worden na een vuurgevecht met de politie in Frankfurt gearresteerd. Een week later wordt Ensslin in een modezaak in Hamburg aangehouden. Weer een week later wordt ook Ulrike Meinhof in Langenhagen bij Hannover gearresteerd.
5 september
De Palestijnse terreurbeweging ‘Zwarte September’ gijzelt Israëlische sporters in het Olympisch dorp in München. Elf Israeli’s worden gedood. Een van de eisen van de gijzelaars is de vrijlating van Baader en Meinhof.
9 november 1974
Meins sterft in de gevangenis van Wittlich aan de gevolgen van een hongerstaking.
24 april 1975
Gijzeling van de Duitse ambassade in Stockholm (vier doden onder wie twee RAF-terroristen).
9 mei 1976
Ulrike Meinhof pleegt zelfmoord in de gevangenis van Stuttgart-Stammheim.
7 april 1977
Moord op de federale procureur-generaal Siegfried Buback, zijn chauffeur en een medewerker.
28 april
Baader, Ensslin en Raspe worden wegens moord tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld.
30 juli
Moord op Dresdner Bank-bestuursvoorzitter Jürgen Pronto.

Hanns-Martin Schleyer als gijzelaar.

Hanns-Martin Schleyer als gijzelaar.

5 september
Gijzeling van werkgeversvoorzitter Hanns Martin Schleyer en moord op zijn chauffeur en drie begeleidende politiemannen. De bedoeling is dat Schleyer wordt geruild tegen Baader, Ensslin en acht andere gevangen RAF-leden.
22 september
In Utrecht schiet de voortvluchtige RAF-terrorist Knut Folkerts de Nederlandse politieman Arie Kranenburg dood. Een tweede agent raakt gewond, Folkerts wordt gearresteerd.
18 oktober
Leden van de Duitse antiterreureenheid GSG-9 maken in de Somalische hoofdstad Mogadishu een einde aan de kaping van Lufthansa Vlucht 181. Vier Palestijnse terroristen hadden het toestel gekaapt en geëist dat de RAF-leiding in Stuttgart-Stammheim zou worden vrijgelaten. Bij de bevrijding worden drie van de vier Palestijnen gedood. Onder de gegijzelden vallen geen slachtoffers.
Beseffend dat de Duitse staat niet bereid is met hen te onderhandelen, executeren de gijzelnemers van Hanns-Martin Schleyer de werkgeversvoorzitter dezelfde dag nog. Zijn lichaam wordt 19 oktober in Mulhouse gevonden.
In de nacht van 18 op 19 oktober plegen Andreas Baader, Gudrun Ensslin en Jan-Carl Raspe zelfmoord in hun cellen. Baader en Raspe schieten zichzelf dood met door hun advocaten de gevangenis in gesmokkelde pistolen, Ensslin hangt zichzelf op. Alleen Irmgard Möller overleeft de haar zelf toegebrachte messteken.
1 november 1978
Bij een vuurgevecht met RAF-leden die illegaal de grens bij Kerkrade willen oversteken, komen twee Nederlandse douaniers om het leven.
Jaren 80
Het aantal en succes van de RAF-aanslagen neemt af, maar de terreurbeweging blijft actief met bankovervallen en een aantal moorden (Amerikaanse soldaten, Duitse economische kopstukken).
1993
Een bomaanslag op een gevangenis in aanbouw in Weiterstadt is de laatste serieuze actie van de RAF, al komen in datzelfde jaar nog een lid van GSG-9 en een terrorist om het leven bij een arrestatie.
20 april 1998
De Rote Armee Fraktion heft zichzelf officieel op in een acht pagina’s lange fax aan persbureau Reuters.