Hoewel de rechtse historicus Geerten Waling wellicht niet de eerste is om de VVD de maat te nemen heeft hij wel een punt. De VVD lijkt overmoedig te zijn geworden.

 

Partijen die in het verleden oppermachtig leken – het CDA begin jaren negentig en de PvdA in 2000 – kregen bij de volgende verkiezingen genadeloos op hun falie. Pluchekleverij en regentesk optreden worden door de kiezer niet op prijs gesteld.

In 1986 en wederom in 1989 haalde het CDA 54 zetels. Ruud Lubbers had de economie weer uit het slop gehaald en het puin geruimd van het meest linkse kabinet uit de Nederlandse geschiedenis, geleid door Joop den Uyl. Het CDA werd dankzij deze electorale successen echter overmoedig. De hybris van de christendemocraten werd het beste verwoord door CDA-Kamerlid Joost van Ierssel, die volgens de legende zou hebben geroepen: ‘We rule this country.’ Net als Icarus, die naar de zon probeerde te vliegen en zich te laat realiseerde dat het de was van zijn vleugels smolt, zou het CDA een harde smak maken. De bezuinigingen op de WAO en de AOW en de ruzie tussen Lubbers en zijn opvolger Elco Brinkman – de gedoodverfde minister-president van Nederland – leidden tot een verlies van twintig Kamerzetels. Het CDA werd acht jaar tot de oppositie veroordeeld.

De PvdA had in de jaren negentig geprofiteerd van het succes van Paars en had in 1998 45 parlementszetels behaald. Omdat het goed met de economie ging leek niks het premierschap van Ad Melkert, die Wim Kok moest opvolgen, te stoppen. Toen kwam 11 september, toen kwam Pim Fortuyn, Melkert bleek op TV niet goed uit zijn woorden te komen en de PvdA verloor op 15 mei 2002 22 zetels en kwam op 23 uit. Een historische nederlaag die nog erger was dan die van het CDA acht jaar eerder.

De VVD moet zich dus zorgen maken. Recente schandalen – denk aan Henry Keizer, Jeanine Hennis-Plasschaert, Halbe Zijlsta en Stef Blok – hebben de reputatie van de VVD bij andere partijen geen goed gedaan. Het lijkt er niet op dat de VVD-top van deze fouten wil leren, want Mark Rutte droeg nota bene Zijlstra voor voor een belangrijke positie bij de Wereldbank, een voordracht die hij echter snel zou intrekken.

Klaas Dijkhoff moet niet de nieuwe Elco Brinkman worden. Hij is gelukkig nog niet aangewezen als de kroonprins die Rutte moet opvolgen, en de VVD doet er wijs aan hier nog zo lang mogelijk mee te wachten. Anders kan er een herhaling van de geschiedenis tussen Lubbers en Brinkman ontstaan. Brinkman namelijk was namelijk te vroeg als opvolger aangewezen en kwam als CDA-fractieleider in aanvaring met Lubbers. Brinkman moest zich namelijk profileren, maar niet erg want dan zou het impopulaire CDA-PvdA-kabinet vallen en dat mocht niet.

Met liberale principes heeft dit verhaal echter weinig te maken. Als iemand die hecht aan intellectuele discussies vind ik het natuurlijk belangrijk dat de VVD meer aandacht besteed aan de liberale idealen, wat idealiter tot gevolg zou moeten hebben dat de VVD dichter bij D66 komt te staan. Ik vermoed echter dat Waling juist van mening is dat de VVD een FvD-light moet worden. Maar het gaat deze keer dus niet om de ideologie. Dat de VVD nu het gevaar loopt om straks een flinke electorale zeperd te maken komt door het regenteske gedrag van de partij, die onkunde of onwil om van fouten te leren. Te lang op het pluche zitten maakt partijen lethargisch.

 

Afbeelding: Wikimedia / Wikipedia Commons