Het is nu 49 jaar geleden dat Martin Luther King werd vermoord, de grote voorman van de zwarte burgerrechtenbeweging. Zijn verzoeningsideaal staat echter enorm onder druk.

 

Op 28 augustus 1963 hield Martin Luther King jr. in Washington zijn beroemde speech ‘I have dream’. De zwarte dominee Martin Luther King was een belangrijke figuur in de burgerrechtenbeweging, die een einde wilde maken aan de raciale segregatie in het zuiden van de Verenigde Staten. Maar behalve tegen racisme van blanken keerde King zich ook tegen extremisme in eigen kring.

But there is something that I must say to my people, who stand on the warm threshold which leads into the palace of justice: In the process of gaining our rightful place, we must not be guilty of wrongful deeds. Let us not seek to satisfy our thirst for freedom by drinking from the cup of bitterness and hatred. We must forever conduct our struggle on the high plane of dignity and discipline. We must not allow our creative protest to degenerate into physical violence. Again and again, we must rise to the majestic heights of meeting physical force with soul force.

The marvelous new militancy which has engulfed the Negro community must not lead us to a distrust of all white people, for many of our white brothers, as evidenced by their presence here today, have come to realize that their destiny is tied up with our destiny. And they have come to realize that their freedom is inextricably bound to our freedom.

We cannot walk alone.

Ook zei King:

I have a dream that one day this nation will rise up and live out the true meaning of its creed: “We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal.”

I have a dream that one day on the red hills of Georgia, the sons of former slaves and the sons of former slave owners will be able to sit down together at the table of brotherhood. (…)

I have a dream that my four little children will one day live in a nation where they will not be judged by the color of their skin but by the content of their character.

De bekende burgerrechtenactivist vond dus dat je mensen niet moest beoordelen op hun huidskleur. Hij verdedigde kleurenblindheid. Maar juist deze notie ligt tegenwoordig zwaar onder vuur. Het links van de Social Justice Warriors en Identity Politics vindt kleur heel belangrijk, naast gender: als je een witte man bent deug je niet. Het gaat er niet om wat je doet maar wie je bent. Ook een deel van rechts denkt tegenwoordig zo. De zogenoemde Alt-Right, de fanatieke aanhang van Donald Trump, is neoracistisch, hoewel het racisme in de Verenigde Staten nooit echt helemaal verdwenen is.

 

Radicalisering

Tijdens het leven van Martin Luther King was een deel van de zwarte burgerrechtenbeweging al geradicaliseerd. King was principieel tegen geweld, ook tegen geweld uit zelfverdediging, maar sommige zwarte activisten dachten hier anders over. Hun grote voorbeeld werd Malcolm X. Deze omstreden activist, die in 1964 besloot om zich aan te sluiten bij de burgerrechtenbeweging, verdedigde de zwarte demonstranten die op 24 maart 1964 in Florida met Molotov cocktails naar de politie gooiden. In zijn beruchte The Ballot or the Bullet-speech stelde hij blank Amerika voor een ultimatum:

There’s a new strategy coming in. It’ll be Molotov cocktails this month, hand grenades next month, and something else next month. It’ll be ballots, or it’ll be bullets.

Op 4 april 1968 werd Martin Luther King Jr. doodgeschoten door een blanke racist. De radicale activist Stokely Carmichael concludeerde dat de enige zwarte die chaos had kunnen voorkomen nu was vermoord. De zwarten zouden daarom elke grote stad tot de grond toe afbranden. Hij leidde een menigte die in Washington DC de boel aan diggelen sloeg. In totaal braken er in 110 steden rassenrellen uit. Carmichael zei dat zwarten hun rechten moesten opeisen, desnoods met geweld:

I’m not going to beg the white man for anything that I deserve, I’m going to take it. We need power.

Succes boekten de radicalen niet. King deed dat wel.  Zijn ‘I have a dream’-speech sorteerde veel effect. De Amerikaanse president John F. Kennedy en zijn opvolger Lyndon Johnson zetten zich daarna in voor de zwarte burgerrechten. In 1965 werd de Voting Rights Act aangenomen, die de discriminerende beperkingen tegen zwarte kiezers in het zuiden terugdraaide. De zwarte Amerikanen kregen toen, 100 jaar na het einde van de Burgeroorlog en de afschaffing van de slavernij, eindelijk dezelfde democratische rechten. Als Stokely Carmichael op 28 augustus 1963 in plaats van King een speech had gehouden dan waren Kennedy en Johnson vast niet zo welwillend geweest.

 

Afbeelding: Wikimedia / Wikipedia Commons