Vandaag ontmoet Erdogans waterdrager, de Turkse premier Davutoglu, Mark Rutte in het Catshuis, met als voornaamste onderwerp van gesprek: pecunia. Turkije zal zijn strategisch-geografische ligging in de vluchtelingencrisis tot op het bot uitbuiten. Intussen worden noodkreten uit Jordanië en Libanon genegeerd. Erdogan rules, en Europa kan weinig anders doen dan hem (deels) zijn zin geven.

Ja, natuurlijk is opvang van Syrische vluchtelingen in de regio de beste oplossing. Maar dan moet die regio daar wel toe in staat worden gesteld. En ja, natuurlijk betekent dat als Europa bijdragen in de enorme kosten en het helpen oplossen van de logistieke problemen waarmee de armste landen in het Midden-Oosten te maken hebben. Die armste landen dragen nu de zwaarste lasten terwijl de Golfstaten hun snor drukken. Want de verhoudingen liggen totaal scheef: zowel tussen de islamitische landen onderling, als bijvoorbeeld tussen Europa en de Verenigde Staten.

Libanon meet een kwart van Nederland hen heeft zo’n 1.8 miljoen vluchtelingen opgenomen, op een bevolking van 4.5 miljoen

Laten we beginnen met een paar cijfertjes want die maken de zaak inzichtelijk. De drie landen die op dit moment de zwaarste vluchtelingenlasten in de regio dragen, zijn Libanon, Jordanië en Turkije. Een vergelijking: Libanon met een oppervlak dat ongeveer een kwart meet van dat van Nederland (rond de 10.450 km2 tegenover 41.500 km2) heeft een bevolking van ongeveer 4,5 miljoen (Wereldbank, 2013). De schatting is dat Libanon aan het einde van 2015 zo’n 1,8 miljoen Syrische vluchtelingen had opgenomen.

25 procent van het budget

Jordanië, een zandbak iets meer dan twee keer zo groot als Nederland met een bevolking van 6,5 miljoen (Wereldbank, 2013) heeft 635.000 Syrische vluchtelingen binnen de grenzen. Turkije (ongeveer twee keer zo groot als Duitsland) met 75 miljoen inwoners (Wereldbank, 2013), had einde 2015 rond de 1,7 miljoen Syrische vluchtelingen binnen de grenzen. Vorige week luidde koning Abdoellah II van Jordanië op de BBC de noodklok. Het vluchtelingenprobleem vreet 25 procent op van zijn jaarlijkse budget. 130.000 Syrische kinderen worden inmiddels opgenomen in het Jordaanse schoolsysteem, misschien kunnen daar nog 30.000 bij. 90.000 zullen aan de kantlijn blijven staan, aldus de koning. Intussen heeft de UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties een enorm probleem: chronisch geldgebrek. Lees wat VVD Tweede Kamerlid Han ten Broeke over de schrijnende situatie in Jordanië zei tijdens de behandeling van de buitenlandbegroting in de Tweede Kamer, afgelopen november.

Van 50 naar 13,5 dollar

Aantal asielaanvragen Syrische vluchtelingen, bron BBC/UNHCR

Aantal asielaanvragen Syrische vluchtelingen, bron BBC/UNHCR

Ten Broeke: “In het Jordaanse kamp Za’atari, waar op dit moment 80.000 Syrische vluchtelingen verblijven, sprak ik kampdirecteur Abdelrahman Al-Amoush. We spraken een uur met elkaar en het viel me op dat hij mij nog steeds niet had gevraagd of Nederland meer vluchtelingen kon opnemen. Toen ik hem vroeg waarom hij mij die vraag nog niet had gesteld, antwoordde hij: ‘Wat uw land opneemt is voor mij een afrondingsverschil. 2000 mensen? Die plaats ik in een handomdraai. Ofwel hier, ofwel in één van de andere vijf kampen in Jordanië of in het zesde kamp dat nu in aanbouw is. Maar waar ik u wel op aanspreek, meneer Ten Broeke, is het feit dat ik die mensen vanaf 1 december niet meer kan voeden. Midden 2014 kon het voedselprogramma van de VN nog 50 dollar aan voedselvouchers uitkeren per gezin, maar dat is in de herfst omlaag gebracht naar dertien en een halve dollar.’

