Kerst is een feest waar voor veel mensen lekker (en veel) eten bij hoort. De voedselbanken in Nederland spelen hier graag op in.

 

Verspillen

In 2002 begonnen de voedselbanken vooral als een initiatief om het verspillen van voedsel tegen te gaan. Door producten die tegen de houdbaarheidsdatum aan zitten en om die reden blijkbaar niet meer verkocht mogen worden toch nog een goede bestemming te geven. Dat is een sympathieke gedachte, waar weinig mensen tegen zullen zijn. Van begin af aan was er ook een tweede gedachte, die al snel de eerste ging domineren. Betrokkenen hielden niet op te roepen dat, gezien de levensomstandigheden van de doelgroep, het werk van de voedselbanken zo hard nodig is.

Uiteraard kunnen mensen op minimumniveau financieel niet doen wat ze willen. Er zijn maar weinigen in ons land die dat kunnen. Het is echter een schande om te suggereren dat in Nederland mensen niet genoeg geld hebben om voedsel aan te schaffen en van honger zouden moeten omkomen. Alsof mensen in de bijstand vóór 2002 werden uitgehongerd en op een houtje moesten bijten. Honger ligt gelukkig al vele decennia achter ons. In plaats van de voedselbank als oplossing voor het vermeende hongerprobleem in eigen land te zien, zouden we beter kunnen nadenken over het uit de wereld helpen van échte honger in ontwikkelingslanden.

Het niveau van de bijstand ligt in Nederland zowel in absolute als in relatieve zin op één van de hoogste niveaus in de wereld. Niet alleen is er de uitkering, maar daar bovenop ontvangen mensen nog tal van toeslagen voor o.a. huur, zorg en kinderopvang en zijn er nog tal van andere inkomensafhankelijke regelingen (b.v. fiscale). Verder is er de kwijtschelding van gemeentelijke lasten en waterschapslasten. En dan zijn er nog allerlei verstrekkingen in natura, zoals bijna gratis rechtshulp, schuldhulpverlening en allerlei vormen van zorg die voor een prikkie geleverd worden. Wie kinderen heeft, hoeft niet te betalen voor sport- en muziekactiviteiten en kan tal van kosten die anderen moeten maken voor b.v. een computer verhalen op de bijzondere bijstand. Daaruit wordt ook de aanschaf van een nieuwe wasmachine of koelkast gefinancierd. Dit maakt dat het inkomenstraject tussen minimum en modaal dicht opeengepakt is en het verschil in netto besteedbaar inkomen beperkt. Over de problemen die dit met zich meebrengt voor de arbeidsparticipatie zijn de afgelopen decennia al tal van publicaties verschenen, die door de meeste politieke partijen meestal achteloos terzijde worden geschoven. Kennelijk is het vies als je de woorden “financiële prikkel” in je mond neemt. Het maakt intussen wel dat velen de uitkering boven betaald werk verkiezen, terwijl om dit te bekostigen andere mensen moeten doorwerken tot voorbij hun 70e. Via onbelaste vrijwilligersvergoedingen en evt. wat zwart werk vult eerstgenoemde groep het inkomen verder aan. Wie overigens denkt dat het vooral mensen boven de AOW-leeftijd treft die zich qua inkomen ‘onder de armoedegrens’ bevinden en geen alternatieven hebben om in hun bestaan de voorzien, vergist zich.

 

Oh wacht

Je zou denken dat het hoog tijd is hieraan iets te doen. Werkgevers schreeuwen om mensen en de hoogconjunctuur houdt volgens De Nederlandsche Bank nog wel even aan. Blijkens het Regeerakkoord ziet het huidige kabinet die urgentie niet. Ook presteert het SCP het om in de vorige week verschenen publicatie De sociale staat van Nederland 2017 ongelijkheid als grootste probleem van de Nederlandse samenleving aan te duiden. In een land waar niet alleen de inkomensverschillen, maar die voor welke sociale indicator dan ook, tot de geringste in de wereld behoren. We moeten dus nog verder gaan met nivelleren. Zo lang niet iedereen even veel heeft, zullen instanties als het SCP ongelijkheid als het grootste probleem blijven identificeren. Hetzelfde SCP dat voor het bepalen van armoede zelf een grens vaststelt en regelingen als huurtoeslag en het gros van wat gemeenten hebben opgetuigd aan inkomensafhankelijke regelingen weigert mee te nemen. Onder het mom van wetenschap wordt hier politiek bedreven.

Het SCP-rapport maakt ook duidelijk dat er nog heel wat Nederlanders zijn die het beste voor hebben met degenen die het minder hebben dan zijzelf. Die wil om goed te doen is onuitroeibaar, maar wordt pas problematisch als mensen de overheid voor hun karretje gaan spannen om hun eigen ‘goede’ bedoelingen te financieren en aan de samenleving op te leggen.

Het is erg waarschijnlijk dat de dankzij de voedselbank door bijstandstrekkers uitgespaarde bedragen voor het dagelijks levensonderhoud worden benut voor andere uitgaven. Wie meer geld heeft, gaat luxere producten aanschaffen. De bijdrage van de voedselbank maakt het mogelijk uitgaven te doen aan bijvoorbeeld sigaretten en alcohol, loterijen of online gokken, een flatscreen, smartphone enzovoort. Oh wacht. Als u een donatie aan de voedselbank doet, financiert u dus niet het dagelijks levensonderhoud van iemand met een inkomen op bijstandsniveau, maar dat iemand zich weer online in de schulden kan steken bij Wehkamp. Wie mensen van voedsel wil voorzien, kan beter over de grens kijken.