Terecht wordt gevraagd om eerlijke antwoorden op het vluchtelingendrama dat zich nu afspeelt in de Middellandse Zee, en straks weer op andere plaatsen. Op Jalta deed Mike Ackermans dat.

Terecht is er ook onvrede over de barmhartigheidspleidooien van linkse Gutmenschen in de media. Het idee voor de gek gehouden te worden over de ‘werkelijke vluchtelingenaantallen’ en de ‘werkelijke kosten’ van de immigratie leeft breed. In naam van de waarheid liet Geert Wilders daar een onderzoek naar doen. In naam van een andere (mondiale) waarheid wordt ons ook steeds voorgehouden dat we van de werkelijkheid wegkijken. Die werkelijkheid zou zijn dat er in Afrika en het Midden-Oosten nog veel meer mensen zijn die koste wat kost naar Europa willen, omdat armoede, oorlog en onveiligheid in grote delen van de wereld hen daartoe dwingen. Wat uiteraard de andere kant van dezelfde medaille is.

Ik ben het met degenen eens die stellen dat de EU weinig anders kan doen dan haar buitengrenzen zoveel mogelijk dichttimmeren. Niet omdat hier geen vluchtelingen uit arme landen meer welkom zijn, maar omdat elk vreemdelingenbeleid staat of valt met selectie aan de poort. Wie heel liberaal voor een ruimhartig vreemdelingenbeleid pleit, pleit ook voor stevige poortwachters, want als de hele wereld hier zomaar binnen kan, valt er al heel snel niet ruimhartig meer te wezen. Iedereen pleit in feite voor een restrictief vreemdelingenbeleid. Dat wil niet zeggen dat er geen ongewenste vreemdelingen binnenkomen. Het EU-gebied is te groot en te veelvormig om zich helemaal van de buitenwereld af te sluiten, terwijl open binnengrenzen ervoor zorgen dat lidstaten vreemdelingen die door de mazen van het net zijn geglipt naar elkaar kunnen doorschuiven. Dat is een grijze zone die niemand echt wil opheffen. We hebben ook geen zin om onze eigen vrijheid van reizen binnen Europa (een groot goed) op te geven. Dat zijn al die vluchtelingen ons niet waard.

Fysiek gezien is het dus al moeilijk om Europa waterdicht en met allerlei tussenschotten af te sluiten. Maar tegelijk laten de vluchtelingendrama’s op de Middellandse Zee zien dat je hier toch niet zo makkelijk binnenkomt, anders zouden de vluchtelingen wel een veiliger route kiezen. En Europa is ook beslist niet bezig de toegang makkelijker te maken. Alle voorgestelde ‘oplossingen’ zijn erop gericht de zeeën beter te bewaken en te voorkomen dat er nog meer lijken op de kusten aanspoelen. Dat gaat met (overzienbare) kosten gepaard, maar daar staan opbrengsten tegenover die niemand kan berekenen omdat de kosten nog veel hoger zouden oplopen als er niets werd gedaan. Hier treden we meteen al op speculatief terrein, waarbij zoveel onbekenden in het spel zijn dat elke objectieve kosten-batenafweging onbegonnen werk is. Er is hoogstens een ruwe schatting mogelijk, waarbij alle partijen met hun eigen cijfers zullen schermen. En dan gaat het alleen nog maar over de grensbewaking, waarvan niemand de noodzaak werkelijk betwijfelt. Op een handjevol columnisten en cabaretiers na, die ons graag op onze morele tekorten wijzen. Maar als de paus zegt dat er geen mensen mogen worden buitengesloten, krijgt hij vaak te horen dat de Kerk van Rome hypocriet is of makkelijk praten heeft. Het is dus nooit goed.