‘Bovendien is onze wijze van financiering van hulporganisaties en vluchtelingenopvang dermate ad hoc, men nauwelijks vooruit kan plannen.’

“Vanaf 1 december zou het budget helemaal op zijn, aldus Al-Amoush. Dit komt volgens hem doordat er wel beloften door landen worden gedaan, maar die worden niet nagekomen. Bovendien is onze wijze van financiering van hulporganisaties en vluchtelingenopvang dermate ad hoc, dat Al-Amoush en zijn collega’s van de UNHCR nauwelijks vooruit kunnen plannen.” Zie Ten Broeke’s hele tekst met meer wetenswaardigheden hier.

“We will help you take them”

Abdoellah II van Jordanië heeft een groot probleem. Jordanië is straatarm en heeft een chronisch gebrek aan water. De nood is zo hoog dat de koning zelfs dreigde zelf de sluizen open te zetten en de vluchtelingen verder te laten trekken, omdat anders zijn land (en zelfs zijn eigen troon) in gevaar komt. Hij sprak over het Westen dat hem vanaf ‘higher moral ground’ beval meer vluchtelingen op te nemen, waaraan hij dreigend (en dat is over het algemeen niet zijn stijl) toevoegde: “If you want to take them? We will help you take them.”

Turkije heeft inmiddels 1,7 miljoen Syriërs in de kampen zitten. Minder dan Libanon, terwijl het meer dan zestien keer zoveel inwoners heeft en wel 78 keer zo groot is.

Van Barack Obama mogen in 2016 10.000 Syriërs het land van de ongekende mogelijkheden binnen

Nog een vergelijking: het afgelopen jaar haalde Duitsland, dat de helft van het Turkse oppervlak meet en 81 miljoen inwoners telt, volgens Die Welt meer dan een half miljoen vluchtelingen binnen. De UNHCR hield het erop dat daarvan 184.000 Syriërs waren. Zweden was goede tweede met 108.000 Syriërs. In Nederland (oppervlakte 1/9e van Duitsland met 17 miljoen inwoners) lagen de schattingen op ongeveer 58.000 en alleen Halbe Zijlstra waagde zich aan een schatting voor 2016, nog eens tussen de 50.000 en 60.000 vluchtelingen. En o ja, de Verenigde Staten doen ook nog iets: van Barack Obama mogen in 2016 10.000 Syriërs het land van de ongekende mogelijkheden binnen.

Miljardje meer of minder

Financiële donaties verschillende landen

Financiële donaties verschillende landen. Bron: Daily Mail

Terug naar Libanon, Jordanië en Turkije. De eerste twee hebben de pech dat ze niet rechtstreeks grenzen aan voormalig bolwerk Europa. Ze hebben meer recht op ‘chantage’ dan Turkije, maar het is Turkije dat ons werelddeel het best kan manipuleren door de sluizen in mindere of meerdere mate open of dicht zetten. En laten we wel zijn: als Europa de vluchtelingen niet binnen de grenzen wenst, dan zal het er in ieder geval voor moeten zorgen dat landen als deze drie de middelen krijgen om met een beetje fatsoen de te voeden monden kunnen voorzien. En ja, natuurlijk chanteert Erdogan Europa met z’n 3 miljard. Hij kan ook rekenen. Als buurland Griekenland de afgelopen jaren 400 miljard kreeg toegeschoven, dan mist men toch één, twee miljardjes niet?

Europa zal pragmatisch moeten denken. En ach, dat doen we toch ook met landen als Saoedi-Arabië en China?

