Vrijdag vinden in Iran verkiezingen plaats, maar veel zal er niet veranderen. Hoewel president Rohani een menselijker gezicht laat zien dan zijn voorganger Ahmedinedjad, vertellen de kille executiecijfers een ander verhaal. Iran is en blijft een schurkenstaat, hoeveel verdragen het ook sluit met het Westen over de eigen nucleaire aspiraties.

Dinsdagavond zond de VPRO de boeiende documentaire ‘The Greatest Party on Earth’ uit over de decadente viering van 2500 jaar Perzische monarchie, het allergrootste feest ooit op aarde gehouden. Dat was in 1971 met als stralend middelpunt de Sjah, ‘King of Kings’ en zijn vrouw Farah Dibah. Het is een intrigerend portret, waarin ook beelden zijn opgenomen van de ‘gewone Iraniërs’ van toen: mooie mensen, westers gekleed, vrouwen in korte rokjes. De extravagantie van het feest zelf, dat door de internationale beau monde en alle andere koningshuizen (en keizerhuizen, zoals de Ethiopische keizer Haile Selassie) werd bijgewoond, is stuitend. Geen wonder dat het Iraanse volk, dat door een militaristische elite wreed werd onderdrukt, ontevreden was en hunkerde naar verandering.

Hoewel Rohani zich voorzichtiger uit dan zijn voorganger tonen de cijfers aan dat zijn bewind zo mogelijk nog repressiever is dan dat van Ahmadinejad. Onder Rohani vinden relatief meer executies plaats

Die verandering kwam, in 1979. De Sjah werd afgezet, de Iraniërs kregen er geen vrije democratie voor terug, maar een radicaal islamitische theocratie onder leiding van de uit Franse ballingschap teruggekeerde ayatollah Khomeini. Inmiddels is het zijn opvolger, ayatollah Ali Khamenei, die al decennialang aan de touwtjes trekt. De presidenten zijn zijn lakeien. De agressieve Ahmadinejad was dat, en laat u niets wijsmaken, ook de zoetgevooisde Rohani is dat. Hoewel deze zich voorzichtiger uit dan zijn voorganger, tonen de cijfers aan dat zijn bewind nog repressiever is dan dat van Ahmadinejad. Onder Rohani vinden relatief meer executies plaats. Iran is daarmee na China ‘trotse tweede’ op de lijst van landen waar de meeste executies ter wereld plaatsvinden. Met dien verstande dat China natuurlijk een veelvoud aan inwoners kent.

Verboden terrein

De Iraanse diaspora, vluchtelingen in alle politieke soorten en maten, verlangt naar de dag dat zij kan terugkeren naar een vrij Iran. Maar hoewel het voor ons westerlingen nu steeds gemakkelijker wordt om dit land van de Sprookjes uit Duizend-en-één-nacht te bezoeken, kijken de bannelingen lijdzaam toe hoe hun thuisland voor hen nog altijd verboden terrein is. Tenminste, als hun leven hen lief is. Het grote probleem van de diaspora is dat die totaal verdeeld is en daardoor geen vuist kan maken tegen het huidige bewind. Van mujahedin tot communisten en van Reza Sjah (de zoon van de verdreven Sjah) tot burgerlijke seculiere krachten: ze kunnen niet over elkaars verschillen heen stappen om zo vanuit het buitenland meer druk uit te oefenen en eventuele oppositiekrachten in het land zelf te ondersteunen.

Via oproepen op Facebook gingen duizenden Iraniërs de straat op. Maar het eindigde in een bloedbad

We zijn het allemaal bijna vergeten, maar heel even leek het erop dat de Islamitische Lente begon in Iran. Let wel, we kunnen hier niet het woord Arabische gebruiken omdat Iran geen Arabisch land is. Ook de taal verschilt essentieel van het Arabisch. Waar laatstgenoemde een semitische taal is, is het Farsi van oorsprong Indo-Europees. Wie weet zich nog de Groene Golf te herinneren, vlak na de verkiezingen in 2009. Ook hier was voor sociale media een grote rol weggelegd. Via oproepen op Facebook gingen honderdduizenden Iraniërs de straat op. Maar het eindigde in een bloedbad. De beruchte Revolutionaire Garde wist daarna wat het te doen stond: de ijzeren greep om het volk werd nog eens extra versterkt. Protesten in de kiem gesmoord. En de straat op durfde niemand meer.

