Aftredend minister van Buitenlandse Zaken beschouwt zichzelf als de nieuwe Churchill. 

 

De Churchill-factor

Winston Leonard Spencer-Churchill

Met veel plezier las ik in 2015 in een weekend de Churchill-biografie De Churchill Factor van Boris Johnson uit. Zijn thematisch opgezette verhaal leest als een trein. Het boek is qua interessante weetjes, grappen en vertelstijl superieur. Doel van Johnson was om Churchill voor het eenentwintigste-eeuwse lezerspubliek relevant te maken, dus niet alleen voor historici en mensen die graag geschiedenisboeken lezen, maar ook voor die mensen die gewoon van een leuk, interessant en spannend verhaal houden.

Al lezende snapte ik opeens de verborgen bedoeling van Boris Johnson, op dat moment burgemeester van Londen. Zoals Winston Churchill door middel van zijn verhalen zichzelf presenteerde als degene die de ziel van Groot-Brittannië belichaamde, het Britse volk door en door kende en moest gaan redden in het uur van nood, zo presenteerde Johnson zich eigenlijk als Churchills geestelijke opvolger die net zo nuchter en witty is en het liefst ook het Britse volk wil gaan leiden. Zijn Churchill-biografie kun je ook lezen als Johnsons sollicitatiebrief om de nieuwe premier van Groot-Brittannië te worden.

Drie jaar later is Boris Johnson nog steeds geen premier. Johnson slaagde er met zijn Brexit-campagne in om David Cameron pootje te lichten, maar het premierschap ging naar de gematigde Theresa May. Johnson werd in haar kabinet minister van Buitenlandse Zaken. De positie van May was echter niet heel sterk, omdat de Brexit veel haken en ogen heeft en op een economische ramp kan uitdraaien.

En nu is Johnson dus in navolging van Brexit-minister David Davis opgestapt. May wenst namelijk een zachte Brexit, terwijl Johnson voor een harde Brexit is, zonder akkoorden met de EU. Tot grote woede van de voorstanders van een harde Brexit zoekt May bovendien de steun van Labour-parlementariërs, om haar zachte Brexit-plan doorgang te doen laten vinden. Afgelopen weekend dacht Johnson er nog aan om te blijven, om zo te kunnen blijven strijden voor het vertrek uit de EU op de manier waarvoor hij campagne had gevoerd. Vandaag heeft hij het bijltje er echter toch bij neergegooid.

Het vertrek van Johnson leidt tot nieuwe spanningen. Zal het kabinet aanblijven? Gaat Johnson opnieuw proberen om premier te worden, om zijn ambitie waar te maken? Wat zullen de gevolgen hiervan zijn voor de Britse economie? En voor die van de EU?

 

Churchills blunders

Boris johnson (cropped).jpg

De vergelijking met Churchill moeten we niet meteen afdoen als bekrompen. Boris Johnson heeft namelijk last van dezelfde tekortkomingen als Churchill. De premier die Groot-Brittannië en Europa in de zomer van 1940 redde door zijn rug recht te houden maakte in zijn leven namelijk ook enorme blunders, omdat hij eigenwijs was en te grote risico’s nam.

De grootste militaire blunder die het Britse Rijk ooit maakte, de mislukte aanval op Gallipoli van 1915, was Churchills idee. Omdat het Westfront vanwege de loopgraven op slot zat wilde Churchill aanvallen via de achterdeur. Het Ottomaanse Rijk, Duitslands oosterse bondgenoot, moest met een amfibieaanval worden uitgeschakeld en Constantinopel moest worden veroverd, zodat de Russen adempauze kregen en wie weet ook Griekenland, Bulgarije en Roemenië de zijde van de geallieerden zouden kiezen. Het liep op een verschrikkelijke mislukking uit. Veel Britse marineschepen liepen op zeemijnen en de Australische en Nieuw-Zeelandse soldaten die aan land werden gezet stuitten op een sterke Turkse legermacht die het invasieleger tegenhield. Na enkele maanden besloot de Britse regering de troepen terug te trekken. Churchill kreeg de schuld en moest aftreden als minister.

Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog maakte Churchill een soortgelijke blunder. Hij leerde namelijk niet van zijn fouten. Churchill kwam als minister van Marine met het creatieve plan om een expeditieleger naar Noorwegen te sturen, zodat de export van Zweeds ijzererts naar Duitsland zou worden gestopt. Helaas had Duitsland ook het plan opgevat om een leger naar Noorwegen te sturen, met als doel het land onder naziheerschappij te brengen, en de Duitsers waren gewoon net iets eerder. De ironie van de geschiedenis wilde echter dat Neville Chamberlain als gevolg van de mislukte Noorse operatie opstapte als minister-president en Winston Churchill hem daarna op 10 mei 1940 opvolgde. De grote vraag is: leidt het geblunder waarvoor Boris Johnson verantwoordelijk is er straks ook toe dat hij net als de blunderende Churchill premier wordt?

 

Leven in het verleden

Er is trouwens nóg een interessante overeenkomst tussen Churchill en Johnson: de obsessie met het grootse eigen verleden. Churchill spiegelde zich aan zijn verre voorvader John Churchill, de hertog Marlborough die begin achttiende eeuw Lodewijk XIV wist te verslaan. Ook bleef Winston Churchill vasthouden aan het idee van het Britse Imperium, tegen de realiteit van dekolonisatie en onvermijdelijk machtsverlies in. Johnson op zijn beurt beseft ergens wel dat Groot-Brittannië nu een klein land is, minder belangrijk dan Duitsland, maar wijst niettemin graag op het grootse verleden waaraan de Britten van nu zich moeten spiegelen. Groot-Brittannië is exceptioneel. Het land kan ook zonder de EU groot zijn. Dat heeft Churchill bewezen.

De realiteit is echter dat Groot-Brittannië zonder de EU echt een marginaal landje zal worden, helemaal als de Schotten zich straks misschien onafhankelijk zullen verklaren en alleen Engeland en Wales overblijven. Boris Johnson komt dan niet in het rijtje John Churchill, 1st duke of Marlborough, William Pitt (the Elder & the Younger), Arthur Wellesley, 1st duke of Wellington en Winston Churchill terecht, maar in het rijtje waarin ook Tommy Cooper, Benny Hill, Rowan Atkinson, John Cleese, Simon Pegg en Nick Frost staan.

 

Afbeeldingen: Wikimedia / Wikipedia Commons