Hoe de tragische brand in Parijs leidde tot een orgie van complotdenken en haatzaaien.

De extreemrechtse reactie op de beelden van een brandende Notre Dame had een bijna voorspelbaar verloop. Het vertrok vanuit de normale menselijke reactie op het zien van de beelden – het gevoel van verlies over een prachtige kathedraal die onderdeel vormt van ons cultureel erfgoed. Al snel werd er een bredere betekenis toegekend aan dit gevoel. Dit zou geen gewone brand zijn maar een symbolische, een omineuze zelfs. ‘We’ zouden hiermee veel meer verliezen dan alleen een mooi oud gebouw. “Dit is verschrikkelijk, en zo symbolisch voor het verval van West-Europa, van onze cultuur”, verklaarde een Vlaams Belanger. “Uitgerekend in deze tijd van troebelen,” orakelde Telegraafjournalist Wierd Duk: “Als iemand naar een symbool zocht voor onze vermoeide beschaving, dan is het dit wel.” Onze cultuur, ja zelfs onze beschaving werd dus door deze brand aangetast. Dit onheilspellend geluid klonk overigens niet alleen in Nederland en Vlaanderen. De Poolse minister Jadwiga Emilewicz bestond het om te tweeten dat “het Frankrijk dat niet langer bestaat in vlammen opgaat… Symbolisch, in deze Heilige Week.”

Als er iets kapot gaat, heeft er ook iemand schuld. Deze ijzeren wet van de rechtse logica leidt vrijwel altijd tot dezelfde conclusie: het moeten migranten zijn geweest. Of nauwkeuriger: moslims. Dit moet uiteraard eerst worden ingeleid met terloopse opmerkingen waarin deze vermoede daders via associatie worden geintroduceerd. Zie bijvoorbeeld deze tweet van Vlaams politiek kopstuk Theo Francken waarin de link met de Islamitische Staat wordt gelegd – gewoon, omdat het kan: “Na de vernieling van de oudste kloosters en heiligdommen van het Christendom door IS in Syrie, verliezen we misschien wel het mooiste en indrukwekkendste Christelijke monument in Europa.” Subtiel is het niet, effectief wel degelijk. Opeens denken we aan moslims. Zouden die misschien iets met deze brand te maken hebben, luidt de impliciete vraag.

Laat het vervolgens maar aan de hogepriesters van het extreemrechtse complotdenken over om deze verdachtmaking expliciet te maken. “Er wordt met heel veel agressie gereageerd op alleen maar verwijzingen naar eerdere aanslagen op kerken in Frankrijk. Alsof het totaal buiten de orde is om zelfs maar te denken dat de islam ermee zou kunnen hebben,” aldus Joost Niemoller. Kortom, niet de ‘onschuldige vragen’ stellende Niemoller maar degenen die volhielden dat moslims er niets mee te maken konden hebben, hadden dus iets uit te leggen. Niemollers Amerikaanse evenknie Glenn Beck wist er ook wel raad mee: “If this was arson, this is going to be bad. If this was arson by any kind of foreign entity, anybody with a grudge, I think if… And this is a big if, it might have been started by just a cigarette, we don’t know. But if this was started by Islamists, I don’t think you’ll find out about it. Because I think it would set the entire country on fire.” Het feit dat ons wordt verteld dat het zeker geen aanslag was, laat staan een islamitische, is dus onderdeel van het complot.

Het is niet de eerste keer dat we dit soort hysterische uitspattingen zien over iets volkomen onschuldigs. En het zal vermoedelijk ook niet de laatste keer zijn als wij nu geen stelling nemen. Als de brand in Notre Dame namelijk iets aantoont, dan is het dat wij een morele verantwoordelijkheid hebben om het extremisme weer terug te duwen naar waar het thuishoort: niet middenin het publieke debat, maar in het riool.