Na het debacle rond de vredesbesprekingen geleid door John Kerry leek een oplossing voor het Israëlisch-Arabisch conflict verder weg dan ooit. Maar vanaf februari zijn er vanuit de regering Netanyahu toch weer oproepen richting Abbas om opnieuw rond de tafel te gaan zitten.

In Israël zijn hevige discussies gaande over de toekomst van het land en de manier waarop samen te leven met Arabische Israëli’s en de Palestijnen. Israël heeft op dit moment een centrumrechtse regering. In de coalitie zit Beit haJehudi, de rechtse partij met de charismatische Naftali Bennett als leider. Deze partij staat de groot-Israël gedachte voor, waaronder ook de Westbank zou moeten vallen. Op de Westbank liggen plaatsen die van oudsher als Joods hartland worden beschouwd, zoals Hebron. Hoe Bennett een groot-Israël precies voor zich ziet, is niet duidelijk want een simpel demografisch rekensommetje leert dat het een onmogelijke optie is als Israël op langere termijn democratisch wil blijven. Binnen de groene lijn van 1967 leven zo’n zes miljoen Israëli’s van wie twintig procent Arabieren. Op de Westbank wonen miljoenen Arabieren en zo’n 450.000 Joodse Israëli’s in de zogenoemde nederzettingen.

De Westbank wordt internationaal gezien als ‘bezet gebied’. Hoewel daar het een en ander op kan worden afgedongen – er valt veel te zeggen voor betwist gebied – moet van die term worden uitgegaan als het conflict ooit wordt opgelost door middel van een tweestatenoplossing. Immers, de Westbank zal dan worden uitgeroepen tot Palestijnse staat.

Oud en moe

Wat maakt het hele conflict nu zo complex? Allereerst zit er op de Westbank een autocratische, corrupte Palestijnse Autoriteit, op dit moment geleid door Mahmoud Abbas. Abbas is oud en moe, en heeft bewezen een zwak leider te zijn. Democratische verkiezingen hebben sinds 2007 niet meer plaatsgevonden, dus hoe groot zijn draagvlak onder de Palestijnse bevolking werkelijk is, weet niemand. Hoewel Netanyahu bouw van huizen in de nederzettingen zoveel mogelijk heeft geprobeerd te beperken, is het een vaststaand feit dat de Joodse aanwezigheid op de Westbank groeit. Vooral in religieuze settlements is het geboortecijfer torenhoog.

Daarbij moet worden aangetekend dat in eerdere vredesonderhandelingen oplossingen voor de grootste nederzettingen werden gevonden, door middel van landswaps. Die nederzettingen liggen namelijk voor het grootste deel vlak langs de bestandslijn van 1967 en ze kunnen worden ingeruild voor andere gebieden langs de grens die aan de Palestijnen worden toebedeeld.  Daarnaast is er een ander probleem. Iedereen die op dit moment roept dat de staat Palestina nu zo snel mogelijk moet worden uitgeroepen en erkend (D66 is daar bijvoorbeeld voorstander van) gaat volledig voorbij aan het feit dat er geen enkel bewijs is dat ‘Palestina’ zichzelf als staat zal kunnen bedruipen. Corruptie en mismanagement en grote financiële problemen zijn schering en inslag.

Het is in het geheel niet ondenkbaar dat er een coup zou kunnen worden gepleegd op de kwetsbare Palestijnse Autoriteit

Terecht vraagt Israël zich af of het in het zeer instabiele Midden-Oosten er nog zo’n buur bij wil hebben. Het is in het geheel niet ondenkbaar dat er een coup zou kunnen worden gepleegd op de kwetsbare Palestijnse Autoriteit. Bijvoorbeeld door Hamas, of erger, met alle gevolgen van dien. Als je even de kaart van Israël bekijkt, zie je dat de Joodse staat bij Netanya maar 16 kilometer breed is en heel moeilijk verdedigbaar. Een agressief bewind op de Westbank zou dramatische gevolgen kunnen hebben.

Bevolkingsgroei

Een andere complicerende factor is dat met het Hamasbewind in Gaza niet valt te onderhandelen. Allereerst kunnen Hamas en de Palestijnse Autoriteit niet met elkaar door één deur. Na de coup in 2007 in Gaza werden aanhangers van Fatah, de leidinggevende organisatie binnen de PA, rücksichtslos door Hamas vermoord. De organisaties kunnen nog altijd elkaars bloed wel drinken en Hamas heeft maar één doel: het uitwissen van de Joodse staat Israël. Daar waren ze deze week weer klip en klaar in. Tijdens de herdenking van de Nakba drie dagen geleden (de door de Arabieren als grote ramp geziene uitroeping van Israël) had Hamas maar één boodschap: Israël moet van de kaart geveegd.

