Over de ‘zelfkritiek’ van Janneke Stegeman.

 

 

Potsierlijk

Als ergens de uitdrukking ‘witte Nederlanders’ opduikt kun je er donder op zeggen dat er een er een priemende vinger jouw kant op wijst. ‘Wit’ is bijna altijd het eerste teken in een preek over de Unieke Slechtheid Van de Blanke Man – en ik bedoel man. Als een blanke Nederlander het over witte Nederlanders heeft wil hij zeggen dat hij zelf heus wel weet dat hij Schuldig is – daar ontleent hij zijn morele superioriteit aan ten opzichte van andere blanken die nog in de Duisternis van hun Eigen Gelijk leven. Dat gelijkheid en vrijheid voor iedereen gewoon in de grondwet staan en borstklopperij omdat je voor deze waarden opkomt daarom alleen maar potsierlijk is komt niet op in de hoofden van de zelfbenoemde witte Nederlanders.

Ewout Klei heeft er eerder op gewezen dat de moralisme van links het nodige weg heeft van de gereformeerde scherpslijperij uit de vorige eeuw. Het is dan ook niet zo verbazingwekkend dat de pek en zwavel die schuilgaat onder de fluwelen handschoen van links niet zelden afkomstig is van christenen.

 

Virtue signalling

Nemen we een recente column van “theologe des vaderlands” Janneke Stegeman op de website van Volzin. Stegeman schrijft dat een Zuid-Afrikaanse vriend haar toevoegde dat:

de dag zou komen dat witte Europeanen zoals ik zich rekenschap zouden moeten geven over hun rol in de wereld. Daar begon een leerproces. Ik kan niet doen alsof, bijvoorbeeld, de bezetting van Palestina niet samenhangt met christelijk zionisme. Het veranderde ook mijn perspectief op de Nederlandse samenleving. Ik werd me bewust van uitsluiting hier. Ik kan niet doen alsof 400 jaar Nederlands kolonialisme geen gevolgen heeft voor onze samenleving nu – iets waar Gloria Wekker op wijst.

Wellicht is het Stegeman niet opgevallen dat de staat Israël in 1948 met goedkeuring van de Verenigde Naties is opgericht en dat de enige reden voor wat zij de bezetting noemt is gelegen in het feit dat de ter plaatse wonende Arabieren vaak zeer onvreedzame bedoelingen hebben ten aanzien van Israëli’s. Elke betrokkenheid van christenen bij het handhaven van het Joodse thuisland verdient op voorhand niets dan lof. Maar laten we niet op elke slak zout leggen, Stegemans verwijzing naar ‘Palestina’ is immers niet meer dan opzichtige virtue signalling.

 

De angel in de preken

Wat me hier meer interesseert is het pedagogisch-psychologisch vocabulaire dat Stegeman hanteert: ‘witte Europeanen’ moet zich ‘rekenschap geven over hun rol in de wereld’; Stegeman begon aan een ‘leerproces’ en veranderde daarmee haar perspectief; ze werd zich bewust van uitsluiting en werd daarop gewezen door Gloria Wekker. De theologe des vaderlands stelt zich op als een boven ons gestelde die ons onmondige Nederlanders zal begeleiden op hun levensweg – uiteraard niet dan nadat ze zich eerst zelf opzichtig bewust is geworden van haar tot voor kort verderfelijke rol als witte Europeaan.

De parallellen met de christen die zijn zonden bekend zijn te duidelijk om over het hoofd te zien. Toch denk ik dat de angel in de preken van Stegeman niet gezocht moet worden in de vaak zeer heilzame boodschap dat mensen door de bank genomen niet altijd zulke leuke wezens zijn – om maar even een geseculariseerde versie te geven van het begrip zonde.

Het christendom speelt wellicht wel een rol in het volstrekte waanidee dat blanken een soort unieke slechtheid ten toon zouden hebben gespreid in de wereldgeschiedenis. Het zou waanzinnig zijn om te ontkennen dat Europeanen en Amerikanen op grote schaal natuurlijke hulpbronnen in hun eigen en andere continenten hebben opgebruikt met grote schade aan de aarde tot gevolg; het zou net zo waanzinnig zijn om te ontkennen dat onze voorouders andere volken hebben onderdrukt en uitgebuit. Het zou echter nog veel waanzinniger zijn om te ontkennen dat niet-Westerse volken dit soort praktijken net zo goed hebben ontplooid – denk aan de Islamitische slavenhandel in Afrika die net als de Trans-Atlantische slavenhandel veel slachtoffers heeft gemaakt, maar bovendien gepaard ging met grootschalige castratie van de slaven. Als Westerling ben je je echter bewust van je slechtheid zoals een christen zich bewust is van zijn zonde: de Ander, de allochtoon of de heiden heeft niet de zware plicht van het moreel bewustzijn, omdat hij niet is opgezadeld het evangelie of het bewustzijn van white privilege.

 

Communistische regimes

Nu zijn mensen als Janneke Stegeman en haar mannelijk alter ego Alain Verheij niet alleen christelijk, maar ook (en vooral) links – heel erg links zelfs. Vandaar dat er ook in het linksistische denken opmerkelijke parallellen aan te wijzen zijn met het soort bewustwording dat Stegeman voorstaat. Een eerdere column van Stegeman draagt niet voor niets de titel ‘Zelfkritiek’. Het klinkt als iets heel sympathieks, want reflectie is goed voor iedereen, nietwaar? De column van Stegeman deed echter een onplezierig belletje bij mij klingelen. Zelfkritiek was een uitvinding van de communistische dictator Jozef Stalin. Tijdens openbare sessies in de jaren dertig werden leden van de communistische partij van de Sovjet-Unie gedwongen aan zelfkritiek te doen. Deze zelfkritiek hield in dat de schuldigen bij zichzelf afwijkende meningen bekenden. Ook de Chinese dictator Mao dwong tijdens de culturele revolutie in de jaren zestig leden van zijn partij tot zelfkritiek – een strategie die ook nu door Xi Jin Ping wordt gebruikt. De Chinese zelfcritici bekennen in het openbaar wat ze allemaal fout hebben gedaan, hoe ze daarmee de geest van de revolutie ontrouw zijn en sabotage door de bourgeoisie mogelijk maken.

Stegeman doet eigenlijk niets anders. Wie er een afwijkende mening op nahoudt, zoals bijvoorbeeld het idee dat het kolonialisme ook veel goeds heeft gebracht in Afrika of de gedachte dat allochtonen in Nederland au fond niets te klagen hebben, moet aan bewustwording doen. Hij moet inzien dat hij denkt vanuit een 400 jaar oud cultureel archief van vooroordelen. Als hij dat niet doet dan verschilt hij eigenlijk niet van de vermaledijde Geert Wilders, of, nog erger, Thierry Baudet – anders gezegd, hij maakt sabotage door de bourgeoisie mogelijk.

Wie denkt dat dit soort zelfkritiek eigenlijk een gezond soort zelfreflectie is begrijpt niet dat het een mechanisme van disciplinering is, bedoeld om onwelgevallige meningen te demoniseren. Iemand die er een andere mening op na houdt dan Janneke Stegeman geeft niet ipso facto blijk van vooroordelen of een gebrek aan bewustzijn. Te denken dat dat wel zo is, is een moreel kwalijke medicalisering van afwijkende meningen – niet toevallig ook al een beproefde tactiek in communistische regimes.

 

Afbeelding: Wikipedia / Wikimedia Commons