In de tweewekelijkse rubriek De Correspondent chat Jalta met Nederlanders in den vreemde. Waarom hebben ze Nederland achter zich gelaten? Welke lessen hebben ze geleerd in hun nieuwe thuisland? En heeft de emigratie ze gelukkiger gemaakt? Vandaag deel 6: Jonathan Ursem (34) woont sinds 2012 in Zuid-Afrika. “Zuid-Afrikanen kunnen geen nee zeggen.”

Amsterdam, 10.01 uur
Kaapstad, Zuid-Afrika, 10.01 uur

Hoe ben je in Zuid-Afrika beland?
“In 2011 zijn mijn vrouw Choi Mi Chung en ik op vakantie geweest naar Zuid-Afrika om te kijken of we er naartoe zouden kunnen verhuizen en of er mogelijkheden zijn voor werk. We zijn er een maand geweest en in het vliegtuig op de terugweg hebben we besloten de stap te wagen. We werkten beiden al lange tijd bij uitgeverij Hearst – Choi als senior marketing manager van ELLE, ik bij Quote als chef van Quotenet en de Quote 500 – en vonden het wel tijd voor een nieuwe uitdaging. Het liefst in het buitenland en met een eigen bedrijf. Een jaar later vertrokken we.”

Was emigreren al langer een droom?
“Ja, eigenlijk wel. Gewoon een keer kijken of je ergens anders ook kunt aarden en slagen. En dan het liefst in een land waar de zon schijnt. En waar ze Engels praten, dat was ook een must. Anders krijg je van die Ik Vertrek-achtige toestanden dat je een bedrijf opzet – wat al niet makkelijk is – en dan ook nog eens geen idee hebt waar iedereen het over heeft.”

“We wilden wonen in een land waar de zon schijnt.”

“We wilden wonen in een land waar de zon schijnt.”

Ondernemen in een wildvreemd land. Dat lijkt me een grote uitdaging.
“Ik was al eerder in Zuid-Afrika geweest voor vakantie en heb familie in Johannesburg, dus voor mij was het toch wel bekend terrein. Het is spannend om te emigreren en om voor jezelf te beginnen, maar in Zuid-Afrika zijn wel structuren als Kamer van Koophandel, banken en internet aanwezig. Het gaat alleen allemaal wat trager dan in Nederland, maar uiteindelijk werkt het wel gewoon. Wat dat betreft was het niet super moeilijk. Daarnaast hadden we ons goed voorbereid: een jaar lang ‘s avonds na werktijd bedrijfsplan schrijven, vergunningstraject doorlopen en financiering regelen met crowdfunding.”

Wat voor bedrijf hebben jullie?
“Ons bedrijf, Label Orange, helpt Nederlandse klanten – merken, bedrijven en organisaties – op de Zuid-Afrikaanse markt met marketing, communicatie, sales en evenementen. We zijn begonnen als importeur van Nederlandse producten, maar dat was snel klaar toen de rand (munteenheid, red.) instortte en al onze producten in een paar maanden tijd 50 procent duurder werden. Van de producten hebben we alleen horlogemerk Fromanteel gehouden. Vooral dankzij de marketingkennis van Choi hebben we ons daarna toegelegd op het verkopen van onze uren in plaats van spullen. Onze grootste klanten zijn nu Restaurant Week, het Nederlandse Consulaat-Generaal in Kaapstad en de Nederlandse Ambassade in Pretoria. Incidenteel doen we klusjes voor KLM. Ons kantoor zit ook in het Nederlandse Consulaat, een heel mooi gebouw naast een oude Nederlandse kerk uit de VOC-tijd.”

“Er zit veel racisme in de Zuid-Afrikaanse samenleving”

Hoe verliep de integratie?
“Weet je wat zo gek is aan emigreren: je wordt ineens heel erg kneuterig en je gaat klieken met je ‘eigen mensen’. We dachten oprecht: ‘Zuid-Afrika, here we come! We gaan lekker integreren.’ Maar dan ken je al een Nederlander die er woont, en die stelt je voor aan zijn Nederlandse vrienden en voor je het weet spreek je met driekwart van je vrienden Nederlands en zit je in een voetbalteam met expats. Dat was me ook al opgevallen toen ik in Helsinki studeerde. Wat dat betreft snap ik immigranten in Nederland nu ook beter: logisch dat je bij mensen wilt wonen die je taal spreken en je cultuur kennen.”

