De ontwikkelingen van de afgelopen weken hebben aangetoond dat wanneer het er werkelijk op aan komt, Europa visieloos is. Met dank aan Angela Merkel. Maar ook de ontwikkelingen in het Verenigd Koninkrijk moeten ons zorgen baren. Zijn we op weg naar een reddeloos Europa?

Je zult maar een Syrische vluchteling zijn, die jaren in een Turks kamp heeft gezeten en die naar het lopende vuurtje heeft geluisterd. Een vuurtje dat fluisterde dat Duitsland jou als vluchteling zou opnemen. Je zult maar zo iemand zijn, die Angela Merkel op haar blauwe ogen geloofde, en zo in dat vluchtelingenkamp in Turkije of waar dan ook, de biezen pakte en op weg ging naar het land van melk en honing: Duitsland. Om er vervolgens achter te komen dat het woord ‘gastvrij’ binnen twee weken van definitie is veranderd; dat de massahysterie na veertien dagen heeft plaatsgemaakt voor realiteitszin, dat de open armen zijn verdwenen en dat Schengen kraakt in zijn voegen. Het beste antwoord dat de leider van Europa, Duitsland, voor nu kan verzinnen voor de dramatische fout die het maakte, is, hoe cynisch, grenscontroles opnieuw instellen. Maandagavond probeerde het land door middel van een Europees ‘politiek besluit’ de toegebrachte schade naar de achtergrond te dringen, wat niet lukte. Dat zal ook op langere termijn niet lukken; het leed is al geschied. En hoe de politieke fall-out zal uitwerken is nog niet te overzien. In ieder geval heb je geen glazen bol nodig om te voorspellen dat Europees populistisch rechts tot in de details de gebeurtenissen van de afgelopen maand zal ge- en misbruiken voor eigen gewin, waarmee Merkel het tegenovergestelde bereikt van wat zij voor ogen had.

Hoofdpijndossier

Maar laten we even kijken naar hoe onze maatschappij op dit moment aan het veranderen is. Want dat is al veel eerder ingezet en krijgt nu, met de nieuwe vluchtelingeninstroom een extra injectie. Als vaste commentator bij het radio1-programma Dit is de Dag poneer ik om de veertien dagen een stelling. Van tevoren wordt met de redactie altijd even voor besproken welke stelling het meest actueel is. Was Griekenland maandenlang voorpaginanieuws, nu wordt Europa gegijzeld door een nieuwe hype: de vluchtelingen, een crisis die op termijn nog wel veel meer gevolgen zal kunnen hebben dan de bodemloze miljardenput die Griekenland heet en het karakter van onze beschaving veel intenser zal kunnen raken.

In 2010 zei Angela Merkel nog dat de multiculturele samenleving was mislukt. Wat er tussen dat jaar en nu is veranderd, is niet duidelijk

Het integratieprobleem is al jarenlang een hoofdpijndossier voor iedere regering. Niet alleen in Nederland, maar ook in Duitsland en andere ‘gewilde’ Europese landen. In 2010 zei Angela Merkel nog dat de multiculturele samenleving was mislukt. Wat er tussen dat jaar en nu is veranderd, is niet duidelijk. Klaarblijkelijk denkt Merkel dat die ontwikkeling essentieel is geweest, omdat zij nu honderdduizenden vluchtelingen uit diezelfde cultuur zonder aanzien des persoons binnen haar grenzen haalt. Dat ei van Columbus is mij echter ontgaan.

Mijn voorstel op Radio1 was een idee dat al drie jaar geleden is geopperd door minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher die ook het grote probleem van de achtergebleven integratie zag: zorg voor een verklaring die nieuwe Nederlanders moeten ondertekenen waarin zij stellen de normen en waarden van onze samenleving te respecteren. Daarbij worden zaken als vrouwenrechten en afstand doen van homohaat en Jodenhaat expliciet genoemd. Weiger je te ondertekenen, of blijkt later dat je je niet aan die verklaring houdt, dan is het zaak van een enkeltje retour naar regio’s waar je met die denkbeelden wel wegkomt.

