Een nieuw boek toont aan hoe wij een wereld hebben geschapen die volledig op mannelijke maat gesneden lijkt.

We kennen het medicijn Viagra allemaal als de wonderpil die mannen in staat stelt langer een erectie vast te houden. Wat minder bekend is, is dat dezelfde werkzame stof waarop het medicijn is gebaseerd ook kan helpen bij het bestrijden van menstruatiekrampen. Dat u dat niet weet, is overigens geen toeval. Het bestrijden van menstruatiekrampen werd namelijk niet als een medische prioriteit gezien, dus werd het medicijn nooit voor dat doel op de markt gebracht.

Erectie belangrijk, menstruatie onbelangrijk: kernachtiger kan je het verschil tussen mannelijke bevoorrechting en vrouwelijke achterstelling niet verwoorden. Als het bij dit ene voorbeeld zou zijn gebleven, zou dat nog tot daaraan toe zijn geweest. Maar in haar nieuwe boek, dat begin volgende maand verschijnt onder de titel Invisible women: exposing data bias in a world designed for men, schetst de Britse schrijfster Caroline Criado Perez aan de hand van een schijnbaar eindeloze reeks voorbeelden een deprimerend beeld van een wereld die geordend lijkt op basis van mannelijke vereisten, voorkeuren en zelfs lichamelijke kenmerken.

Neem de planken en kastjes zoals die in sommige nieuwbouwwoningen zijn opgehangen. Die zijn opgehangen op een hoogte die ze goed bereikbaar maakt voor de gemiddelde man. In praktijk blijken ze daardoor minder bereikbaar voor de (minder lange) gemiddelde vrouw. Het lijkt een onbeduidend detail, een verklaring voor het bekende quasi-grappige (feitelijk vernederende) tafereel van de vrouw die op haar tenen staat en toch nog altijd niet bij de bovenste plank kan. De kracht van het boek van Criado Perez is dat het laat zien dat onze dagelijkse wereld in feite een grote lappendeken is van vergelijkbare voorbeelden. Het reikt van handdrogers die op mannenhoogte hangen (zodat het water bij vrouwen in de mouw druipt) tot wachtrijen vanwege een gebrek aan vrouwelijke toiletten in openbare gebouwen en kantoorverwarmingen die zijn ingesteld op de stofwisseling van een doorsnee man gezeten achter een bureau, zodat het gemiddelde kantoor ongeveer vijf graden te koud is voor vrouwen. Het zijn zaken die een ding gemeen hebben: ze maken voor vrouwen de wereld waarin we leven net iets minder prettig om in te wonen.

Het gaat daarbij niet alleen om de inrichting van de openbare en private ruimte. Ook veel gebruiksvoorwerpen blijken op mannelijke maat gesneden. Is klussen in en om het huis mannenwerk? Nee natuurlijk. Maar de gereedschappen waarmee die klussen moeten worden uitgevoerd zijn wel gemaakt op mannelijke maat. Ze zijn daardoor net iets te groot en te zwaar voor de gemiddelde vrouw. Hetzelfde geldt voor de materialen waarmee wordt gewerkt. Het is waarom in de bouw vrouwelijke werknemers in vergelijkbare beroepen een hogere kans op spierverrekking of rugaandoening hebben dan hun mannelijke collega’s.

Ook mobiele telefoons zijn gebaseerd op de omvang van de gemiddelde mannenhand. Ze blijken daardoor minder goed te werken voor vrouwen, mede omdat de bediening is ingesteld op de gemiddelde omvang van mannelijke vingers. De spraakherkenningssoftware die is ingebouwd in dezelfde telefoons, heeft daarbij 70 procent grotere nauwkeurigheid bij een mannenstem dan bij een (gemiddeld hogere) vrouwenstem. Waarom? Omdat de telefoons zijn ontwikkeld met een gemiddelde mannelijke gebruiker in gedachten.

De veiligheidshandgrippen in de metro blijken op een hoogte te hangen die is afgestemd op de lengte van de gemiddelde man. Dat wat vrouwen bescherming zou moeten bieden bij een eventuele noodstop, hangt voor velen van hen daardoor op onbereikbare hoogte. Is een vrouwenleven minder belangrijk? Je zou het haast gaan denken bij sommige van de andere voorbeelden die Criado Perez noemt. Moderne auto’s zijn bijvoorbeeld uitgebreid getest op veiligheid bij crashsituaties. Kreukelzones, airbags: alles is erop gericht het aantal slachtoffers bij botsingen zoveel mogelijk te beperken. Des te opvallender dus dat in vergelijkbare situaties vrouwen een 50 procent grotere kans hebben op een serieuze verwonding, en een bijna 20 procent grotere kans op overlijden. Criado Perez legt uit dat dit komt doordat de veiligheidsmaatregelen allemaal zijn ontwikkeld op basis van een mannelijke chauffeur of passagier van standaard lengte en gewicht. Vrouwen zijn gemiddeld kleiner dan mannen, zodat ze de stoel verder richting pedalen moeten verschuiven. De kleinere impactruimte leidt daardoor tot grotere kans op blessures bij botsingen van voren.

Bij botsingen van achteren is de kans op whiplash voor vrouwen zelfs driemaal zo groot als voor mannen. De reden is ditmaal het ontwerp van de stoelen. De hardheid ervan is ingesteld op een mannenlichaam, niet op een (lichter) vrouwenlichaam. Auto-ongelukken zijn daarnaast de belangrijkste oorzaak van overlijden van de baby door een verwonding van de moeder tijdens de zwangerschap. Ditmaal zijn de veiligheidsgordels het probleem. Er zijn namelijk nog altijd geen veiligheidsgordels op de markt die geschikt zijn voor zwangere vrouwen in een laat stadium van de zwangerschap.

De opsomming zoals Criado Perez die heeft gegeven in voorpublicaties van haar boek en op haar Twitteraccount @ccriadoperez zijn op zich al schokkend genoeg. Het totaalbeeld wordt nog erger als we de andere, al langer bekende vormen van vrouwelijke achterstelling hierbij optellen. De stelselmatige ondervertegenwoordiging van vrouwen in topposities in elke sector van de economie bijvoorbeeld. Of de ondervertegenwoordiging van vrouwen in onze cultuur, van films (waarin vrouwen slechts een fractie van de spreektijd krijgen; h/t @veerleslegers) tot straatnamen (van alle straten vernoemd naar een mens is slechts een op de tien vernoemd naar een vrouw).

Volgens de wet zijn we allemaal gelijk. In praktijk behandelen we vrouwen nog steeds als tweederangsburgers. Dat is onacceptabel. Want zoals Criado Perez vaststelt, leidt deze stelselmatige achterstelling voor vrouwen niet alleen tot schaamte en ongemak maar ook tot blessures, verwondingen en zelfs onnodige sterftegevallen. Feminisme is dus een morele opdracht. Ook en vooral voor mannen, die toch (mogen we althans aannemen) niet willen leven in een wereld waarin hun vrouwen en dochters, vriendinnen en vrouwelijke collega’s stelselmatig worden achtergesteld. En ja Eddy, wat in Iran en Saudi Arabie gebeurt is inderdaad heel erg, daarom spreek ik me er ook voortdurend over uit. Maar als we de balk in het oog van de ayatollahs wel willen verwijderen maar de splinters in ons eigen oog niet, wat voor samenleving zijn we dan?

Invisible Women: Exposing Data Bias in a World Designed for Men van Caroline Criado Cortez verschijnt op donderdag 7 maart a.s. bij uitgeverij Chatto & Windus in Londen. Bestellen kan hier.