Jeremy Corbyn is op 12 september 2015 verkozen tot de nieuwe leider van Labour. Wie is hij? En wat betekent zijn overwinning voor Labour en voor Groot-Brittannië?

In 2004, alweer elf jaar geleden, was ik vanwege mijn doctoraalscriptie enkele weken in Londen. Ik kwam elke dag in de British Library, ‘where great minds meet’. Mijn buurman, die elke dag naast mij zat in de studiezaal, was een historicus uit Londen die bezig was met een onderzoek naar de lakenhandel tussen Vlaanderen en Engeland in de zestiende eeuw. Niet bepaald mijn kopje thee, dat zei ik uiteraard niet tegen hem, maar hij wist wel de leuke cafés en restaurantjes in de buurt van de bibliotheek. Voorts was hij een leuke gesprekspartner, met wie je over het nieuws van de dag kon praten.

Corbyn met een Bob Geldof-petje

Corbyn met een Bob Geldof-petje

Mijn bibliotheekbuddy was erg geëngageerd en had een button van de ‘Stop the War Coalition’ op zijn jasje gespeld. In een Braziliaans koffiehuis, waar ze de heerlijkste koffie serveerden, vertelde hij mij dat hij niets moest hebben van Labourleider Tony Blair, die zou hebben gecapituleerd voor het kapitalisme (‘the third way’) en de oorlogspolitiek van George W. Bush. Tegenover dit ‘rechtse’ Labour stond Labour Left, een smaldeel binnen de Labourpartij dat pal stond voor het socialisme en daarnaast ook pacifistische standpunten uitdroeg. Ik legde hem uit dat de Nederlandse Labour, de PvdA, geen georganiseerde linkervleugel kende. Zijn pacifistisch-socialistische mening werd in ons land vertolkt door aparte politieke partijen, GroenLinks en de SP, die vanwege het Nederlandse evenredige kiesstelsel een veel sterkere positie hadden dan de Engelse Greens. We leerden kortom veel van elkaar.

Aan deze leuke gesprekken met mijn bibliotheekbuddy moest ik weer denken toen Jeremy Corbyn werd verkozen tot de grote roerganger van Labour. Hij is namelijk één van de belangrijkste spreekbuizen van Labour Left. De 66-jarige oude socialist staat geen PvdA-achtige politiek voor, maar een radicaal GroenLinks/SP-achtig socialisme. Wie is Corbyn? Zal hij Labour straks aan een glorieuze verkiezingsoverwinning helpen? Of wordt deze partij een marginaal verschijnsel in de Britse politiek?

Make love not war

Jeremy Corbyn komt uit een rode familie. Zijn ouders ontmoetten elkaar in de jaren dertig tijdens een vredesdemonstratie tegen de Spaanse Burgeroorlog. ‘Make love not war’ – zij waren er al vroeg bij. De jonge Jeremy kreeg een Spartaanse opvoeding. Zijn levensstijl is daarom nog steeds erg sober. Hij is niet alleen vegetariër en geheelonthouder, maar toen in 2009 de Britse kranten vol stonden over parlementariërs die al te enthousiast waren in het opgeven van declaraties bleek dat Corbyn degene was die van alle 650 Lagerhuisleden het minst had gedeclareerd. Duidelijk iemand van ‘talk the talk, walk the walk.’ De salaris-cut (met een c) van de SP zal Corbyn vermoedelijk ‘quite splendid’ vinden.

De socialistische Spartaan werd al vroeg maatschappelijk actief. Hij werd lid van de Young Socialists en de League Against Cruel Sports, een dierenrechtenclub die actie voerde tegen onder andere het stierenvechten en de vossenjacht. Na zijn middelbare school werkte Jeremy twee jaar voor de ontwikkelingsorganisatie Voluntary Service Overseas in Jamaica, om vervolgens voor de vakbonden als organisator en daarna als ambtenaar aan de slag te gaan. In de jaren zeventig zette hij zijn eerste stapjes in de politiek. Van 1974 tot 1984 was hij raadslid in de Londense deelgemeente Haringey, in 1983 werd hij verkozen in het Lagerhuis voor het district Islington North in het noorden van de Britse hoofdstad.