“Na een emigratie word je plots heel kneuterig.”

“Na een emigratie word je plots heel kneuterig.”

Waar moest je vooral aan wennen in Zuid-Afrika?
“Ik moest er heel erg aan wennen – en dat is me nog steeds niet helemaal gelukt – dat ze hier geen ‘nee’ kunnen zeggen. Hier zeggen ze ja, geven een ontwijkend antwoord of zeggen: ‘I’ll do it now now’, wat zoveel betekent als ‘ik ga er waarschijnlijk wel een keer naar kijken, maar misschien ook niet’. Nederlanders zijn lekker direct, maar dat wordt hier toch als té direct ervaren. Ik had eens een juwelier aan de lijn die net een etalage aan het inrichten was. ‘Ik ben nu heel even druk, zou je me over zes maanden kunnen terugbellen?’ zei hij. Dat is dus Zuid-Afrikaans voor ‘nee, ik hoef je horloges niet’.”

Heb je nooit de neiging om te roepen: antwoord gewoon met ja of nee, dan weet ik waar ik aan toe ben!
“Dat is wel lastig hoor. In het begin probeer je het wel, maar uiteindelijk is het toch een kwestie van integreren en je de mores van het land eigen maken. Ik blijf zelf gewoon duidelijk en moet accepteren dat dat andersom vaak niet het geval is.”

Eerder zei Tom Lobo in deze rubriek dat ‘alles’ in Zuid-Afrika racisme is. Hoe ervaar jij dat?
“Er zit zeker veel racisme in de Zuid-Afrikaanse samenleving. Ik moet eerlijk zeggen dat ik daar zelf wat naïever in sta en dit vaak langs me heen gaat. Ik kies ervoor om kleur zoveel mogelijk niet te zien en iedereen hetzelfde te behandelen. Tegelijkertijd merk je wel dat dit een keuze is. Kijk, als iemand zegt dat zijn huis is leeggeroofd door een iemand met een zwarte huidskleur, dan denk ik: nee man, je huis is leeggeroofd door iemand die arm is en spullen nodig heeft. Tachtig procent van het land is zwart en die groep is gemiddeld veel armer dan blanken, dus grote kans dat het je met een zwarte inbreker te maken hebt. Is iemand crimineel omdat hij zwart is, of omdat hij arm is?”

“Soms denk ik wel eens: Nederland is af. Strik eromheen en klaar”

“Nu ik hier woon, ga ik opeens de mooie kanten van Nederland zien.”

“Nu ik hier woon, ga ik opeens de mooie kanten van Nederland zien.”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Volg je de politiek in Zuid-Afrika?

“Ja, die volg ik wel. Niet bepaald een goednieuwsshow. Een groot probleem in Zuid-Afrika is hoe verschillend het leiderschap en het volk in het leven staan. Zuid-Afrikanen zijn van nature positief ingestelde mensen die veel waarde hechten aan hun gemeenschap, maar als ze eenmaal wat macht hebben dan is het ‘ikke, ikke, ikke en de rest kan stikken’.”
“In de top van de ambtenarij heerst een enorme graaicultuur, waarbij types als president Jacob Zuma (ANC) als vanzelfsprekend zichzelf en hun clan belastinggeld toe-eigenen. De villa die Zuma voor zichzelf liet bouwen, kostte zo’n 20 miljoen euro – in Zuid-Afrika is dat heel veel geld. Een parlementscommissie – nota bene grotendeels ANC’ers – die onderzocht waaraan al dat belastinggeld gespendeerd is, oordeelde dat die nooit zoveel geld waard kan zijn. Ergens is er dus geld verdwenen. Hij had het geld ook kunnen stoppen in het bouwen van huizen voor armen. Toch blijft iedereen vrolijk ANC stemmen.”
“Aan de andere kant kan je het de president ook nauwelijks kwalijk nemen. Hoe kan iemand die nog nooit een school van binnen heeft gezien goed onderwijsbeleid maken? Hoe kan iemand die met vier vrouwen getrouwd is een geloofwaardig genderbeleid voeren?”

