Het mag wel eens gezegd worden: ISIS heeft een van de meest indrukwekkende marketingmachines op weten te tuigen, doorspekt van propaganda-pareltjes. De manier waarop ISIS communiceert dient niet alleen een tactisch doel (zoals rekrutering), maar zeker ook een strategisch. Hiermee laat ISIS zich tegelijkertijd ook van haar zwakke kant zien. De transparantie is onderdeel van hun zo succesvolle agitprop-agenda, maar laat tegelijkertijd waarschijnlijk meer zien dan de organisatie (uiteindelijk) lief is.

De meeste mensen associëren ISIS met geknielde journalisten in Guantanamo Bay-pakjes, met de in het zwart gehulde, in een vloeiend Brits accent sprekende beul ‘Jihad John’ naast zich. Er wordt gebruik gemaakt van een kort mes, eentje van het soort dat moslims ook hanteren wanneer ze een schaap offeren. Dergelijke videoproducties zijn met name bedoeld als provocatie richting (Westerse) politici: hoe walgelijker de communicatie, hoe groter de kans dat het electoraat aan politici vraagt hier “iets” aan te doen. De politieke reactie op deze filmpjes is op zijn beurt weer een legitimatie van ISIS als actor op het politieke toneel: ze zijn groot en belangrijk genoeg om Amerika te tarten én tot actie te bewegen. Maar nog belangrijker: het voedt de apocalyptische natte droom van ISIS.

Apocalyptische showdown

Volgens profetieën zouden de Romeinen (lees: Amerikanen) moeten arriveren in Dabiq alwaar de moslims zich zullen verenigen tegen de Romeinen. Een apocalyptische showdown is waar het ISIS om gaat, dus Amerikaanse interventie was ook precies waar ze op zaten te wachten. Onthoofdingsfilmpjes afdoen als psychotische oorlogssnuff van religieuze waanzinnigen is dus te gemakkelijk.

Ze zijn misschien psychopathisch bij ISIS, maar daarmee nog niet van gisteren. Elke organisatie heeft een zekere taakverdeling nodig. De onthoofdingfilmpjes zijn, in tegenstelling tot wat bepaalde politici geloven, niet bedoeld om te rekruteren, want je hebt als organisatie diverser personeel nodig dan alleen agressieve vechtertjes met bloedlust. Op een gegeven moment moet je, om je overwinningen op het slagveld te consolideren, ook mensen hebben die bereid zijn om in de gaarkeuken te staan of de administratie bij te houden. Voor sommige taken kun je geen opgefokte Duracell-konijntjes met een AK47 gebruiken. Rekrutering gaat op diverse manieren. Allereerst is daar de “het is hier fantasties”-propaganda. Verhalen die “binnensijpelen” (lees: actief worden verspreid door ISIS) bij de Nederlandse media over de luxe omstandigheden waarin jihadi’s zouden vertoeven, tot tweets en Facebookberichten met foto’s van strijders die gezellig en gezamenlijk pizza eten. Boodschap: we zijn ook maar gewone jongens, dus je zult je hier thuis voelen. Daarnaast zijn er de PDF-glossies, getiteld Dabiq (wederom een referentie aan de apocalyptische fantasieën van een showdown in Noord-Irak), doordesemd met verhalen en foto’s van zwaarbewapende, coole mannen die niet weglopen van explosies, black standard ISIS-vlaggen die – gephotoshopt – wapperen op de Sixtijnse Kapel (weer die verwijzing naar de Romeinen), en vooral heel veel jihadistisch heldendom. Dit laatste komt ook terug in de agitprop filmpjes van succesvolle zelfmoordaanslagen. Het verschil met rekrutering, zoals ten tijde van Al Kaida, en begin deze eeuw ook onder leden van de Nederlandse Hofstadgroep, is dat deze bij ISIS gebeurt op basis van heldhaftige strijd en martelaarschap. Voorheen gebeurde dat op basis van oorlogsfilmpjes (uit met name Palestina) om te laten zien hoe “onze broeders en zusters” werden afgeslacht door “het Westen”. Met de nieuwe, “positieve” propagandamethodes laat ISIS als organisatie zien veel zelfbewuster te zijn.

Zwak door zelfbewustzijn

Maar juist dit zelfbewustzijn maakt hen zwak omdat zij zich hiermee in de kaart laten kijken. ISIS weet precies hoe zij in de (Westerse) publieke opinie overkomen, en proberen dit zo goed en zo kwaad als het kan organisatorisch aan te pakken. Zo heeft ISIS geleerd van Al Kaida en in haar organisatie gezorgd voor een breder, laten we zeggen, midden-managementkader. Slimme zelfbescherming voor een organisatie die regelmatig onder vuur ligt. Want: hoe kleiner deze schakellaag tussen leiders en troepen is, des te meer zijn deze personen drone bait. Een breder midden-management voorkomt dat enkele goed uitgevoerde drone-operaties de organisatie (tijdelijk) verlammen. De consequentie van deze organisatorische opbouw is dat de werkelijke leiders altijd zeer goed achter de schermen worden gehouden.

