Deze week was de honderdste geboortedag van Nelson Mandela (1918-2013): revolutionair, ex-president van Zuid-Afrika en filantroop. Zijn leven kennen we goed. Hoe moeten we echter zijn erfenis duiden?


Tijdens een toespraak die Mandela gaf in de eerste maand van zijn presidentschap schetste hij Zuid-Afrika als een land dat zichzelf zou overstijgen en ontwikkelen tot een ‘regenboognatie’. Een natie die vrede met zichzelf heeft en met rest van de wereld. Dit ideaal was een ambitie die veel van Zuid-Afrika en zijn inwoners zal vergen.

Het Zuid-Afrika van 2018 lijkt helaas niet op het ideaal dat Mandela toentertijd voor ogen had. Alles behalve zelfs. De wereldbank heeft recentelijk aangegeven dat Zuid-Afrika de meest ongelijkwaardige maatschappij ter wereld is. Wat trouwens nog een nasleep is van de opheffing van apartheid in 1994. Het is Mandela en zijn opvolgers niet gelukt om dit goed te bestrijden. Institutioneel racisme is nog steeds een belangrijk thema voor veel Zuid-Afrikanen, wat enorme werkeloosheid en armoede door achterblijvende lonen tot gevolg heeft.

Als het om geweld gaat is het net zo triest met Zuid-Afrika gesteld. Gemiddeld worden er elke dag 52 mensen vermoord.  Het geweld in het land is enorm hoog. De gemiddelde levensverwachting  voor de gemiddelde Zuid-Afrikaan staat nog steeds op een wankele 63 jaar. De ziekte aids eist nog steeds vele slachtoffers. Politiek gezien is het land in staat van totale verdeeldheid. De corrupte Zuma is hier mede verantwoordelijk voor. Hij moest begin dit jaar onder grote druk van zijn partij opstappen.

De Zuid-Afrikanen zelf zullen daarom verklaren dat Mandela’s ideaal verder weg is dan ooit. Omdat de afschaffing van apartheid niet geleid heeft tot waar men op hoopte. Maar het is natuurlijk te veel gevraagd om in een kort tijdsbestek vanuit een staat van apartheid het land te hervormen in een maatschappij waar gelijkwaardigheid de boventoon voert. En ook Mandela heeft als president hierin steken laten vallen. Hij heeft zich onvoldoende gerealiseerd, misschien omdat hij te dronken was van geluk, dat de ideologische oproep die hij toen deed niet uitgesproken moest worden, vanwege de staat waarin Zuid-Afrika zich op dat moment bevond. Hij was te ambitieus. En de te overspannen verwachten hebben geleid tot teleurstelling.

Mandela had een breder perspectief dan alleen Zuid-Afrika. Als je de gedachtegang achter de erfenis neemt, dan kan je eigenlijk niet anders stellen dat het een ideologische oproep is die niet alleen voor Zuid-Afrika geldt maar eigenlijk voor ons als mensheid. Namelijk dat het loont om te weten waar je vandaan komt , dat het belangrijk is om vrede te hebben met het verleden en het heden en dat het goed is om te streven naar een gelijkwaardige wereld waar iedereen een veilige plek heeft. Een toespraak die wellicht eerder zou passen bij een NAVO-bijeenkomst.

Maar er is hoop. Zo is er onder de Zuid-Afrikaanse jongeren een ideologische ‘reawakening’ gaande. Aangewakkerd door de verhalen en de historie van de strijd tegen de apartheid en uiteraard door de woorden van Mandela zijn de jongeren bewust dat verandering, zoals meer en beter onderwijs en betere leefomstandigheden, niet vanzelf komen. Aan de andere kant is het belangrijk is dat met dialoog en verzoening meer bereikt kan worden dan met enkel geweld.

En zo zie je dat de erfenis van Mandela echt nog niet dood is…

 

Afbeelding: Wikimedia / Wikipedia Commons