Hoe de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakten) in rap tempo hun orthodoxie verliezen. 

 

 

Zoals in alle gemeenten der heiligen moeten de vrouwen in de gemeenten zwijgen; want het is haar niet vergund te spreken, maar zij moeten ondergeschikt blijven, zoals ook de wet zegt. En als zij iets willen te weten komen, moeten zij thuis haar mannen om opheldering vragen; want het staat lelijk voor een vrouw te spreken in de gemeente.

1 Korintiërs 14:34-35

 

Evenzo, dat de vrouwen zich sieren met waardige klederdracht, zedig en ingetogen, niet met haarvlechten en goud of paarlen en kostbare kleding, maar – zó immers betaamt het vrouwen, die voor haar godsvrucht uitkomen – door goede werken. Een vrouw moet zich rustig, in alle onderdanigheid, laten onderrichten, maar ik sta niet toe, dat een vrouw onderricht geeft of gezag over de man heeft; zij moet zich rustig houden. Want eerst is Adam geformeerd, en daarna Eva. En Adam heeft zich niet laten verleiden, maar de vrouw is door de verleiding in overtreding gevallen; doch zij zal behouden worden, kinderen ter wereld brengende, indien zij blijft in geloof, liefde en heiliging, met ingetogenheid.

1 Timoteüs 2:9-15

 

De doorgaande lijn van de ware kerk: de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) waren dat, aldus de vrijgemaakten dertig jaar geleden. Bron: Het Gereformeerde Geheugen.

Niet meer orthodox

Ecclesia reformata semper reformanda: de gereformeerde kerken moeten altijd gereformeerd (hervormd) worden. Ik moest aan deze beroemde spreuk denken toen ik begin deze week in het Reformatorisch Dagblad las dat de International Conference of Reformed Churches (ICRC) de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) hebben geschorst als lid. Een gereformeerde internationale die nota bene door de vrijgemaakt-gereformeerden in de jaren tachtig is opgericht, omdat de Wereldraad van Kerken en andere internationale kerkorganisaties te vrijzinnig zouden zijn.

Waarom zijn de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) geschorst? Vanwege de vrouw in het ambt. De vrijgemaakte synode heeft besloten dat vrouwen voortaan ook dominee, ouderling of diaken mogen worden. Een besluit dat ingaat tegen de Bijbel, want Paulus zei in 1 Kor. 14:34-35 en 1 Tim. 2:9-15 dat de vrouw moest zwijgen en zeker geen religieus onderwijs mag geven. Je kunt natuurlijk van mening zijn dat je deze teksten in die tijd moet zien en dat je ze niet zonder meer kunt toepassen op nu, maar dan ben je niet meer orthodox.

De Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) hebben de orthodoxie verlaten. De Bijbel moet je óf helemaal letterlijk nemen, dus ook de passages die je niet zo leuk vindt, óf je maakt een ‘eigenwillig’ geloof. Het is ‘alles of niets’. Als je de vrouw in het ambt accepteert dan ligt de weg open naar het homohuwelijk en het relativeren van het exclusivisme van het christelijke geloof, namelijk dat er alleen redding is voor de uitverkoren die in Jezus Christus geloven en dat de rest van de mensheid voor eeuwig zal branden in de hel. De Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) hebben kortom een wissel omgezet waardoor ze het pad van de vrijzinnigheid zijn ingeslagen, net als de Gereformeerde Kerken (synodaal) waar ze zich in 1944 van hebben afgescheiden/vrijgemaakt.

 

Duiding door de christelijke kranten

Het Nederlands Dagblad, vroeger exclusief aan de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) verbonden, durft uiteraard niet te beweren dat de ware kerk van weleer het erfdeel der vaderen heeft verloochend en de weg van de vrijzinnigheid is opgegaan. Wel vindt men, met enige zelfreflectie, de schorsing logisch omdat de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) de afgelopen jaren behoorlijk zijn veranderd. Hoofdredacteur Sjirk Kuijper wijdde gisteren zijn hoofdredactionele commentaar aan de schorsing en waagde zich voorzichtig aan een duiding van het hele gebeuren. Hij noemt de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) slachtoffers van ‘consequent denken en lijnrecht redeneren’ dat ze zelf ooit in het leven hebben geroepen.

