Kwam er bij toeval achter dat we net de jaarlijkse Week van Respect weer hebben gehad. Nooit eerder van gehoord hoewel het alweer de tiende editie was. Onder welke steen heb ik al die tijd geleefd?

Het woord ‘respect’ associeer ik eerst en vooral met het hebben van een zekere mate van ontzag en bewondering voor een persoon met een bijzondere statuur. Voor diens prestaties, groot of klein. Maar gedurende deze themaweek voor (lagere) scholieren staat centraal dat de school voor iedereen een veilige plek moet zijn. En gaat het over het respect hebben voor het ‘anders’ zijn van iemand. Anders wat betreft seksuele oriëntering, geloof of huidskleur. Ik begreep, de Week van Respect is een product van de multiculturele samenleving en haar pleitbezorgers. Van discriminatie en uitsluiting op basis van verschillen als bovengenoemde moet ook ik uiteraard niets hebben. Toch kunnen scholen die zeggen respectvolle en veilige plaatsen te zijn bedreigingen zijn voor juist dat openstaan voor afwijkende denkbeelden.

Geen respect maar minachting

Want de manier waarop aan het hebben van respect voor andere opvattingen of overtuigingen op scholen de rest van het jaar invulling wordt gegeven is vaak ronduit verontrustend en staat haaks op wat het hebben van respect echt zou moeten betekenen. Zo staan mij nog een tweetal incidenten voor ogen die speelden in de nasleep van de aanslag op het satirische weekblad Charlie Hebdo van 7 januari 2015. Als reactie op die terreurdaad publiceerde het Franse tijdschrift een nieuwe cartoon waarop twee mannen, een moslim – en een niet moslim, elkaar zoenden met als begeleidende tekst ‘liefde is sterker dan haat’. Op een school in Heemskerk had een docent op eigen initiatief die poster opgehangen. Je zou zeggen dat een afbeelding als deze precies toont wat de Week van Respect propageert. Verbroedering tussen religies. Homoseksualiteit als volstrekt normaal zien. Maar leerlingen met een moslim achtergrond vonden de poster beledigend voor hun geloof en de docent werd door de schoolleiding gedwongen die te verwijderen en ook nog eens zijn excuses te maken aan de gekwetsten. Het motief was dat de poster niet respectvol was. Bovendien zouden deze leerlingen die niet op het HAVO of VWO zaten te dom zijn om een dergelijke poster en de eigenlijke boodschap te begrijpen. Over respect gesproken. De leerlingen werden door de schoolleiding gewoon afgeschreven als mentaal te beperkt om ooit open te kunnen staan voor denkbeelden en vormen van expressie die afwijken van wat ze van thuis meekrijgen. Dat is geen respect maar diepe minachting voor die leerlingen en de waarden die je zegt te verdedigen maar waarvoor je niet het lef hebt om het ook te doen.

Iets soortgelijks speelde op nota bene een hogeschool voor journalistiek. Naar aanleiding van de aanslag in Parijs werd er een debat georganiseerd over de vrijheid van meningsuiting. En ter aankondiging van het evenement waren er ook affiches opgehangen met daarop cartoons van Charlie Hebdo. Maar die affiches werden ‘aangepast’ na klachten van studenten dat ze beledigend waren. “Uit respect voor moslimstudenten die zich ook op de school thuis moesten voelen” aldus de schoolleiding. Formuleringen die je ook in de Week van Respect kunt horen. Maar ook hier een totaal verkeerd signaal. En ook al nemen we aan dat bepaalde cartoons inderdaad kwetsend kunnen zijn, hoe kun je er zinvol over discussiëren als ze niet meer getoond mogen worden? Een vrije en open pers is essentieel voor onze samenleving. Dat een school voor de journalistiek faciliteert dat toekomstige beroepsbeoefenaren zich afschermen voor bepaalde meningen en uitingen is een ronduit gevaarlijke ontwikkeling.

Safe Space

Dit soort intellectuele lafheid blijft overigens niet tot Nederland en religieuze gevoeligheden alleen beperkt. Op Amerikaanse universiteiten is het inmiddels niet ongebruikelijk dat studenten eisen dat bepaalde denkbeelden of denkers als Max Weber uit het curriculum verdwijnen omdat die te kwetsend of confronterend zijn. Ze vinden dat de universiteit een ‘safe space’ moet zijn. Dat is voor hen belangrijker dan een intellectuele omgeving waar je kennis kunt maken met een grote diversiteit aan denbeelden, ook al zijn die nog zo afwijkend van je eigen standpunten.

Schaf die Week van Respect alsjeblieft af. Ongetwijfeld goedbedoeld maar liever zie ik dat scholen daadwerkelijk pal staan voor vrije meningsuiting – en vorming en gevoeligheden daarbij niet uit de weg gaan. Respect is prachtig. Maar niet als het in de praktijk betekent het aanpassen van discussie, meningsuiting en leerstof aan hen die het luidst verkondigen gekwetst te zijn. Juist door dat te doen toon je diepe minachting voor alles waar een school in een open en pluriforme samenleving voor zou moeten staan.