Afgelopen weekend vond er in de Poolse hoofdstad Warschau een massale demonstratie plaats. Directe aanleiding was de Onafhankelijkheidsdag van de natie, maar de betoging werd vooral bijgewoond door extreemrechtse betogers. Het werd een angstaanjagende vertoning.

Er zouden in totaal tienduizenden mensen op de manifestatie zijn afgekomen. Op beelden is te zien hoe zij met fakkels zwaaien en leuzen scanderen. Schokkend was ook het onverbloemde antisemitisme dat door sommige demonstranten werd uitgedragen: een man zei tegen een televisiejournalist dat hij er stond omdat hij de Joden uit de macht wilde zetten. Daarnaast waren er tal van extreemrechtse symbolen te zien. De demonstratie richtte zich ook tegen migratie in het algemeen en tegen moslims.

De demonstratie werd georganiseerd door een extreemrechtse club die vooral veel jongeren in de achterban heeft. Deze groep dweept openlijk met fascistisch gedachtegoed en eert fascisten uit de jaren ‘3o. Zo noemen zij zich ”Nationaal Radicaal Kamp”. Dezelfde naam als een fascistische groep die in 1934 werd opgericht. Hier wordt dus niet eens geheimzinnig over gedaan: deze mensen komen er brutaal voor uit dat zij fascisten zijn. En de aanhang groeit.

Dit alles laat een aantal zorgwekkende ontwikkelingen in Oost-Europa zien. Landen als Polen en Hongarije worden een steeds groter platform voor extreemrechts. Het effect is al merkbaar in de politiek: met name in Polen is de democratische rechtsstaat veel schade toegebracht door de huidige conservatieve regering. Om over Viktor Orban in Hongarije maar te zwijgen.

Ironisch genoeg hebben deze landen, zeker in vergelijking met West-Europese lidstaten van de EU, extreem weinig immigranten binnen de grenzen. Polen en Hongarije zijn bijna volledig mono-etnisch. Deze haat komt dan ook vooral voort uit angst voor wat zou kunnen komen.

Dat in onzekere tijden nationalisme de kop opsteekt is logisch te verklaren, maar het begint een steeds grimmiger sfeer te krijgen. Het valt te hopen dat redelijke en liberale krachten het tij in Europa snel kunnen keren. Dat mensen die zichzelf openlijk associëren met het fascistisch gedachtegoed door de straten van Warschau marcheren, is iets wat nooit kan en mag wennen.