Op zondag ontploften in Gaza diverse bommen. De oorlog die Egypte tegen ISIS voert in de Sinaï, lijkt over te slaan naar het door Hamas gecontroleerde gebied. ISIS zou namelijk voor de aanslagen verantwoordelijk zijn. Tijd voor Hamas om toch eindelijk om de tafel te gaan zitten met gezworen vijand Israel.

Zondag werd Gaza opgeschrikt door vier explosies bij auto’s van leden van Hamas. Eerder vorige week werd de strook, waaraan minister Koenders nog geen paar dagen daarvoor een bezoek bracht, ook al opgeschrikt door aanslagen. Direct na de explosies van afgelopen zondag meldden diverse bronnen, onder wie Richard Schneider van de Duitse ARD, dat niet alleen Hamas, maar ook leden van de Islamitische Jihad een klopjacht op ISIS-cellen in Gaza zouden hebben geopend. En dat is opmerkelijk, want de Islamitische Jihad en Hamas verkeren niet altijd op beste voet met elkaar. Hamas vuurt vanwege de wapenstilstand met Israel geen raketten vanuit Gaza op Israëlisch grondgebied meer af; dat is uiteraard schending van het bestand. Maar met regelmaat van de klok blijkt de organisatie weerbarstige broertjes, lees: onder meer de Islamitische Jihad, niet in de hand te kunnen houden en worden er toch raketten richting Israel gelanceerd. Die raketten komen overigens vaker in Gaza zelf neer dan in Israel.

Standrechterlijk geëxecuteerd

Nu is Hamas uiteraard bepaald geen vredelievend clubje. Het staat op de lijst van terroristische organisaties in vrijwel de gehele westerse wereld. Politieke tegenstanders worden door de organisatie achter motoren door de straten van Gaza-Stad gesleept of standrechtelijk geëxecuteerd. Ook streeft Hamas nog altijd naar de totale vernietiging van de staat Israel. En met Abbas’ Fatah, een andere ondemocratische club die de scepter zwaait over de Westbank, wil het ook al niet boteren.

Volgens Jeruzalem vond de IDF tijdens een van hun acties geheime Hamasdocumenten met plannen om de regering in Ramallah ten val te brengen

Tijdens operatie Protective Edge die de Israëli’s vorig jaar zomer ondernamen nadat het land een barrage van raketten op zijn grondgebied hadden moeten incasseren, brachten de Israëli’s een opzienbarend plan aan het licht. Volgens Jeruzalem vonden de Israëli Defense Forces (IDF) tijdens een van hun acties geheime Hamasdocumenten met plannen om de regering in Ramallah ten val te brengen.

Seculier versus Islamistisch

Daarmee werd eens te meer bewezen dat de zogenaamde eenheidsregering tussen Hamas en Fatah slechts een schijnvertoning was, een clubje opgetuigd voor de bühne om zo een statusverandering te bemachtigen bij de VN, waar die organisatie uiteraard intrapte. Vorige week woensdag bood dat eenheidskabinet zijn ontslag aan.

Belangrijkste struikelblok dat leidde tot dat ontslag: Hamas zou niet langer met Fatah een gemeenschappelijk Palestina willen vormen, maar op het piepkleine strookje land (360 km2 met ruim 1.8 miljoen inwoners) een eigen islamistische staat willen uitroepen. Even voor de goede orde: Fatah is een seculiere organisatie en heeft weinig tot niets op met de sharia, die wel in Gaza is ingevoerd. Op de Westbank wonen zowel absoluut als relatief ook veel meer christelijke Palestijnen, die niets van de sharia moeten hebben.

De legendarische verdeeldheid onder de Palestijnen, die wordt gemaskeerd door het feit dat er al sinds 2007 zowel in Gaza als op de Westbank geen democratische ‘nationale’ verkiezingen meer hebben plaatsgevonden, was nog nooit eerder zo duidelijk zichtbaar als nu. Dat maakt ze ook bij eventuele vredesbesprekingen waar nu opnieuw voorzichtig over gesproken wordt, een zeer onbetrouwbare gesprekspartner, want de wereld weet niet bij wie het mandaat ligt van de Palestijnse kiezer.

The devil you know

En toch is de vraag gerechtvaardigd of Hamas helemaal moet worden buitengesloten. Of is het juist nu een goed moment voor de Israëli’s om te kijken of er niet iets van een dialoog met Hamas op gang kan komen? Want de organisatie proberen militair uit te schakelen, hoe gerechtvaardigd ook, levert alleen al onvoorstelbaar veel imagoschade op, zo hebben we afgelopen zomer kunnen zien.

