Afgelopen week sprak ik twee keer met de naar Duitsland gevluchte journalist Yavuz Baydar. Hij is nu hoofdredacteur van Ahvalnews, een onafhankelijke nieuws- en opiniesite die over Turkije bericht. In Turkije zelf is de pers gelijkgeschakeld. Media die kritisch over Erdogan of zijn AK-partij berichten worden gesloten en tientallen journalisten zitten in de gevangenis, samen met duizenden andere politieke gevangen. Maar er is hoop: Recep Tayyip Erdogan heeft Istanbul verloren.

We moeten de betekenis van Istanbul niet overdrijven. Pas over vier jaar zijn er parlementsverkiezingen in Turkije en op het platteland is Erdogan nog steeds heel populair. Ook in de diaspora (DENK aan Nederland en Duitsland) is de meerderheid van de Turkse kiezers AK-minded. ‘Jammer van Istanbul, maar we hebben nog steeds Rotterdam’, grapten vis en slak van ‘Uit de Kom’.

Toch moeten we de nederlaag van Erdogan in Istanbul ook niet onderschatten. De leider leek onkwetsbaar, maar heeft een flinke tik op de neus gekregen. Erdogan dacht – door de kiesraad zwaar onder druk te zetten om de verkiezingen opnieuw te laten doen – Istanbul nu wel te winnen, maar de oppositie bleef standhouden, heeft zelfs meer stemmen gewonnen dan in maart. Intimidatie loont niet. Niet altijd in ieder geval.

En dan komen we ook bij de belangrijkste observatie: Turkije is inderdaad geen democratie, want er is geen vrije pers en politieke tegenstanders worden opgesloten, maar het land is ook geen echte dictatuur. Want hoewel Erdogan veel macht heeft verloopt het stemproces nog steeds best wel eerlijk. Natuurlijk bestaat er de verleiding dat er oneerlijk wordt geteld en dat is hier en daar vast ook wel gebeurd, maar omdat niet alleen de AKP maar ook de oppositie waarnemers naar stembureaus stuurt is het heel moeilijk om te frauderen met stemmen. En hoewel Erdogan de media in handen heeft controleert hij niet de stembureaus. Daarom kon hij toch verliezen.

Het is heel onzeker welke kant Turkije opgaat. Yavuz Baydar vertelde mij dat de enige zekerheid voor Turkije-watchers is dat er altijd weer verrassingen komen. Toch vond hij de grote overwinning van de oppositie in Istanbul een grote verrassing.

De oppositie kon winnen dankzij de Koerden. Er wonen enkele miljoenen Koerden in wereldstad Istanbul. Veel Koerden zijn aanhanger van de pro-Koerdische partij HDP, maar omdat de HDP haar kiezers had opgeroepen in plaatsten waar ze niet kon winnen CHP te stemmen, de seculier-nationalistische Republikeinse Volkspartij, behaalde de oppositie een overwinning. De Koerden zijn een machtsfactor geworden en dit betekent dat Turkije meer rekening met ze moet houden. Een goede zaak, want sinds Erdogan met de ultranationalistische MDP samenwerkt, de partij van de Grijze Wolven, worden de Koerden weer keihard onderdrukt. De CHP zou, als ze de macht van Erdogan echt willen breken, de Koerden te vriend moeten houden en niet luisteren naar de nationalistische stemmen in de eigen achterban.