Toen Corbyn in het Lagerhuis werd verkozen ging het niet goed met Labour. De partij zat van 1979 tot 1997 in de oppositie, ‘The Wilderness Years’, en kampte daarnaast met een felle richtingenstrijd tussen radicaal links en gematigd rechts. In 1981 had een groep Labour-leden zich afgesplitst en de Social Democratic Party gevormd, te vergelijken met de Nederlandse partij DS’70 die zich in 1970 had afgesplitst van de PvdA. De Britse Labour-leden die waren uitgetreden waren het oneens met het pacifistische standpunt van hun oude partij inzake kernwapens. Ze vonden bovendien dat de partijleiding te weinig deed tegen de trotskisten van Militant, die Labour hadden geïnfiltreerd in de hoop de partij in revolutionaire richting te doen laten veranderen.

Corbyn was geen trotskist maar wel radicaal links. Hij had in 1981, toen hij nog niet in het parlement zat, de campagne van Tony Benn gesteund die tevergeefs een poging had ondernomen om de nieuwe leider van Labour te worden. De radicale Benn verloor op het nippertje van Denis Healey, die een meer gematigde koers voorstond. Het gevolg van hun felle verkiezingsstrijd was echter dat er door Benn en zijn medestanders een nieuwe factie in Labour werd opgericht, de Socialist Campaign Group, die een ‘hardlinkse politiek’ voorstond. Binnen Labour vormde deze factie, net als de trotskisten, een marginale minderheid.

Corbyn en Chavez

Corbyn en Chavez

Toen Corbyn in 1983 in het Lagerhuis kwam sloot hij zich meteen aan bij de Socialist Campaign Group. Ook werd hij columnist bij The Morning Star, wat hij nog steeds is. Voor deze radicale linkse krant schrijven ook parlementariër Caroline Lucas van de Greens en de omstreden activist George Galloway van de Respect Party, die in 2003 als lid van de Labour Party werd geroyeerd. Corbyn was als parlementariër voor een harde oppositie. Toen Labour in 1997 in de regering kwam bleef hij feitelijk oppositie voeren, nu tegen het gematigde beleid van zijn eigen partij.

Corbyn viel als parlementariër op door zijn rol als buitenparlementair activist. Hij maakte zich hard voor de Guildford Four en de Birmingham Six die ten onrechte in het gevang zaten. Uiteraard protesteerde hij ook tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika. In 1984 werd hij gearresteerd omdat hij demonstreerde voor de South Africa House. Vanaf 1996 zette hij zich in voor Jawad Botmeh en Samar Alami, die dat jaar waren veroordeeld omdat zij in 1994 een bomaanslag zouden hebben gepleegd op de Israëlische ambassade in Londen. Volgens Corbyn waren Botmeh en Alami onschuldig. Ten slotte is Corbyn sinds 2001 betrokken bij de Stop the War Coalition, waar zijn grote held Tony Benn tot zijn overlijden in 2014 president van was. Deze pacifistische actiegroep was vlak na de aanslagen van 11 september opgericht om te protesteren tegen de War on Terror en het stigmatiseren van moslims. De invasie van Amerika en Groot-Brittannië in Irak van 2003 werd fel veroordeeld, maar ook de NAVO-invasie in Afghanistan in november 2001. Corbyn en Galloway zijn geliefde sprekers op rallies van de Stop the War Coalition.