Zie je daar verandering in komen?
“Het ANC heeft een abonnement op de macht, maar er is hoop in de vorm van oppositieleider Mmusi Maimane of openbaar aanklager Thuli Madonsela. Maimane gaat geen president worden, omdat hij in de oppositie zit. ANC’er Madonsela wordt het niet omdat ze Zuma’s vijand is en dat wordt binnen de partij niet gewaardeerd. Toch heeft Zuid-Afrika deze rolmodellen nodig om niet alle hoop in de politiek te verliezen.”

Volg je het Nederlandse nieuws?
“Ik volg het op de voet. Ik ben een nieuwsjunkie, haha.”

Wat denk je dan: blij dat ik er weg ben?
“Nee hoor, helemaal niet. Nederland is een prettig land om te leven, op het klimaat en de natuur na. Soms denk ik wel eens: Nederland is af, en het is gelukt. Goed gedaan met z’n allen, chapeau. De problemen die het land nu nog heeft, zijn een kwestie van finetunen. Niet om de issues die er nog wel zijn te bagatelliseren – zorg, immigratie – maar in de grote lijn kan je wel stellen dat de dingen in Nederland goed geregeld zijn. Strik eromheen en klaar.”

Mis je Nederland weleens?
“Wanneer je in het buitenland woont, ontwikkel je ineens een band met je vaderland. Ik voelde me nooit Nederlander of Europeaan. Nu ik hier woon, ga ik ineens de mooie kanten van Nederland zien. We gaan een á twee keer per jaar naar Nederland voor familie, vrienden en zaken. Da’s toch altijd even thuiskomen. Maar tegelijkertijd weet ik dat als ik er weer zou wonen, ik Zuid-Afrika zou gaan missen. Dat is toch mijn tweede vaderland geworden.”

“Ik ben wat relaxer geworden, wat minder gejaagd”

Wat kunnen Nederlanders leren van Zuid Afrikanen?
“Jezelf niet zo serieus nemen. Nederlanders vinden dat ze op van alles recht hebben, maar ze vragen zich te weinig af: wat heb ik gedaan om dat recht te krijgen? Zou ik er niet wat meer voor moeten doen? Of het nu gaat om uitkeringen, een parkeerplaats voor de deur of de rij voor de kassa in de supermarkt. Het mag wel iets relaxter en met minder gevoel van: ik heb overal recht op.”

En wat kunnen Zuid-Afrikanen leren van Nederlanders?
“Hoe je dingen moet organiseren, regelen. Dat gaat van hoe je de overheid inricht (waarom is de elektriciteit vaak op, waarom komt er nu pas openbaar vervoer) tot hoe de banken werken: het is super moeilijk om geld het land uit te krijgen en als je geld uit het buitenland binnenkomt, belt de bank om te vragen waar dat voor is. Een recent dieptepunt is nieuwe regelgeving omtrent visa om het land in en uit te komen. Toeristen met kinderen moeten nu te allen tijde een geboortebewijs van de kinderen kunnen laten zien. Dit soort dingen organiseren op een logische en niet-omslachtige manier – daar zijn Nederlanders beter in.”

Heeft de emigratie je gelukkiger gemaakt?
“Ja, zeker. Even los van het harde werken en de financiële onzekerheid in het begin, denk ik dat ik er als mens zeker van gegroeid ben. Het is ook niet zo moeilijk om in Zuid-Afrika gelukkig te zijn: moderne dingen als boodschappen, internet en auto’s zijn er duur, maar de zon en de natuur krijg je er gratis bij. En ik ben wat relaxter geworden, wat minder gejaagd. Dat is wel iets wat ik aan ons avontuur heb overgehouden.”

Eerdere afleveringen van De Correspondent
Deel 1: “In Europa is meer racisme dan in Israël
Deel 2: “Amerikaanse politiek heeft mij conservatief gemaakt
Deel 3: “Geen overdreven gedoe of opschepperij – dat is Australië
Deel 4: “Nederland zit niet alleen vol, maar ook vast
Deel 5: “Leven in Afrika is avontuurlijk