90% van de Catalanen die afgelopen zondag een stem uitbracht tijdens het illegale onafhankelijkheidsreferendum stemde voor een onafhankelijk Catalonië. De meeste Catalanen willen echter bij Spanje blijven. Zij bleven zondag massaal thuis. Daarom: Referenda lossen politieke vraagstukken niet op, maar zorgen juist voor chaos. 

 

De sfeer in Catalonië was ontzettend grimmig en beelden van burgers die door de politie waren gemolesteerd gingen de hele wereld over. De Spaanse overheid, die juridisch gezien in haar recht staat, heeft de strijd om de hearts & minds duidelijk verloren. Toch moeten we eerlijk zijn: de Spaanse grondwet verbiedt dat regio’s zich van Spanje afscheiden. Het referendum om Catalonië van Spanje af te scheiden is daarom illegaal. Burgers kunnen niet zomaar het recht in eigen handen nemen. Dat is revolutie.

Natuurlijk, in extreme situaties valt er wel iets voor een revolutie te zeggen. Maar dan moet een volk stelselmatig worden onderdrukt door een dictatoriale overheid. Dat is in Catalonië niet het geval. In de tijd van Franco was die repressie er wel, maar Spanje is nu een democratie en de Catalanen genieten veel autonomie. Als de Catalanen echt onafhankelijk willen worden moeten ze dit doen via de koninklijke weg: dus eerst de grondwet wijzigen en daarna als Catalanen over de onafhankelijkheid stemmen. Of dit per se moet gebeuren via een referendum? Nee, dat kunnen de Catalaanse afgevaardigden dan ook. En wellicht ook wel beter, omdat zij als afgevaardigden het mandaat hebben gekregen om verstandige beslissingen over ingewikkelde zaken te maken.

Dat zondag de situatie enorm escaleerde is uiteraard allereerst de schuld van de Spaanse overheid. Het keiharde optreden tegen het inderdaad illegale referendum was buitenproportioneel. Toch is het harde optreden historisch gezien goed verklaarbaar: Spanje is pas na de dood van Franco in 1975 een democratie geworden. De democratische cultuur is niet zo sterk als bijvoorbeeld in Nederland, Frankrijk en de Verenigde Staten. Desalniettemin horen Turkse toestanden niet plaats te vinden in een moderne westerse democratie. De regering in Madrid moet door Brussel hard op de vingers worden getikt.

De Catalaanse separatisten gaan echter niet vrijuit. Zij hebben willens en wetens een referendum georganiseerd, terwijl ze wisten dat hiervoor de juridische basis ontbreekt. Bovendien hebben ze, ook na de arrestaties van hun voormannen, doorgezet met hun plannen. Ze hadden ook een punt achter hun illegale actie kunnen zetten, toen bleek dat de Spaanse regering vastbesloten was hard tegen de separatisten op te treden.

Spanje had natuurlijk veel beter op zijn Nederlands kunnen reageren: het referendum gewoon laten doorgaan en vervolgens de uitslag, die trouwens niet representatief is voor wat de Catalaanse bevolking wil, naast zich neerleggen. Natuurlijk hadden separatistische Catalanen dat ook niet leuk gevonden, maar zulk optreden valt veel lastiger te bestrijden. Nu kunnen de Catalaanse onafhankelijkheidsactivisten zichzelf als nobele vrijheidsstrijders neerzetten, die strijden voor een vrij Catalonië tegen de Spaanse tirannie. Hoewel dat beeld een gevoelige snaar raakt bij politieke romantici links (Anne Fleur Dekker) en rechts (Thierry Baudet), is de werkelijkheid vanzelfsprekend een stuk minder zwart-wit.

Ten slotte, referenda zorgen alleen maar voor meer chaos. Niet alleen zijn referenda zelden representatief (veel voorstanders van het associatieverdrag met Oekraïne besloten om niet te stemmen, waardoor de populisten het referendum wonnen, ondanks de ontzettend lage opkomst van amper 30%), ze polariseren ook omdat complexe vraagstukken worden versimpeld tot een eenvoudig ‘voor’ of ‘tegen’. Onze democratie heeft geduldige burgers nodig, die beseffen dat je niet altijd en niet meteen je zin krijgt. En die ook begrijpen dat democratie veel meer is dan de helft van de stemmen plus één. Revolutionaire romantiek heeft wel iets en daarom worden veel mensen hierdoor betoverd, maar we kunnen beter rationeel zijn. Uiteindelijk zijn daar veel meer mensen bij gebaat.

 

Afbeelding: Wikimedia / Wikipedia Commons