Israël heeft nooit een territoriale claim op Gaza gelegd. Het is van oudsher Palestijns gebied

In de Gazastrook wonen 1,4 miljoen Palestijnen. De bevolkingsgroei daar is exorbitant (het had in de jaren zeventig 340.000 inwoners). Let wel, er staat in Gaza geen Israëlische soldatenlaars op de grond. Wel wordt de strook geblokkeerd. Uit angst voor import van oorlogstuig komt niets de grens over zonder goedkeuring vooraf van de Israëlische autoriteiten. Dat neemt niet weg dat ook na de laatste confrontatie tussen Israël en Gaza in 2014, het bewind daar toch weer kans heeft gezien allerlei tunnels te bouwen die tot ver onder Israëlisch grondgebied reiken. De laatste weken heeft het Israëlische leger een aantal tunnels, met behulp van informatie van een hoge Hamas official, kunnen vernietigen.

Verantwoordelijkheid

Israël heeft nooit een territoriale claim op Gaza gelegd. Het is van oudsher Arabisch gebied. Tijdens de vredesbesprekingen met Egypte in 1979 was Gaza het heetste hangijzer. Egypte wilde van de strook af. Israël wilde eigenlijk niets met Gaza te maken hebben, maar nam er toch de verantwoordelijkheid voor omdat de Egyptenaren anders geen vrede wilden sluiten. Overigens, de zuidoostgrens van Gaza wordt tot op de dag van vandaag beheerd door de Egyptenaren en sinds de val van Morsi is de samenwerking tussen Egypte en Israël in dat opzicht weer uitstekend.

Maar ook van Palestijnse kant is de roep om één staat luid. En niet verwonderlijk

Terwijl een groot deel van de Arabische wereld in brand staat, is het in dit gebied relatief rustig. Relatief, want de laatste tijd is het vanuit Gaza weer onrustig. En ook zijn er de afgelopen maanden tientallen incidenten in Israël geweest: Arabieren, vaak nog heel jong, die Joodse Israëli’s, veelal gewone burgers, op straat aanvielen met messen. Intussen is de discussie in Israël over een eenstaten- of tweestatenoplossing weer hoog opgelaaid. Er worden allerlei onderzoeken gedaan onder de bevolking. Voor Joods Israël bestaat één staat uit Israël en de Westbank. Gaza is daarbij uitgesloten. Maar van Palestijnse kant is de roep om één staat ook luid. En niet verwonderlijk. Veel Palestijnen zouden het liefst zien dat het hele gebied, van Gaza tot de Jordaan, één (Arabisch!) land zou worden.

Eis tot terugkeer

Daarbij ligt ook nog het recht op terugkeer, beter: de eis tot terugkeer op tafel. Iedere Arabier die ooit uit Israël is gevlucht, en diens kind, en diens kleinkind en achterkleinkind, zou moeten kunnen terugkeren naar de plaats waar de oorspronkelijke vluchteling (vaak een groot- of overgrootouder) vandaan kwam, in de Joodse staat. Een onmogelijke eis die in stand wordt gehouden door de UNWRA, de organisatie speciaal aangewezen door de VN die in tegenstelling tot andere vluchtelingenvraagstukken, alleen voor de Palestijnen zo’n uitzondering maakt. Als bovenstaande ooit ten uitvoer zou worden gebracht, houd je geen Israël met een Joods karakter meer over. Om simpele demografische redenen: er zou een Arabische meerderheid ontstaan.

De tijd werkt in hun voordeel omdat ze dan simpelweg, democratisch, de hele Joodse natie zouden kunnen wegstemmen

En dat is precies waar veel Palestijnen op hopen. De tijd werkt in hun voordeel omdat ze dan simpelweg, democratisch, de hele Joodse natie zouden kunnen wegstemmen. Daarom blijft een tweestatenoplossing de enige oplossing in dit conflict. Twee staten voor twee volkeren. Uit de laatste berichten in Israël blijkt dat Netanyahu probeert meerdere partijen in zijn kleine coalitie (een meerderheid in de Knesset van twee stemmen) uit te breiden om daarvoor meer draagvlak te creëren.

Niet opgepikt

Al vanaf februari roept hij Abbas op opnieuw rond de tafel te gaan zitten voor onderhandelingen. Iets wat door de media in Nederland niet wordt opgepikt. Abbas antwoordt niet. Ook dat wordt niet opgepikt. Tegelijkertijd denkt Frankrijk met een voorstel te komen, maar Europa is in de ogen van Israël een onbetrouwbare partner, zeker gezien de eenzijdige boycotmaatregelen die door de Europese lidstaten  worden getroffen, die ze niet laten gelden voor andere landen met een vergelijkbare situatie. Europa prijst zichzelf daarmee als serieuze vredespartner uit de markt. Zelfs een oud voorstel van de Arabische Liga wordt weer uit de kast getrokken, ook omdat Israël en een aantal Arabische landen vanwege ISIS en de dramatische situatie in Syrië toenadering tot elkaar zoeken. De relatie tussen Israël en die Arabische landen was nog nooit zo goed als nu. Op Amerika hoeven de gesprekspartners in ieder geval voorlopig niet te rekenen. Het is verkiezingstijd en het valt nog maar te bezien of de volgende bewoner van het Witte Huis zich in dit wespennest durft te begeven, zeker na de blamage van John Kerry, die hij overigens voor een groot deel aan zichzelf te danken heeft. De enige oplossing lijkt voor nu dus rechtstreekse onderhandelingen tussen Netanyahu en Abbas. Maar die wil moet dan wel van twee kanten komen.