In het Midden-Oosten worden twee wetten immers keer op keer weer bewezen: The devil you know is better than the devil you don’t know, en: onder druk wordt alles vloeibaar. Over die duivel gesproken: je ziet het bij Assad en je ziet het bij Hamas. Niemand zal het hardop zeggen, maar Israel zal niet rouwig zijn als de Syrische president Assad de touwtjes in het buurland in handen houdt. Ja, hij is een wrede, gewetensloze potentaat. Maar Israel kent diens wreedheid en gewetenloosheid. Assad is voorspelbaar.

ISIS gaf op zondag met de aanslagen op de Hamas-voertuigen een duidelijk signaal af: ‘We zijn hier, in Gaza, en we weten je te vinden.’

De grens tussen Israel en Syrië is sinds de Jom Kippoeroorlog in 1973 de rustigste geweest. Pas nu clubs als Jabhat al Nusra en ISIS elkaar beschieten aan de grenzen met de door Israel geannexeerde Golan, wil er zo nu en dan een verdwaalde raket afzwaaien richting door Israel gecontroleerd gebied. Nu is die situatie daar niet te vergelijken met de agressie die Hamas door de jaren heen richting Israel heeft getoond. Maar voor Israel liggen er nu wel kansen.

ISIS weet de Hamas-leiders te vinden

Hamas blijkt opnieuw uitermate kwetsbaar. Het wordt niet alleen in de tang gehouden door de Israëlische blokkade, ook is de verhouding met Fatah op een historisch dieptepunt beland. Hamas heeft na de val van Morsi in Egypte een zeer belangrijke bondgenoot verloren want al-Sisi is in ieder geval in taal een zo mogelijk nog grotere vijand van Hamas dan Israel. En nu is er die nieuwe bedreiging: ISIS, die op zondag met de aanslagen op de Hamas-voertuigen een duidelijk signaal afgaf: ‘We zijn hier, in Gaza, en we weten je te vinden.’

Voor Israel ligt hier een historische kans die al jarenlang wordt bepleit door vooraanstaande Israëlische veiligheidsexperts en wetenschappers als Shlomo Avineri. Zie bijvoorbeeld ook de documentaire The Gatekeepers, waarin zes voormalige kopstukken van de veiligheidsorganisatie Shin Bet aan het woord komen. De boodschap van niet alleen Avineri maar ook van diverse hoofdrolspelers in The Gatekeepers: ga praten met Hamas.

Publiek geheim

Het is een publiek geheim dat Hamas op dit moment een groot deel van het door Israel naar Gaza geëxporteerde cement niet gebruikt voor de wederopbouw van Gaza, maar voor de aanleg van nieuwe tunnels. Maar even zo ‘geheim’ is dat er achter de schermen indirecte onderhandelingen gaande zijn tussen Israel en Hamas over een langduriger wapenstilstand.

Er zijn zelfs bronnen die beweren dat Hamas zo nu en dan en via via Israel ‘verzoekt’ om locaties in Gaza, waar Islamitische Jihad-cellen raketten vandaan lanceren, uit te schakelen.

Voor zowel Hamas als voor Israel geldt: het zijn vijanden die elkaar kennen.

Hamas voelt de hete adem van ISIS in de nek. En daar hebben beide partijen een gemeenschappelijk belang

En dan komt de tweede wet van het Midden-Oosten in het spel: onder druk wordt alles vloeibaar: hoe sterk Israel militair gezien ook is, het loopt het risico af te stevenen op een internationaal politiek isolement. Het heeft een positieve imago-impuls hard nodig, hoe onterecht dat negatieve imago mijns inziens ook is. Hamas voelt de hete adem van ISIS in de nek. En daar hebben beide partijen een gemeenschappelijk belang. Israel zou ISIS niet op drie kilometer afstand van Sderot (een Israelische grensplaats die met regelmaat van de klok onder Gazaans raketvuur ligt) moeten willen. De machtsbasis van Hamas in Gaza staat onder druk. Dus is het geen tijd voor een ‘monsterverbond’? Als Hamas de vernietiging van de staat Israel uit zijn handvest schrapt, want dat is een essentiële voorwaarde, zou dat zeker, al is het maar achter de schermen, een mogelijkheid zijn. Ik hoop dat minister Koenders tijdens zijn bezoek aan Gaza, de Gazanen daar op heeft gewezen.