Het echte probleem, dat tegelijk voor alle partijen ook een welkome uitweg is, zit in de definities. Niet alleen kun je eindeloos variëren met het vaststellen van wie of wat een vluchteling is, die definities veranderen ook steeds. Net als elk vreemdelingenbeleid, dat per land en per crisissituatie verschilt. Alleen al het onderscheid tussen echte en onechte vluchtelingen is een mer à boire. Je zou sofistisch gezien zelfs kunnen stellen dat alleen de onechte vluchtelingen de echte zijn, want alleen degenen zonder status kunnen nergens heen en belanden letterlijk en figuurlijk tussen wal en schip. Je hebt vluchtelingen in allerlei soorten en maten, maar de echte probleemgevallen zijn de illegalen en de uitgeprocedeerde asielzoekers die weigeren aan hun uitzetting mee te werken. Daar zijn geen nette oplossingen voor. De rest kan in theorie eindeloos worden opgevangen zolang er noodfondsen zijn (potjes die in de rijke wereld praktisch altijd te vinden zijn, waarbij de redding nabij is als de politieke nood het hoogst is).
Humane rechtstaten kunnen niet met illegalen omgaan, omdat mensen pas bestaan als ze een status hebben en officieel zijn geregistreerd. Je moet jurist zijn om hier door alle bomen het bos te zien. Elke vreemdelingenadvocaat kan uitleggen dat het juridisch nog veel ingewikkelder zit en dat u en ik er niks van begrijpen. Maar zoals ik het begrijp zijn alle illegalen per definitie ongewenst, maar ook vaak als ongewenst vreemdeling geregistreerd, dus niet helemaal illegaal. De ‘echte’ illegalen blijven buiten alle statistieken, waardoor we ook niet weten hoe schrijnend ze zijn. Daar kunnen de autoriteiten van wegkijken zolang ze geen aanstoot geven of misdaden plegen.
Hier komen we bij het grensgebied tussen de bovenwereld en de onderwereld, wat mij betreft de kern van de zaak die tegelijk verklaart waarom er geen waterdicht vluchtelingenverhaal mogelijk is. Elke vluchteling ontvlucht een wereld die de zijne niet is en bijna altijd bestaat uit chaos, geweld, armoede en/of onderdrukking. Tegelijk wordt er toevlucht gezocht in een wereld die niet op hem of haar zit te wachten en die het liefst doet alsof hij of zij niet bestaat. Je zou kunnen spreken van een driedubbele kiekeboe, ware het niet dat de eindeloze vluchtelingenstromen zo in het blikpunt van de belangstelling zijn komen te staan dat wegkijken niet echt meer gaat (en volgens mij ook niet echt meer gebeurt). Wat niet wil zeggen dat er niet nog allerlei schemergebieden bestaan, die het voor alle betrokkenen mogelijk maakt het verhaal van schuld en boete en kosten en verantwoordelijkheid af te wentelen. Wat denk ik ook een geluk bij een ongeluk is, of een uitweg uit een rampgebied.

Wie naar de praktijk van de volksverhuizingen kijkt, ziet dat die altijd plaatsvinden van een gebied waar geen recht en orde heersen naar gebieden waar het beter is. In de jungle heerst het recht van de sterkste, dus we kunnen niet verbaasd zijn dat onder de vluchtelingen ook de sterkste komen bovendrijven. Dat ‘oneerlijk’ vinden mag als loepzuivere huichelarij worden bestempeld. Tegelijk blijft de ordelijke wereld natuurlijk waarde hechten aan waarachtige verklaringen, want op dieven, terroristen en oplichters zit niemand te wachten. Wij willen de ‘echte’ vluchtelingen, niet de onechte. Wat pas na zorgvuldige procedure is vast te stellen, een zorgvuldigheid die weinig te maken heeft met de ‘echte wereld’ waaruit de vluchteling komt. Dat hier nogal wat ruimte zit voor ‘leugenachtige’ verhalen, hoeft amper betoog. Zelfs Ayaan Hirsi Ali, onze meest onderscheiden vluchteling, is met een valse naam ons land binnengekomen.

In elk vluchtverhaal zit een gat, elke vluchteling draagt een wereld met zich mee waar wij niks van weten. Omgekeerd kent de vluchteling onze wereld niet en kent elke bureaucratie die voor opvang (en afstoting) moet zorgen zijn eigen labyrintische wegen. Het is een illusie te denken dat hier ooit een waterdicht systeem kan ontstaan waarbij de bokken van de schapen gescheiden worden en exact kan worden berekend hoeveel deze immigratiestroom kost dan wel opbrengt. Laat staan dat er een systeem bedacht kan worden waarbij ‘de last’ van alle vluchtelingen ‘eerlijk’ en ‘naar draagkracht’ over alle EU-staten kan worden verdeeld. Alleen die begrippen lenen zich alweer voor eindeloze woordenstrijd. Waarbij ook nog de vraag kan worden opgeworpen of Europa niet altijd ook over ‘reservecapaciteit’ moet blijven beschikken voor als de nood echt aan de man komt. Voor onszelf bijvoorbeeld, voor als de dijken overstromen en de stijging van de zeespiegels toch blijkt te bestaan, of voor vluchtelingen uit landen die echt bedreigd worden. Want alle Europese Joden mogen dan wel welkom zijn in Israël, maar hoe zit dat in Europa als Israël echt van de kaart wordt geveegd?

Zo kan ik nog wel wat voorbeelden bedenken. Daarom denk ik dat Europa de deur op een kier moet houden voor vluchtelingen uit álle crisisgebieden in de wereld en zich niet kan blindstaren op de kosten. Waterdichter kan ik het voor u niet maken. Het eerlijke vluchtingenverhaal bestaat niet en dat is misschien maar goed ook.