Wreed neergeslagen

Het volk werd lam geslagen en iedere vorm van verwesterlijking en vrijheid in het dagelijks leven ging nog dieper ondergronds. Het deed de Nobelprijswinnares en mensenrechtenactiviste Shirin Ebadi in 2012 in De Rode Hoed verzuchten: “Revoluties worden niet via social media gemaakt maar op straat. En de Iraniër durft de straat niet meer op.” Ze deed die uitspraak op een symposium georganiseerd door Radio Zamaneh, een radio-omroep die zich vanuit het Westen concentreert op Iran en zo probeert Iraniërs toch van vrije nieuwsgaring te voorzien. Directeur Arjen de Wolff had haar uitgenodigd, de Arabische Lente was net uitgebroken en leek nog hoopvol. In Iran was die lente toen al wreed neergeslagen.

Op 9 februari werd ter ere van de 37ste verjaardag van de Iraanse revolutie een Hamas-delegatie met alle egards binnengehaald

Nu Iran vanwege het nucleaire verdrag weer lijkt te zijn opgenomen in de vaart der volkeren, probeert het aan alle kanten meer invloed in de regio te krijgen. Uiteraard is er de steun voor Assad, sjiitische rebellengroepen in Jemen en Hezbollah. Maar kortgeleden zijn ook de banden met Hamas weer eens aangehaald. Op 9 februari werd ter ere van de 37ste verjaardag van de Iraanse revolutie een Hamas-delegatie met alle egards binnengehaald. Daarmee bewees het sjiitische Iran hoe graag het de leidinggevende rol in de regio wenst uit te breiden. Hamas is immers niet de meest voor de hand liggende bondgenoot: het is een soennitisch religieuze beweging en staat ideologisch gezien het dichtst bij de inmiddels verboden Moslim Broederschap. Maar ach, als het gaat om Israël pesten worden zelfs gezworen vijanden dikke vrienden. Zo rolt het Midden-Oosten nu eenmaal.

Fatwa opnieuw bekrachtigd

Hervormingsgezinden in Iran hopen heel voorzichtig met deze verkiezingen iets meer vrijheden in de toekomst te verwerven. Ongetwijfeld zullen de ‘meest progressieven’ kunnen rekenen op veel stemmen tijdens de komende verkiezingen, vooral in de grote steden. Maar dat alles dan wel binnen de kaders vastgesteld door Khamenei. En die kaders blijven onveranderd strak. Vorig jaar nog werden makers van een YouTube-filmpje opgepakt omdat ze het hadden gewaagd als Iraniërs te dansen op het liedje ‘Happy’ van Pharrell Williams. Een Facebook-initiatief waarbij Israëli’s verklaarden van Iran te houden, en Iraniërs verklaarden te houden van Israëli’s, stierf na een eerste hype een zachte dood. Kortgeleden nog werd de fatwa die ayatollah Khomeini in 1989 afvaardigde tegen Salman Rushdie, de schrijver van de islamkritische Duivelsverzen, nog eens opnieuw bekrachtigd.

Kortom, verkiezingen of geen verkiezingen, er is niets nieuws onder de Iraanse zon. Een keizerlijke dictatuur is vervangen voor een theocratische, Khomeini is Khamenei geworden, Ahmadinejad werd Rohani, maar uiteindelijk blijft de onderdrukking voor de erudiete en ontwikkelde Iraniërs hetzelfde. Arjen de Wolff, inmiddels directeur van Radio Zamaneh af, verzuchtte dan ook terecht op Twitter tijdens de uitzending van The Greatest Party on Earth: ‘Vervang de uniformen door tulband en aba, de bubbels door de koran, en nothing changed.’ Ook de komende verkiezingen zullen voor de arme Iraniërs niets veranderen.