Een ‘Haifietje’

Naast mij zat een Syrische vluchteling, Fadi Abjullahdad. Hij vluchtte destijds met zijn familie omdat zijn vader zich in Syrië niet meer veilig voelde. Waarom bleef onduidelijk. Zeven jaar (!) had Fadi in Nederland gewoond, voordat hij en zijn familie werden teruggestuurd. De man had vervolgens op eigen gelegenheid geprobeerd opnieuw Nederland in te komen. Na een paar pogingen lukte dat. Hij kreeg als enige van zijn familie asiel en doet nu een inburgeringscursus. Zijn familie was achtergebleven in Syrië. Ook hem werd gevraagd over mijn van Lodewijk Asscher afgekeken voorstel. Hij was het volledig eens met de stelling. Als je je niet aan de regels hield die in Nederland werden gesteld, moest je maar weer vertrekken, zo verklaarde hij. Hulde aan Fadi. Maar toen kwam deel 2. Fadi was sceptisch over het kabinetsplan om vluchtelingen op te vangen in de regio.

En tijdens dat gesprek kwam de aap uit de mouw. Het ging niet alleen over de Golfstaten die niets deden, nee die zelfs IS steunden, maar ook westerse landen als de Verenigde Staten en Israel deden dat. Ik vroeg het voor de zekerheid nog een tweede keer: De VS en Israel steunen IS? “Ja”, was het antwoord, waarmee ook deze Fadi een ‘Haifietje’ deed (u weet nog wel, die dame van GroenLinks en later de PvdA die bij Defensie werkte en die IS zag als een Zionistisch complot.)

Fadi en mevrouw Haifi, afkomstig uit verschillende regio’s in de Arabische wereld, leden toch behoorlijk aan dezelfde hersenkronkel

Ik vraag me af hoe wijdverbreid deze denkwijze is. Ondanks het feit dat deze Fadi toch redelijk geïntegreerd lijkt, en mevrouw Haifi al helemaal, lijden deze twee, afkomstig uit verschillende regio’s in de Arabische wereld, toch behoorlijk aan dezelfde hersenkronkel. Je zou bijna gaan denken dat beide wekelijks hele rollen aluminiumfolie verkwisten.

‘Wen er maar aan’

Nee, antisemitisme is het in de zuivere zin des woords niet. Maar het stemt niet optimistisch. Het doet denken aan een avond in een ambassade van een belangrijk Europees land, een paar jaar geleden. Het was een keurig intellectueel gezelschap dat daar op uitnodiging van de ambassadeur zat: een hoofd van een buitenlandredactie van een gerespecteerde krant, een paar arabisten, hoogleraren en politici. Het was de periode waarin Al-Katib nog werd gezien als een reddende engel voor het debacle in Syrië. Al Katib is een geestelijke en ‘wetenschapper’ van wie toen nog werd gedacht dat hij de oppositie in Syrië tegen Assad zou kunnen verenigen. Voorzichtig stelde ik dat meneer Al-Katib nogal wat antisemitische werken op zijn naam had staan. Moest van hem nu de verlossing komen? Op de vraag werd lacherig gereageerd. Ach, ik moest toch weten dat de hele Arabische wereld antisemitisch was. Het Kamerlid dat naast me zat, voegde daar nog aan toe: “Wen er maar aan.”

Corbyn noemt Hamas en Hezbollah ‘zijn vrienden’

En waar je als progressieve Jood dus ook ‘maar aan moet wennen’ is wat er nu gaande is in Engeland. Daar is Jeremy Corbyn als leider van Labour opgestaan die Hezbollah en een terroristische organisatie als Hamas ‘zijn vrienden’ noemt. Nu is Hamas soennitisch en Hezbollah sjiietisch, dus ze komen vanuit totaal verschillende ideologieën. Ze hebben wellicht beide Corbyn als vriend, ook hebben ze één gemeenschappelijke vijand. U raadt het: de Joodse staat Israel. De conclusie dat Corbyn geen vriend is van de meest democratische staat in het Midden Oosten is dus snel gemaakt. Dat een man met dit soort ‘vrienden’ kan worden gekozen tot leider van de op een na grootste partij van het Verenigd Koninkrijk moet ernstig zorgen baren.

Visieloos en stuurloos

Noem mij paranoïde, maar om te voorspellen dat met de huidige instroom vluchtelingen ook antisemitisme wordt geïmporteerd, hoef je volgens mij geen helderziende te zijn. Zoals de geschiedenis keer op keer heeft bewezen, houdt het echter niet op bij Jodenhaat. Onherroepelijk zal intolerantie en minachting (op z’n mildst) richting andere minderheidsgroeperingen volgen. Intussen zitten we met een visieloos Europa opgescheept. Redeloos, reddeloos, radeloos? Het is al te veel gebruikt en daarmee cliché geworden. Laten we er voor nu voor wat betreft Europa visieloos en stuurloos van maken. Voor reddeloos is het nog te vroeg, maar het is zeker niet ondenkbaar.