Aan de voorkant krijgen we het sprookje te zien zoals ISIS het wil vertellen. Zoals dat van de Che Guevara van ISIS, aka “de Tsjetsjeen”, aka Abu Omar al-Shishani, in 1986 geboren als Tarkhan Batirashvili. De goedlachse rode baardman van ISIS is onlangs getrouwd met een geradicaliseerde dochter van de Tsjetsjeense minister Asu Dudurkaev. Dudurkaev is hierdoor ontslagen door de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov (u kent hem mogelijk als de voormalige baas van Ruud Gullit, als het politieke Pieterburen van Gérard Depardieu, of van zijn compleet waanzinnige Instagram-account), omdat hij zijn geradicaliseerde dochter niet ‘onder controle’ kon houden. Seda Dudurkaeva, die zichzelf nu Aisha noemt, is jong, knap, bijgenaamd “Tsjetsjeense prinses” en staat dus aan de zijde van iemand die door ISIS als “militaire leider” wordt gepotretteerd. Dit maakt de Tsjetsjeen een vreemde eend in de bijt: als de leiders in het middenkader altijd angstvallig buiten de media worden gehouden in verband met drone-gevaar, vanwaar dan dit mediagenieke jihadistische koningspaar?

 

Jihadistisch sprookje

Een woord: propaganda. Een jihadistich sprookje van een Tsjetsjeense strijder en zijn prinses die haar high society leventje verruilde voor het kalifaat. Want inderdaad, de werkelijke leiders laten hun gezicht liever niet zien. Zo onthulde TheDailyBeast vorige maand dat het niet Tharkan is die aan de strategisch-militaire touwtjes trekt, maar zijn oudere broer Tamaz. Reeds in Georgië hadden de inlichtingendiensten meer interesse in Tamaz dan in de jongere broer.

“We only recruited him (Tharkan) because we were interested in his brother—Tamaz and his friends, who were ‘real wolves’, experienced soldiers, and veterans of the Chechen wars”,

aldus een voormalig medewerker van de Georgische geheime dienst tegenover TheDailyBeast vorige maand.

ISIS laat zich aan ons zien zoals zij zichzelf het liefste ziet: doorspekt van wishful thinking. Zoals Dabiq en de komst van de Romeinen onderdeel zijn van het apocalyptische sprookje, zo zijn Tharkan en zijn bruid Seda dat net zo goed. Door types als Tharkan regelmatig op te laten treden in de agitprop-filmpjes rond het sprookje van ISIS, schiet de PR-afdeling zich onbedoeld in de eigen voet. Inlichtingen en open bronnen hebben immers laten zien dat ISIS een breed middenkader in de commandostructuur heeft gebouwd, en dus niet letterlijk strijdt volgens de geveinsde vertellingen in hun fantasievolle fabelfilmpjes.

Voorkom het uitkomen van de profetie

Strategisch gezien levert deze discrepantie waardevolle informatie op voor de coalitie.
In principe hoeft de Westerse coalitie namelijk alleen maar het sprookje onderuit te trekken (door bijvoorbeeld juist niet met grondtroepen in Noord-Irak aan te komen). Een organisatie die is gebouwd op een heilige aankondiging, gaat uiteindelijk vanzelf kapot zodra deze profetie niet uit lijkt te komen. In feite gaat het hier om het kapotmaken van het moreel. Volgens Sun Tzu zijn succesvolle militaire leiders altijd realistisch en verspillen ze geen bronnen aan onbereikbare doelen. Dit is precies de zwakte van ISIS: het religieus fanatisme geeft hen sterke slagkracht op het veld, maar is direct ook gebaseerd op een belofte. En voor de stichting en het behoud van een staat is het lastig om de eeuwige belofte te zijn: op een gegeven moment moet deze toezegging kristalliseren in de realiteit.

Juist daarom is ISIS niet te verzwakken op de conventionele manier. Dezelfde profetie verwacht namelijk dat 1/3 van de moslims die het opnemen tegen de Romeinen zullen omkomen als martelaren. De coalitie kan nog zo mooi bombarderen, elke dode is een stap dichterbij de 1/3 en de uiteindelijke vervulling van de profetie. Westerse coalities dienen de technologische superioriteit niet te overschatten (zoals het geval in Afghanistan, Somalië en de Balkan) en de kracht van (in dit geval religieus) fanatisme niet te onderschatten. Het moet slechts voorkomen dat de profetie van ISIS bewaarheid wordt in de realiteit.

Indien zij wil slagen heeft de coalitie geen grondtroepen nodig, maar een olifant met een hele lange snuit.