Loony Left

Het stemgedrag van Corbyn wijkt sterk af van de Labour-lijn. Tussen 2005 en 2010 stemde hij 238 keer anders dan Labour, zo’n 25% van alle stemmingen. Zijn ideologie is ook niet echt Labour. Corbyn noemt zichzelf geen sociaal-democraat maar een democratische socialist. In tegenstelling tot communisten is hij tegen de dictatuur van het proletariaat, maar wel vindt hij dat de economie echt socialistisch moet worden. Hij is voor de hernationalisatie van het openbaar vervoer en vindt dat er naar analogie van de bestaande Britse National Health Service ook een National Education Service moet komen. Corbyn is daarnaast een groot voorstander van gelijkheid in het onderwijs en vindt dat er een einde moet komen aan de elitaire privéscholen. De buitenlandse politiek bekijkt hij door een antikolonialistische bril. Zo heeft hij begrip voor ISIS, is hij – uiteraard – fel tegen Israël (tegenstanders beschuldigen hem van antisemitisme, hij zegt slechts antizionist te zijn) en is de oorlog in Oekraïne volgens hem de schuld van de NAVO. Historicus Dirk-Jan van Baar noemde Corbyn in de Volkskrant een vertegenwoordiger van de loony left, gek links. Met zijn utopische ideeën en verregaande politieke correctheid (Corbyn noemde de dood van Osama Bin Laden een tragedie) is de nieuwe Labour-voorman volgens Van Baar zelfs erger dan de populisten.

Met welke Nederlandse PvdA-politicus zouden we Jeremy Corbyn het beste kunnen vergelijken? Een twitteraar wees mij op PvdA’er Piet Reckman. De in 2007 overleden Reckman was in zijn leven politicus, maar toch vooral activist. ‘De Lenin van Odijk’ zette zich hartstochtelijk in voor de Derde Wereld en het actiecomité waarin hij actief was stond aan de basis van Novib en de wereldwinkels. Als PvdA’er was hij voor een compromisloze koers, die tot politieke kamikaze leidde. De op 25 oktober 1977 op het PvdA-partijcongres aangenomen motie-Reckman was grotendeels verantwoordelijk voor het niet doorgaan van het tweede kabinet-Den Uyl, waardoor niet lang daarna het centrumrechtse kabinet-Van Agt kon aantreden. In 1989 besloot Reckman om lid te worden van GroenLinks.

Corbyn en Gaza

Corbyn en Gaza

Ik ben gek op Alternate History. Wat als Reckman in 1986 door het partijcongres van de PvdA als nieuwe leider van de partij was verkozen? Ik denk dat dit voor de PvdA een ramp zou zijn geweest: geen schuivende panelen; geen afschudden van ideologische veren; geen paars; geen kabinetsdeelname van de PvdA maar rechtse regeringen van CDA en VVD; vermoedelijk was het CDA nog steeds de grootste partij; en hadden we wellicht een klein GroenLinks, een kleine SP en een groter D66 omdat de PvdA een hele linkse koers zou varen .

Laten we bovenstaand gedachte-experiment nu op Labour toepassen. Het leiderschap van Corbyn, hoe leuk misschien ook voor radicale socialisten, is voor Labour funest. De partij diskwalificeert zich hierdoor als redelijk alternatief voor centrumlinkse kiezers. Een deel van de gematigde Labour-politici loopt weg, net als in 1981, een ander deel probeert Corbyn straks pootje te lichten. De Conservatieven zullen hun absolute meerderheid in het Lagerhuis behouden en de Liberal Democrats (in 1988 opgericht als een fusie tussen de Liberal Party en de Social Democratic Party) weten zich electoraal te herstellen. Aan linkerzijde zullen de Greens en de Respect Party wel last hebben van een verlinkst Labour, maar omdat deze partijtjes in het Britse systeem toch marginaal zijn maakt dit politiek gezien weinig uit.

Concluderend: de verkiezing van Jeremy Corbyn is voor Labour een pyrrusoverwinning. De partij veroordeelt zich tot de marge. De jaren 1979-1997 waren voor Labour ‘The Wilderness Years’. Tony Blair maakte hier een einde aan. In een (de facto) tweepartijenstelsel mag een partij niet te veel van het centrum af bewegen, omdat dit stemmen kost. Vermoedelijk gaat Labour onder leiding van Corbyn opnieuw de wildernis in, totdat het gezond verstand weer de overhand krijgt. Dat kan lang duren. Zoals religie opium is van het volk, zo is progressief idealisme opium van de elite. Wie helpt ze afkicken?