Ook het aan de SGP-zuil verbonden Reformatorisch Dagblad durfde eergisteren de term ‘vrijzinnig’ niet in de mond te nemen. Uiteraard betreurt de krant de stap van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) wel en oordeelt men terecht dat dit besluit in strijd is met de gereformeerde leer, maar het Reformatorisch Dagblad blijft mild, ‘broederlijk’, en hoopt dat de schorsing de vrijgemaakten doet inzien dat ze op het verkeerde pad zijn, dat er nog inkeer mogelijk is. Als het Reformatorisch Dagblad zou hebben geoordeeld dat de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) niet meer orthodox zijn dan had de krant daarmee het kerkgenootschap, waarmee men toch een sterke band voelt, buiten de ‘kring’ van gelovigen geplaatst. Dat durft de krant (nu nog) niet aan.

Twee verontruste emeritus-predikanten in de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt), Hilbert Gunnink en Henk van Egmond, denken er over na om zich los te maken van hun kerkverband. De kerkelijke weg en bezwaarschriften indienen duurt te lang, omdat die bezwaren pas op de synode van 2020 zullen worden behandeld. Voor die tijd zijn er al lang vrouwelijke predikanten op de preekstoel, waarmee verontruste predikanten zouden moeten samenwerken in classisverband, wat tot gewetensconflicten kan leiden.

Op de door Gunnink en Van Egmond georganiseerde bijeenkomst voor verontruste vrijgemaakten in Bedum kwamen zo’n 600 mensen af. Op het eerste gezicht lijkt dit de opmaat voor een kerkscheuring. Eline Kuijper van het Nederlands Dagblad nuanceert dit echter in haar telefonische gesprek met mij:

Er waren ongeveer 600 mensen op deze vergadering, maar dit waren niet alleen verontruste vrijgemaakten. Er waren ook mensen bij die nieuwsgierig waren, mensen die de verontruste predikanten kritische vragen stelden en ook mensen die zich al eerder hadden losgemaakt van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Het was kortom een diverse groep. En nee, ik heb geen idee hoeveel verontruste vrijgemaakten er straks zullen weggaan.

 

En straks?

Een echte kerkscheuring zoals in 1944, toen zo’n 90.000 verontruste gereformeerden de Gereformeerde Kerken (synodaal) verlieten en een eigen kerkgenootschap begonnen die de voortzetting van de ware kerk zou zijn, dat gaat nu waarschijnlijk dus niet gebeuren. In ieder geval niet op die grote schaal. Binnen de verontrusten twijfelt men er ook over waar men naartoe zou moeten gaan. De Gereformeerde Kerken (hersteld), die zich in 2004 van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) hebben vrijgemaakt? De Hersteld Hervormde Kerk, die heel orthodox is maar zich qua mentaliteit en cultuur meer in de bevindelijke SGP-hoek bevindt? Of misschien een nieuw kerkgenootschap dat nog moet worden opgericht?

Sowieso hebben de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) met hun vrouwenbesluit een cruciale wissel omgezet, waarmee ze een richting zijn ingeslagen waar de vroegere generaties vrijgemaakten het absoluut mee oneens zouden zijn geweest. Je kunt de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakten) misschien nog niet als vrijzinnig typeren, dan moeten ze ook het homohuwelijk accepteren en het dogma van de letterlijkheid van de Bijbel afwijzen, maar 100% orthodox zijn ze in ieder geval niet meer.

Mijn voorspelling, als historicus moet je hier uiteraard wel voorzichtig in zijn, is dat de vrijgemaakten de komende jaren meer wissels zullen omzetten. De oproep van het Reformatorisch Dagblad tot inkeer is aan dovemansoren gericht, want de huidige generatie vrijgemaakten wil gewoon dat vrouwen ook dominee kunnen worden. Dat vonden ze 15 jaar geleden al. Maar nu heeft deze generatie de macht in de kerk gekregen en trekken traditionele vrijgemaakten aan het kortste eind.

 

Afbeelding omslag: Klaas Schilder (1890-1952), de stichter van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Wikipedia / Wikimedia Commons