Reken er maar op dat dat nog meer gaat worden en dat een significant deel van dat bedrag gaat eindigen in de zakken van de sultan van Ankara, diens corrupte familieleden en diens loopjongetjes. Europa zal pragmatisch moeten denken. En ach, dat doen we toch ook met landen als Saoedi-Arabië en China? In Iran (na China het land met verreweg de meeste executies) lopen we inmiddels de deur plat, dus over de mensenrechtenschendingen en beperking van vrijheid van meningsuiting in Turkije moeten we ons maar even heen zetten. Natuurlijk, we zouden dat geld beter kunnen oormerken voor de vluchtelingen dáár en doneren aan de instanties die het werk op de grond doen, zoals een Rode Kruis en Vluchtelingenwerk (want ook bij de UNHCR wil nog wel eens wat aan de strijkstok blijven hangen), maar zie het als een aflaat.

Opname in Golfstaten ver onder de 1000

Over aflaat en Saoedi-Arabië gesproken, zie hier een alleraardigst staatje van de financiële hulp die de wereld tot nu toe heeft geboden aan de vluchtelingen. Het is in Britse Ponden maar Nederland staat op een keurige elfde plaats met rond de 175 miljoen euro en laat bijvoorbeeld Frankrijk er achter zich. Kijk ook even naar het puissant rijke oliestaatje Qatar. Net als broederstaten de Verenigde Arabische Emiraten, Saoedi-Arabië, Koeweit etc. ligt het aantal in deze landen opgenomen vluchtelingen ver onder de duizend (!) Ja, 1.000.

Qatar is de grootste hufterstaat in het rijtje, omdat ze waarschijnlijk drukker zijn met het voorbereiden van het WK Voetbal

Nog een vergelijking: de gemiddelde Turk verdient zo’n 17.377 euro per jaar. In landen als de VAE en Koeweit ligt dat jaarinkomen op een gemiddelde van zo’n 41.500 euro. Waar de meeste Arabische landen dan tenminste hun aflaat betalen, blijft Qatar ook daarin ver achter. Qatar is de grootste hufterstaat in het rijtje. Ze geven relatief weinig geld uit en nemen geen vluchtelingen op. Geen aflaat dus, omdat ze waarschijnlijk drukker zijn met het voorbereiden van het WK Voetbal en de bouw van al die stadions die zo meteen miljoenen gaan uitgeven aan de klimaatverandering om de speelbaarheid op de velden op orde te krijgen onder de zinderende woestijnzon. Alhoewel, Qatar zou ook kunnen denken: al die vluchtelingen waren nog meer goedkope slavenkracht geweest. Met alle doden die vallen tijdens de bouw van de stadions mis je immers één, twee vluchtelingetjes niet. Als er ooit een reden was geweest om een WK Voetbal te boycotten, dan was het nu wel.

Turkije buiten de poorten houden

Kortom: de Arabische golfstaten laten hun geloofsbroeders graag wegrotten in de kampen. Europa eet genadebrood van Turkije en de twee landen die het zwaarst lijden, Libanon en Jordanië, komen achteraan in het rijtje prioriteiten. En wat alle cijfertjes hierboven niet tonen, is dat Europa niet alleen met een enorm aantal vluchtelingen zit, nee, het grootste probleem is de andere mentalitéít bij veel van die vluchtelingen, die het karakter van Europa blijvend zal veranderen. Een mentaliteit die veel beter thuishoort in Turkije, Koerden en Alawieten even uitgezonderd (en ja, ik weet dat ik generaliseer). Alleen daarom al zal Europa financieel genadebrood van het land moeten eten. Maar tegelijkertijd dient het ook twee andere zaken te doen: de gatenkaasgrens tussen Griekenland en Turkije zo veel mogelijk te sluiten en met Turkije over toetreding van het land tot de EU kletsen totdat het een ons weegt (u kunt dat, premier Rutte). Maar vooral, voorál dit land buiten de poorten houden. Dan maar een miljardje meer voor de Erdogan-dynastie. Ik ben er van overtuigd dat hem dat wel even zoet zal houden.