“Wat,” vroeg mijn hoofdredacteur, “ben je helemaal gek geworden?” Amnestie voor de Nederlandse fanatici van de Islamitische Staat, de extremisten, de moordenaars, de verkrachters… het lijkt op het eerste gezicht inderdaad een schoolvoorbeeld van progressieve naïviteit. Theedrinken on steroids, zeg maar. Toch vraag ik u het onderstaande met een open geest te lezen en mij op mijn woord te geloven wanneer ik u verzeker dat ik mij niet heb laten beïnvloeden door wat Lincoln “the better angels of our nature” noemde en dat ik op puur pragmatische gronden tot mijn amnestievoorstel ben gekomen.

Amnestie werkt namelijk. In Zuid-Afrika heeft de Waarheids- en Verzoeningscommissie enorm bijgedragen aan het uitblijven van een bloedige afrekening in de eerste post- Apartheidsjaren. Enkele jaren geleden begon de Nigeriaanse regering aan een ambitieus en succesvol amnestieprogramma bedoeld om gewapende milities in de Nigerdelta hun strijd op te laten geven. En in Syrië slaagt de regering van president Bashar al-Assad er steeds vaker in opstandelingen de wapens neer te laten leggen in ruil voor amnestie.

Spijtoptant moet samenwerken

Mijn voorstel voor Nederlandse jihadisten lijkt minder op bovenstaande voorbeelden en meer op het programma waarmee de VS-overheid via spijtoptanten de Amerikaanse maffia op de knieën heeft gekregen. Het gaat mij om extremisten die vrijwillig terugkeren naar Nederland en aan een aantal eisen voldoen waarover niet onderhandeld kan worden. De eerste is – zoals gezegd – het vrijwillig opgeven van de gewapende strijd en terugkeer naar ons land. Een IS-strijder die wordt gevangen genomen door het Syrische of Iraakse leger of door een vijandelijke militie en naar Nederland wordt teruggestuurd valt niet onder de regeling.

Polderjihadist Khalid K. uit Almere (rechts)

Polderjihadist Khalid K. uit Almere (rechts)

Vervolgens moet de teruggekeerde jihadi spijt betuigen, openlijk afstand doen van zijn daden en gedachtegoed en trouw zweren aan de regels en wetten van de Nederlandse rechtstaat en democratie. Bovendien –en dit is uiterst belangrijk – moet de spijtoptant samenwerken met de Nederlandse politie en veiligheidsdiensten. Alleen wanneer hij aan al deze vereisten voldoet, komt de ex-jihadist in aanmerking voor amnestie, blijft hij gevrijwaard van strafvervolging en kan hij eventueel worden opgenomen in een deradicaliseringstraject waarbij de overheid zich inspant een plaats voor hem in de samenleving te vinden. En ja, hier komt het zo gevreesde kopje thee: dat kan via arbeidsbemiddeling en hulp bij het vinden van een opleiding of huisvesting. Je wilt namelijk het risico vermijden dat de voormalige jihadist thuis zit zonder iets te doen en zijn oude makkers weer opzoekt.

Het heilige vuur gedoofd

Het spreekt voor zich dat alleen “gewone strijders” onder deze regeling vallen. Dus is er bewijs dat de jihadi in kwestie zich schuldig heeft gemaakt aan meer dan het lidmaatschap van een terroristische organisatie of het wederrechtelijk deelnemen aan de gewapende strijd, komt deze niet in aanmerking voor amnestie. Voor ontvoerders, onthoofders en verkrachters zijn all deals off.

Voor ontvoerders, onthoofders en verkrachters zijn all deals off.

