Het weekend van 12 en 13 mei hield de Freie Demokratische Partei (FDP), de liberale partij van Duitsland, een partijcongres . Het eerste sinds de verkiezingen van afgelopen september en dus sinds het besluit om uit de coalitieonderhandelingen te stappen.

 

Zaterdag zette hij in een toespraak gelijk de toon: “Een land dat zich meer bezig houd met Karl Marx dan met blockchain is bezig de aansluiting te verliezen”.

Een andere gepeperde uitspraak van hem: “Als Helmut Kohl en Hans-Dietrich Genscher in 1989 net zo aarzelend waren geweest als Angela Merkel nu, zou de hereniging (van Duitsland) er nooit zijn geweest”.

De eerste uitspraak verwijst naar het tweehonderdste geboortejaar van Karl Marx, dat de afgelopen weken veel aandacht kreeg van de Duitse media. Hoewel rechtse partijen daar minder blij mee zijn dan linkse, zag Lindner een wezenlijk element over het hoofd. De herdenking zou meer te maken kunnen hebben met commercie dan met oprechte bewondering voor Marx. In 2017, 500 jaar Reformatie, was er net zo veel aandacht voor Maarten Luther. Liberalen kunnen moeilijk bezwaar maken tegen handelaren die ergens een slaatje uit proberen te slaan. Historici, filosofen en andere geesteswetenschappers benutten de hype om hun eigen werk onder de aandacht te brengen. Vorig jaar was het Luther, nu is het Marx. De laatste lokt veel Chinese toeristen naar zijn geboortestad Trier.

De tweede lijkt in eerste instantie meer hout te snijden. Merkel staat er bekend om geen initiatieven te nemen. Ze hakt de knoop pas door als het duidelijk is welke optie als enige overblijft. “Es gibt keine Alternative”. Een benadering die weinig daadkrachtig oogt, maar waarmee ze nu voor de vierde keer bondskanselier is geworden. Daarvoor was ze een paar keer minister onder Kohl. Linder daarentegen is nog niet eens deelstaatminister geweest. Hetzelfde geldt voor de huidige tweede man in de partij, Wolfgang Kubicki. Zij besloten afgelopen najaar om uit de coalitieonderhandelingen te stappen en voor de oppositie te kiezen. Twee mannen die nooit bestuursverantwoordelijkheid hebben gedragen, bekritiseren degene die al een decennium de machtigste vrouw van Europa is.

 

Zelfoverschatting?

Afgelopen weekend werd met geen woord gerept over het besluit oppositie boven regeringsverantwoordelijk te verkiezen. Bekeken door Nederlandse ogen vreemd. De SP trad in 2006, ondanks een verkiezingsoverwinning, niet toe tot de regering (waarbij eerlijkheidshalve vermeld moet worden dat dit ook uitsluiting door de PvdA geweest kon zijn). De PVV zei in 2012 haar steun aan het minderheidskabinet-Rutte I op. Beide partijen zijn daar tot nu toe niet van hersteld.

Op zondag discussieerde de FDP wel over Rusland. Kubicki pleitte voor het opheffen van de economische sancties. Het schaadde de economie, bemoeilijkte de dialoog en bracht een oplossing voor Oekraïne niet dichterbij. Uitzicht op een mogelijke terugkeer in de G8 zou Rusland echter milder kunnen stemmen op andere terreinen. Het congres en Lindner hielden vast aan de sancties.

Er is wat voor het standpunt van Kubicki te zeggen en debat voeren kan geen kwaad. Maar heeft de FDP niet dringendere zorgen? In het parlement is ze slechts de vierde fractie. Ze is niet eens de grootste oppositiepartij – de populistische AfD heeft twaalf zetels meer. De FDP zet momenteel in op ‘digitalisering’ (beleid omtrent internet en ICT), Europa en ‘Weltoffenheit’ (een term die lastig naar het Nederlands te vertalen is, het komt neer op gericht zijn op de wereld in plaats van je daarvoor af te sluiten). Al deze punten worden door vrijwel alle andere partijen ook voorgestaan. De uitzondering hierop is uiteraard de AfD, die door de FDP fel bestreden wordt – wat andere partijen ook al doen.

Inzake Europa probeert de FDP zich te onderscheiden door te benadrukken dat ze voor Europese integratie is, maar tegen eurobonds en andere maatregelen die het risico meebrengen dat rijke landen moeten betalen voor de begrotingstekorten van landen met te hoge uitgaven. De CSU zegt echter hetzelfde. CDU is verdeeld, maar de voorstanders van een strenge financiële koers winnen aan invloed. Merkel is sinds afgelopen september minder in een positie om interne kritiek te negeren.

Lindner en Kubicki presenteren zichzelf als voorstanders van verandering. Het probleem is dat ze hun eigen woorden niet omzetten in daden. De manier waarop zij politiek bedrijven lijkt opvallend veel op de vorige leider die de FDP uit het slop wist te trekken: Guido Westerwelle. Diens directe, op hem als persoon gerichte leiderschapsstijl keerde zich echter als een boemerang tegen hem en de partij, toen hij in 2009-2013 minister werd onder Merkel. Met de charismatische leider in de regering bleek de fractie noch andere aansprekende persoonlijkheden, noch inhoudelijke standpunten over te houden, waardoor profilering lastig werd. De directheid van Westerwelle bleek contraproductief als bewindspersoon, zeker als buitenlandminister. Hij was daarvoor nooit bestuurder geweest.

In 2012 en 2013 verloor de FDP de ene na de andere deelstaatverkiezing. In meerder deelstaten zakte ze onder de kiesdrempel van vijf procent en hetzelfde gebeurde bij de landelijke verkiezingen van 2013. Lindner en Kubicki danken hun positie aan het feit dat zij als lijsttrekkers in Noordrijn-Westfalen en Sleeswijk-Holstein wel wonnen, terwijl de partij in andere deelstaten verloor. In 2017 keerde de FDP terug in het parlement. Maar sinds 2015 profileert de partij zich niet met inhoudelijke standpunten, maar met reclameslogans. Na drie jaar ‘German Mut’ probeert de FDP het nu met ‘Innovation Nation’. Het blijft nietszeggend.

Naar maar waar: Lindner vertoont als partijleider meer overeenkomsten dan verschillen met Westerwelle. Hetzelfde geldt voor tweede man Kubicki. Dat stemt weinig hoopvol.

 

ARD-verslag van partijcongres:

http://www.daserste.de/information/nachrichten-wetter/ard-sondersendung/videos/bericht-vom-parteitag-der-fdp-video-100.html

 

Partijgeschiedenis FDP:

https://historiek.net/freie-demokratische-partei-fdp-geschiedenis/71190/