Dat is het hoe, nu het waarom. Ten eerste bereiken ons steeds meer berichten over teleurgestelde Europese jihadisten die niets liever willen dan de burgeroorlogen in Syrië en Irak de rug toekeren. (Lees hier het uitstekende artikel over Britse jihadi’s in The Guardian.) Onder de eerste groepen Nederlandse moslimvrijwilligers die naar Syrië vertrokken, zaten ongetwijfeld strijders die echt dachten dat zij hun medemoslims gingen bevrijden van het juk van dictator Assad. Dat zij toch terechtkwamen bij terreurorganisaties zoals het aan Al-Qaida gelieerde Nusrafront en vooral bij de Islamitische Staat, komt niet alleen omdat zij al zo radicaal waren of ter plaatse verder radicaliseerden, maar ook en vooral omdat deze milities de beste netwerken en de meeste buitenlandse vechters hebben. Als je geen Arabisch spreekt (zoals de meeste Nederlandse moslims), kom je al snel terecht bij groepen waar Nederlands, Engels, Frans of Duits wordt gesproken. Met name sinds de verschillende rebellengroepen – waaronder IS – elkaar in de haren zijn gevlogen, lijkt bij veel vrijwilligers van het eerste uur het heilige vuur wat gedoofd. Als zij in eigen land op amnestie kunnen rekenen, is de kans dat zij terugkeren groter, wat deze terreurorganisaties zou verzwakken en is dat niet iets waar iedereen op hoopt?

Infiltreren met spijtoptanten

Ten tweede kunnen de thuiskomers de Nederlandse politie en veiligheidsdiensten voorzien van waardevolle informatie over ronselpraktijken en wellicht zelfs over terreurnetwerken in Nederland (en Europa). Zoals de pentiti in Italië en de VS de maffia zware slag hebben toegebracht, zouden spijtoptanten politie en AIVD inzicht kunnen geven in het reilen en zeilen van de Islamitische Staat daar en hier. Islamitische terreurbewegingen zijn vaak erg moeilijk te infiltreren door buitenstaanders, dus informatie van voormalige leden van die bewegingen kan een goudmijn blijken bij het voorkomen van aanslagen in ons land en het afreizen van nieuwe extremisten.

isisMijn derde argument hangt hiermee samen: voor hen die gebruik maken van een amnestieregeling wordt het vrijwel onmogelijk om onder de radar van politie en justitie te blijven vliegen, wat de kans dat zij een aanslag in Nederland plegen aanzienlijk verkleint.

Broeders als kanonnenvoer

Last but not least is een succesvolle amnestieregeling een enorme PR-overwinning op extremisten en ronselaars. Wat maakt meer indruk dan een ex-jihadi die openlijk vertelt over zijn teleurstellingen, over de ware aard van de terroristen van IS, Jabhat al-Nusra en hoe al die criminele organisaties ook heten. Over het feit dat de jihadisten zelf voor hun leven moeten vrezen omdat hun Arabische “broeders” hen als kanonnenvoer gebruiken en bij het minste of geringste beschuldigen van spionage en verraad? Spijtoptanten kunnen een belangrijke rol spelen bij het voorkomen van radicaliseren. Ook hiervoor bestaan precedenten, denk aan ex-bendeleden die jongeren in Los Angeles met hun waargebeurde verhalen behoeden voor het lidmaatschap van Crips of Bloods.

Een succesvolle amnestieregeling is een enorme PR-overwinning op extremisten en ronselaars.

En de jihadisten die geen gebruik willen maken van deze amnestieregeling? Fuck’ em. Wanneer deze terugkeren naar Nederland, zeg ik: consequente vervolging en maximale bestraffing, daarna pas het paspoort afnemen en als ongewenst vreemdeling het land uitsodemieteren (eens kijken of de Marokkaanse koning bereid is hen amnestie te verlenen, meestal weten ze in dat land wel raad met dit soort uitschot). Met extremisten die nu nog willens en wetens vertrekken naar de Islamitische Staat of er helemaal niet van willen terugkeren, mogen we geen enkel medeleven hebben. De overheid moet alle beschikbare informatie over hen delen met de Amerikanen in de hoop dat ze een drone-strike of beter nog: een 1000 pond bom vanuit een Nederlandse F-16 op hun harses krijgen (zo dus). Is dat te hardvochtig voor de tere zieltjes van progressief Nederland? Jammer, maar oorlog is nu eenmaal een spreekwoordelijke hel. Of zoals Kurt Vonnegut gezegd zou hebben: So it goes.